Zbrodnia Ikara

Prolog — Człowiek nad miastem

14 kwietnia 2027, godzina 08:12

Człowiek, który zaciskał pas na udzie Isaaka, miał na rękawie zaschnięte żółtko.

Ta plamka uspokajała. Ktoś rano usmażył jajko, zjadł je w pośpiechu i przyjechał do pracy. Teraz klęczał na dachu, sprawdzając uprząż wartą więcej niż jego samochód, a za kilka godzin pójdzie po obiad. Isaak przyglądał się żółtej skorupce na czarnym materiale, dopóki technik nie podniósł głowy.

— Proszę ugiąć nogę.

Ugiął.

Pas wbił się głębiej w pachwinę.

— Tak ma zostać?

— W locie będzie lepiej.

— To zdanie powinno być na naszych wizytówkach.

Technik uśmiechnął się z opóźnieniem. Miał spierzchnięte usta i wyglądał na człowieka, który od rana dostawał sprzeczne polecenia.

Isaak położył mu rękę na ramieniu.

— Jest dobrze. Dziękuję.

Chłopak sprawdził klamrę jeszcze raz, zanim wstał.

Za przezroczystym ekranem osłaniającym stanowisko ludzie poruszali się w ciszy. Isaak słyszał ich przez hełm jak sąsiadów za ścianą: urwane słowa, kaszlnięcie, dźwięk odsuwanego krzesła. Ktoś podniósł papierowy kubek nad przewodami. Ktoś inny natychmiast mu go odebrał.

Wiatr pociągnął za złożone skrzydła.

Ciężar przesunął się na plecach. Isaak skorygował pozycję, szerzej rozstawiając stopy. Na próbach w hali nie było tej krótkiej chwili, kiedy powietrze próbowało ustawić go po swojemu.

Spojrzał w stronę końca platformy.

Stąd nie widział placu. Widział górne kondygnacje sąsiedniego budynku i odbicie jasnego nieba w jego oknach. Dopiero kiedy ruszy do przodu, odsłoni się ulica.

Próbował wcześniej ustalić, czy lepiej wtedy patrzeć w dół.

Nie znalazł dobrej odpowiedzi.

— Isaak, słyszysz mnie?

Głos operatora był czysty, znacznie bliższy niż wszystko wokół.

— Słyszę.

— Policz do pięciu.

Policzył.

— Jeszcze raz, normalnym głosem.

Dopiero wtedy zauważył, że szepcze.

Powtórzył głośniej. Operator potwierdził i poprosił o ruch głową. W prawym dolnym rogu wizjera przesunęły się cyfry. Isaak odwrócił twarz ku kamerze ustawionej obok stanowiska. Nad obiektywem paliła się czerwona lampka.

— Oni już nas widzą?

— Mają planszę. Obraz idzie do realizatora.

— Zostawcie całe nagranie.

— Rejestracja pracuje.

— Surowe też. Osobno. Nie tylko to, co pójdzie na transmisję.

Operator zawahał się.

— Tak mamy w planie.

— Wiem. Chcę mieć pewność.

W słuchawce rozległo się ciche stuknięcie klawiszy.

— Potwierdzam.

Olga Radecka weszła między niego a kamerę. Trzymała tablet oparty na przedramieniu. Wiatr unosił jej krótkie włosy przy skroniach; przygładziła je bez patrzenia, przesuwając wzrokiem po ekranie.

— Jak uprząż?

— Gdybyście chcieli mieć więcej pilotów, trzeba będzie pomyśleć o wygodzie.

— Pytam o luz.

— Nie ma.

Obeszła go i sprawdziła mocowanie przy lewym barku. Poczuł jej palce przez materiał kombinezonu, potem krótkie szarpnięcie.

— Barki do tyłu.

Wykonał polecenie.

— Teraz swobodnie.

Na wizjerze pojawił się szary pasek.

TRYB OBSŁUGI ZAMKNIĘTY

Zniknął, zanim Olga stanęła z powrotem przed nim. Jego miejsce zajęły parametry, które znał tak dobrze, że musiał świadomie zmuszać się do ich czytania.

— Mamy czas, żeby poczekać — powiedziała.

Spojrzał na nią.

— Wiatr?

— W granicach. Ale możemy przesunąć demonstrację. Powtórzyć sprawdzenie, dać ci odpocząć.

Za jej plecami Borys Wendt rozmawiał z kobietą w słuchawkach realizatorskich. Trzymał telefon ekranem do niej. Kobieta pokręciła głową, wskazała kamerę, później Isaaka. Wendt zacisnął usta.

— Zgłaszasz przeciwwskazanie? — zapytał Isaak.

— Gdybym zgłaszała, nie rozmawialibyśmy o tym, czy chcesz czekać.

Popatrzyła mu prosto w twarz.

— Pytam, jak się czujesz.

Przełknął ślinę. Miał suche gardło.

— Chcę się napić.

Przyniosła mu butelkę. Po uniesieniu wizjera powietrze uderzyło w mokrą skórę nad ustami. Wypił dwa małe łyki. Więcej nie chciał; ciasny pas już teraz utrudniał głęboki oddech.

— Dzisiaj — powiedział, oddając wodę.

Olga zakręciła butelkę.

— Dobrze.

Odeszła do stanowiska. Nie oglądała się na niego. Na ekranie tabletu przesunęła palcem do następnej pozycji.

Isaak opuścił wizjer.

Wendt skorzystał z wolnego miejsca przed kamerą. Miał na sobie płaszcz bez jednego zagniecenia i identyfikator przekręcony białą stroną do przodu.

— Dwie minuty — powiedział, pokazując dwa palce, jakby Isaak nie mógł go usłyszeć.

— Słyszę cię, Borys.

— Pamiętasz, gdzie patrzeć przed wejściem?

Isaak wskazał obiektyw.

— Potem trzy sekundy pauzy. Muszą zdążyć przełączyć obraz.

— Pamiętam.

Wendt zbliżył się jeszcze trochę.

— Wszystko w porządku?

Isaak skinął głową.

Dyrektor dotknął jego ramienia, poniżej mocowania. Lekko, prawie serdecznie. Zaraz potem odwrócił się do kamery, żeby sprawdzić, czy realizator zarejestrował ten gest.

Na drugim końcu dachu zamknęły się drzwi techniczne.

Isaak spojrzał odruchowo. Zobaczył tylko wąski pasek światła znikający między skrzydłem a framugą. Ktoś wszedł do budynku albo z niego wyszedł. Nie miało to znaczenia. Wrócił wzrokiem do platformy.

Jutro też będzie zwykły dzień.

Ta myśl przyszła niespodziewanie i przyniosła większą ulgę niż sprawdzenie pasów. Bez kamer, bez ludzi pilnujących, gdzie ma patrzeć. Rano będzie musiał odbyć rozmowę, której już nie zamierzał odkładać.

Najpierw jednak musiał zejść z tego dachu w sposób, jaki sam wymyślił.

— Odłączamy — powiedział operator.

Technik z plamką żółtka przykucnął po prawej stronie. Isaak poczuł lekkie pociągnięcie przewodu, potem zwolnienie nacisku.

Chłopak podniósł wtyk, pokazując go stanowisku.

— Przewód wolny.

Isaak przeszedł na platformę.

Z każdym krokiem przybywało miasta. Najpierw dach niższego budynku, potem balkony, skrzyżowanie, biały autobus stojący na czerwonym. Po chodniku szła kobieta z psem. Zwierzę zatrzymało się przy słupku i kobieta musiała cofnąć rękę.

Mogła usłyszeć dźwięk napędu. Mogła podnieść głowę.

— Gotowy? — zapytał operator.

Isaak otworzył dłonie i zamknął je na uchwytach.

— Gotowy.

Rozkładanie skrzydeł poczuł w całym tułowiu. Mechanizm przesunął ciężar, a wiatr natychmiast naparł na większą powierzchnię. Isaak ugiął kolana. Na wizjerze nic nie zmieniło koloru.

— Parametry prawidłowe.

Przez chwilę stał, przyzwyczajając ciało do siły ciągnącej go ku krawędzi.

Potem zrobił krok.

Platforma uciekła spod stopy. Żołądek podszedł mu do gardła, ale uprząż zaraz przejęła ciężar. Skrzydła niosły. Widział już wyznaczony kierunek, jasny pas przestrzeni pomiędzy budynkami. Poprawił ułożenie ramion.

Roześmiał się, krótko i mimowolnie.

— Mam cię — powiedział operator.

Z lewej strony hełmu dobiegł cichy oddech.

Isaak przestał się uśmiechać.

— Isaak?

Kobiecy głos. Wypowiedziane spokojnie imię, z lekko uniesioną końcówką. Jakby stała za nim i chciała, żeby odwrócił głowę.

Odpowiedział, zanim zdążył pomyśleć.

— Przecież otworzyłem.

Prawe ramię szarpnęło w tył.

Horyzont przechylił się gwałtownie. Isaak naparł na uchwyt, ale skrzydło dalej zmieniało położenie. Widział jego skraj tam, gdzie powinien mieć przed sobą wolną przestrzeń.

— Prawe! — krzyknął.

Uruchomił sterowanie awaryjne.

Brak reakcji.

W słuchawce odezwał się operator, zbyt głośno, słowa zlały się w trzask. Isaak pociągnął jeszcze raz. Obracające się miasto odsłoniło dach, na którym ktoś biegł ku krawędzi, potem ścianę okien.

Próbował unieść głowę.

Głos kobiety pozostał blisko, niewzruszony hałasem powietrza.

— Nie zamykaj mnie.

Część I — Upadek Ikara

Rozdział 1 — Upadek Ikara

14 kwietnia 2027

Na placu ktoś wciąż wydawał kawę.

Helena zauważyła najpierw rękę wysuniętą z bocznego okienka furgonetki. Papierowy kubek, plastikowe wieczko, palce czekające, aż druga osoba skończy nagrywać telefonem. Dopiero potem zobaczyła biały parawan za taśmą.

Zatrzymała się przed młodym policjantem pilnującym przejścia. Zerknął na jej legitymację, odsunął taśmę i wskazał kolegę przy wejściu do budynku.

— Dowodzący jest tam. Świadkowie w środku.

— Wszyscy?

— Ci z firmy. Pozostali jeszcze tutaj.

Kiwnęła głową. Przechodząc, zahaczyła włosami o taśmę. Poczuła krótkie szarpnięcie i odruchowo przytrzymała ją dłonią, jakby ktoś właśnie próbował ją zatrzymać.

Na chodniku, poza odgrodzonym obszarem, stał mężczyzna w rozpiętej kurtce. Przytulał kilkuletnią dziewczynkę z twarzą schowaną pod jego pachą. Trzymała różowy kask rowerowy. Mężczyzna powtarzał coś cicho i jednostajnie, nie zwracając uwagi na telefon wibrujący w kieszeni.

Helena podeszła do policjantki zapisującej dane przechodniów.

— Ten pan z dzieckiem. Ktoś już z nim rozmawia?

— Czekam na koleżankę.

— Niech czekają poza widokiem placu.

Policjantka spojrzała na parawan i zamknęła notes.

Przy wejściu do wieżowca pachniało rozgrzanym tworzywem. Nie mocno. Zapach mieszał się z kawą i spalinami autobusu, który utknął przy skrzyżowaniu. Na szklanych drzwiach białe litery układały się w nazwę Daedalus Innovations. Poniżej naklejono kartkę z informacją, że kurierzy mają korzystać z wejścia od strony parkingu.

Dowodzący patrolem przedstawił się i podał godzinę zgłoszenia. Helena otworzyła notes.

— Jedna ofiara. Na dole nikt nie ucierpiał. Pokaz był zamknięty, plac odgrodzili wcześniej. Ochrona twierdzi, że upadł poza przewidywaną trasą, ale w ich strefie bezpieczeństwa. Straż sprawdzała urządzenie ze względu na zasilanie.

— Ratownicy coś przemieszczali?

— Tak. Będą wskazywać technikom. Ochroniarz też podszedł, zanim przyjechaliśmy.

— Został?

Policjant wskazał mężczyznę siedzącego na niskim murku. Miał mokre nogawki na kolanach. Patrzył na swoje dłonie, trzymając je wnętrzem do góry.

— A sprzęt na dachu?

— Nasi pilnują wejścia. Obsługa chciała zakończyć transmisję i wyłączyć stanowisko. Kazaliśmy im czekać.

Helena zapisała nazwisko funkcjonariusza, który był na górze.

Z budynku wyszła kobieta z identyfikatorem zawieszonym na krótkiej smyczy. Miała czerwone oczy i telefon przy uchu.

— Nie, nie możemy tego teraz zatwierdzić — powiedziała. — Nie wiem, kto może.

Odwróciła się do drzwi, zobaczyła swoje odbicie i poprawiła kołnierzyk. Gest był tak szybki, że Helena nie była pewna, czy kobieta go zauważyła.

Za parawanem leżał Isaak Radowski.

Helena znała jego twarz z fotografii przysłanej w drodze. Mężczyzna na zdjęciu miał jasne oczy, kilkudniowy zarost i uśmiech kogoś, kto nie musi sprawdzać, czy słuchacze nadążają. Teraz potrzebowała tamtego obrazu, żeby dostrzec człowieka wśród pasów, ciemnego poszycia i rozrzuconych elementów.

Zatrzymała się przy wyznaczonej drodze dojścia.

Jeden but pozostał na stopie. Drugi leżał dalej, obrócony podeszwą do góry. To na nim zatrzymał się jej wzrok: zwykły sportowy but, przetarty z boku. Na zdjęciach promocyjnych nie zwróciłaby na niego uwagi.

Fotograf odsunął się, żeby zmienić pozycję. Helena zaczekała, aż skończy serię.

— Co wiemy o przemieszczeniach?

Technik wskazał pas uprzęży i kilka miejsc na bruku. Mówił spokojnie, rozróżniając to, co już przekazali ratownicy, od tego, co dopiero trzeba było ustalić. Helena słuchała, nie wchodząc mu w słowo.

Lewe skrzydło było rozbite. Z poszycia sterczały jasne włókna, a cienkie płaty materiału leżały przy krawędzi betonowej donicy. Prawe tkwiło bliżej ciała, zgięte w dwóch miejscach. Jedno załamanie wyglądało podobnie do uszkodzeń po lewej stronie. Drugie było zaskakująco równe.

Przesunęła się o krok wzdłuż oznaczonego przejścia.

— Ten element przy barku. Można go sfotografować także z drugiej strony, zanim ruszymy całość?

— Można. Co pani widzi?

— Nic pewnego.

Na zawiasie nie dostrzegała takiego samego rozdarcia jak obok. Część konstrukcji leżała pod kątem, który kojarzył jej się ze złożonym stelażem wózka. Nie znała budowy urządzenia. Wiedziała tylko, że warto zachować ten widok, zanim ktoś spróbuje przywrócić rzeczom rozpoznawalny kształt.

— Chciałabym wiedzieć, czy tak się złamało, czy tak było ustawione.

Technik skinął głową.

Kilka kroków dalej Tomasz Żur pochylał się nad hełmem. Helena znała go z dwóch wcześniejszych spraw. W obu poświęcił więcej uwagi opisowi opakowania niż jej niecierpliwym pytaniom. Później była mu za to wdzięczna.

— Da się coś z tego odczytać? — zapytała.

— Najpierw trzeba sprawdzić, co ocalało.

— A z reszty?

Żur podniósł wzrok.

— Obowiązuje ta sama kolejność.

Przyjęła to bez komentarza.

Pokazał jej uszkodzoną komorę w hełmie, nie dotykając jej palcem.

— Według ludzi z firmy tu jest zapis lokalny. Główny sterownik ma być przy uprzęży. Nie będę udawał, że na chodniku ocenię, co przeżyło upadek.

— Dach zapisuje osobno?

— Właśnie potrzebuję kogoś, kto odpowie na to jednym zdaniem.

Za parawanem odezwał się podniesiony męski głos. Ktoś domagał się rozmowy z osobą odpowiedzialną. Helena spojrzała na Żura.

— Jednym może być trudno.

*

Borys Wendt czekał przy drzwiach z kobietą, która wcześniej rozmawiała przez telefon. Kiedy Helena się przedstawiła, wyjął rękę z kieszeni, lecz nie wyciągnął jej na powitanie. Jakby w ostatniej chwili uznał ten gest za niewłaściwy.

— Udostępnimy wszystko, czego państwo potrzebują — powiedział. — Chciałbym tylko ustalić zasady komunikacji.

— Kto obsługiwał rejestrację na dachu?

— Mazur. Zaraz go znajdziemy. Chodzi o to, że w internecie już krążą nagrania. Padają absurdalne sugestie.

Helena czekała.

— Potrzebujemy krótkiej informacji, że doszło do awarii podczas testu i trwają czynności wyjaśniające.

— Wie pan, że doszło do awarii?

Wendt obejrzał się na plac.

— Przecież widzi pani, co się stało.

— Widzę skutek. O przyczynę dopiero pytam.

Kobieta z telefonem spojrzała na dyrektora, potem na Helenę.

— Możemy napisać „tragiczne zdarzenie podczas demonstracji” — powiedziała.

— Państwa komunikatem zajmie się ktoś inny. Potrzebuję teraz pana Mazura i listy osób obecnych na dachu.

— Wszyscy byliśmy obecni — odparł Wendt.

— Fizycznie?

— Część oglądała w sali konferencyjnej.

Helena otworzyła notes na czystej stronie.

— To proszę zacząć od tego podziału.

W lobby ustawiono ścianę z logo HELIOS. Na niskim stoliku leżały smycze dla gości, każda równo zwinięta wokół identyfikatora. Duży ekran pokazywał nieruchomy obraz rozłożonych skrzydeł na tle miasta. Pod spodem widniało zdanie: PRZYSZŁOŚĆ POTRZEBUJE ODWAGI.

Recepcjonistka zauważyła spojrzenie Heleny.

— Nie wiemy, czy możemy wyłączyć.

— Co jest podłączone do ekranu?

— To tylko prezentacja powitalna. Chyba z komputera pod ladą.

Helena poprosiła funkcjonariusza stojącego obok, żeby ustalił to z technikami. Nie chciała kolejnej maszyny wyłączonej odruchowo tylko dlatego, że przeszkadzał obraz.

Wendt wydał kobiecie z telefonem kilka krótkich poleceń. Kiedy odeszła, ściszył głos.

— Znałem go siedemnaście lat.

Helena zamknęła notes, zostawiając palec między kartkami.

— Kto z państwa jest w kontakcie z rodziną?

Przez chwilę nie odpowiadał.

— Asystentka ma numery. Nie chciałem, żeby dowiedzieli się z sieci.

— Proszę przekazać dane koledze. Ustalimy, kto już z nimi rozmawiał.

Wendt przytaknął. Na chwilę przestał patrzeć ponad jej ramieniem. Wyglądał na starszego niż wtedy, gdy próbował uzgadniać komunikat.

— Rozmawialiśmy dziesięć minut wcześniej — powiedział. — O ujęciu z kamery. Stałem z nim i rozmawiałem o ujęciu.

Helena nie odpowiedziała. Zostawiła mu kilka sekund, ale nie dodał nic więcej.

Kierowniczka bezpieczeństwa przyszła z szarą teczką i tabletem. Przedstawiła się jako Olga Radecka. Helena rozpoznała ją z krótkiego fragmentu nagrania przygotowań, które pokazano jej w samochodzie. Ta sama granatowa kurtka, na jednym mankiecie przyklejony skrawek białej taśmy.

— Pan Żur prosi o opis urządzeń — powiedziała Helena.

— Przygotowałam wykaz. Będzie potrzebował również rejestratora przy stanowisku dachowym. Nie stoi w szafie od transmisji, łatwo je pomylić.

Wyjęła z teczki kartkę z prostym schematem. Przy każdym prostokącie umieszczono nazwę i numer.

— Kto to sporządził?

— Ja, na podstawie dokumentacji zestawu. Oryginalne wykazy też są. Ten ma pomóc rozpoznać sprzęt.

Helena przeczytała opisy. Hełm. Sterownik. Rejestrator dachowy. Stanowisko realizacji obrazu.

— Cztery oddzielne źródła?

— Co najmniej. Kamery mogą mieć własne zapisy. Igor wyjaśni połączenia, realizatorka powie, co zapisywała ekipa. Nie chciałabym odpowiadać za nich.

To była pierwsza osoba z firmy, która bez ponaglania zaznaczyła granicę swojej wiedzy.

— Odpowiadała pani za dopuszczenie sprzętu?

— Tak.

Radecka podała jej kolejne dokumenty. Na wierzchu znajdowała się lista kontroli przed demonstracją. Rzędy pól, godziny, oznaczenie zestawu. Na dole podpis: Olga Radecka.

Helena zatrzymała palec obok ostatniej rubryki.

— To kopia?

— Wydruk. Zapis źródłowy i historia zatwierdzeń są w systemie. Wskażę je państwa technikowi.

— Proszę niczego w nim nie porządkować.

— Przekazałam już takie polecenie zespołowi.

— Potrzebujemy też wiedzieć, co zrobiono po upadku. Nawet jeśli ktoś tylko zamknął program.

— Zapytam ludzi, żeby spisali własne czynności. Każdy osobno?

— Tak. Rozmawiać z nimi będziemy my.

Radecka przytaknęła.

Wendt stał obok, coraz częściej spoglądając na telefon. Helena odwróciła się do niego.

— Był pan na dachu przez całe przygotowanie?

— Przez końcową część.

— Co pan widział, kiedy zaczął tracić wysokość?

— Prawe skrzydło się zamknęło.

— Widział pan skrzydło czy obraz na monitorze?

Dyrektor otworzył usta, ale odpowiedź nie przyszła od razu.

— Najpierw patrzyłem na niego. Potem na monitor. Nie wiem, w którym momencie…

— Proszę tego na razie nie uzupełniać.

Zapisała dokładnie to, co powiedział.

*

Na dach pojechała z Radecką i policjantem. Winda pachniała miętowym środkiem do mycia. Z głośnika nad drzwiami płynęła cicha muzyka, którą przerywały sygnały mijanych kondygnacji.

Helena poczuła głód. Wyjęła telefon, żeby sprawdzić godzinę, i zobaczyła powiadomienie o nieodebranym połączeniu od matki. Pod nim wiadomość: „Daj znać, czy w niedzielę będziesz”. Odpisała, że zadzwoni wieczorem. Przez moment trzymała palec nad przyciskiem wysyłania, potem zmieniła „zadzwonię” na „spróbuję zadzwonić”.

Radecka patrzyła na zamknięte drzwi.

— Ile razy wcześniej latał w tym zestawie? — zapytała Helena.

— W tej konfiguracji? Sprawdzę w dzienniku prób. Nie chcę podać liczby z pamięci.

— Dzisiaj były zastrzeżenia?

— Wyniki kontroli pozwalały na lot.

— Pytałam o zastrzeżenia. Także te, które ostatecznie uznano za nieistotne.

Olga odwróciła głowę.

— Rozumiem. Trzeba będzie przejrzeć cały zapis przygotowania.

Drzwi otworzyły się na korytarz techniczny. Za następnymi uderzył w nie wiatr. Helena zapięła kurtkę pod szyją.

Platforma wystawała poza linię osłony. Z miejsca, w którym stała, wyglądała za krótko. Wiedziała, że to bezsensowna ocena: miała kończyć się właśnie tam. Mimo to nie podeszła od razu.

Przy stanowisku siedział młody mężczyzna z dłonią wciśniętą między kolana. Na rękawie miał żółtą plamkę. Kiedy Radecka się pojawiła, wyprostował plecy.

— Mogę już… — zaczął i urwał.

— Czego pan potrzebuje? — zapytała Helena.

— Umyć ręce.

Spojrzała na jego palce. Były zaczerwienione przy paznokciach, ale nie widziała krwi.

— Dotykał pan sprzętu po zdarzeniu?

— Nie. Byłem tutaj. Cały czas tutaj.

Powiedział to za szybko i sam chyba usłyszał, jak zabrzmiało.

Helena poprosiła policjanta, by ustalił z technikami, czy potrzebują jeszcze czegoś od mężczyzny, a potem odprowadził go do łazienki.

— Rozmawiałam już z panem? — zapytała.

Pokręcił głową.

— To proszę później zaczekać. Chcę usłyszeć, co pan robił przed startem.

Na sąsiednim krześle leżała otwarta paczka herbatników. Jeden tkwił częściowo w opakowaniu, przełamany równo przy krawędzi folii. Helena spojrzała z powrotem na platformę.

Igor Mazur czekał przy dwóch czarnych skrzyniach. Był niski, łysy, ubrany w polar z logo podwykonawcy. Z kieszeni wystawała mu latarka.

— Ten rejestrator pracuje niezależnie od obrazu dla inwestorów — powiedział, wskazując pierwszą skrzynię. — Tego nie wyłączyliśmy. Po utracie łączności dalej zapisywał.

— Co zrobił pan wtedy przy stanowisku?

Mazur wskazał fotel, panel i przewód. Zaczął opowiadać od chwili, gdy pilot przeszedł na platformę. Helena zatrzymała go przy pierwszym „potem chyba” i poprosiła, żeby rozdzielał rzeczy zapamiętane od domysłów.

Mówił wolniej. Przyznał, że nie pamięta, kto krzyknął, żeby wezwać pomoc. Pamiętał za to, że przewrócił kubek, gdy wstał. Pokazał zaschniętą plamę przy nodze stołu.

— Kto rozmawiał z Radowskim?

— Operator. Siedział tutaj.

— Tylko on?

— Na łączności z pilotem tak. Realizacja miała swoje interkomy. Czasem słyszałem ich przez słuchawki, ale on nie powinien.

— „Nie powinien” czy pan wie, że nie słyszał?

Mazur potarł kark.

— Trzeba sprawdzić połączenia. Mogę pokazać, jak miało być.

Helena zanotowała to zdanie. Wolała je od zapewnienia, że wszystko działało idealnie.

Za przezroczystą osłoną technicy fotografowali stół i przewody. Poprosiła o zabezpieczenie również materiałów ekipy transmisyjnej oraz ustalenie, kto nagrywał prywatnie. Wendt mógł nazywać pokaz zamkniętym, ale kilkanaście telefonów wystarczało, żeby miała później do porównania kilkanaście różnych katastrof: przyciętych, powiększonych, zwolnionych, podpisanych cudzym wnioskiem.

Podeszła do miejsca wyznaczonego przez technika. Stąd widziała fragment placu i dach policyjnego samochodu. Ludzie na dole byli na tyle mali, że trudno było rozpoznać, w którą stronę patrzą.

— Stała pani przy nim przed startem? — zapytała Radecką.

— Tak. Sprawdzałam uprząż.

— Mówił coś, co zwróciło pani uwagę?

— Poprosił o wodę.

— Był zdenerwowany?

— Był człowiekiem, który miał zejść z dachu bez schodów.

Helena spojrzała na nią. Radecka nie uśmiechała się.

— Pytam, czy zachowywał się inaczej niż przed poprzednimi próbami.

— Był cichszy. Ale nie wiem, czy to ma znaczenie.

— Na razie wystarczy, że pani to pamięta.

Wiatr uderzył w ekran osłonowy. Materiał zatrzeszczał w mocowaniach. Helena odsunęła się od krawędzi i poprosiła Olgę, żeby wskazała miejsce, w którym stała podczas lotu.

*

O szesnastej siedemnaście w sali udostępnionej policji zabrakło czystych szklanek. Helena znalazła papierowy kubek, nalała wody i wróciła do telefonu.

Prokurator Joanna Biel pozwoliła jej dokończyć relację, zanim zadała pierwsze pytanie.

— Co przemawia za udziałem drugiej osoby?

— Na tę chwilę nic, co potrafię potwierdzić. Jest nietypowe położenie części prawego skrzydła. Nie wiemy jeszcze, czy sprzed uderzenia. Mamy kilka zapisów i ludzi, którzy powinni pomóc je odczytać.

— A to zamknięcie skrzydła w powietrzu?

— Część świadków mówi to po obejrzeniu filmu. Rozdzielamy relacje. Nie chcę, żeby nagłówek wszedł nam do zeznań.

— Proszę tak samo uważać na własny — powiedziała Biel. — Dostanę dziś zestawienie zabezpieczonych rzeczy?

— Tak.

Helena odłożyła telefon i dopiła wodę. W notesie miała trzy strony nazwisk, strzałek i dopisków. Przy „awarii” postawiła znak zapytania. Przy „prawym skrzydle” dwa krótkie słowa: przed upadkiem?

Na korytarzu ktoś przesuwał krzesła. Firma powoli odzyskiwała pomieszczenia, których policja już nie potrzebowała. Za oknem nadal stała furgonetka z kawą, ale okienko było zamknięte.

Żur wszedł bez pukania. Niósł laptop i słuchawki.

— Mam fragment z zapisu dachowego. Kopię do odsłuchu.

Helena odsunęła kubek.

— Hełm?

— Jeszcze nie. To, co odebrało stanowisko. Kanał z mikrofonu pilota jest nierówny, ale udało się odtworzyć końcówkę.

— Co tam jest?

Postawił komputer na stole.

— Posłuchaj bez podpowiedzi.

Założyła słuchawki. Jedna poduszka była ciepła. Poprawiła ją i spojrzała na nieruchomy pasek odtwarzacza.

Najpierw szum. Potem mężczyzna wypowiedział kilka słów, z których zrozumiała tylko „otworzyłem”. Głos naprężył się nagle, przeszedł w krzyk. Coś stuknęło w mikrofon albo o obudowę. Helena zacisnęła palce na krawędzi stołu.

Nagranie się skończyło.

— Cofnij — powiedziała.

Żur przesunął znacznik.

Tym razem usłyszała to pod hałasem. Kilka cichych sylab, wypowiedzianych w zupełnie innym rytmie niż krzyk pilota. Zdjęła lewą słuchawkę, przekonana przez moment, że ktoś odezwał się za nią.

Drzwi były zamknięte.

— Kobieta? — zapytała.

— Też tak słyszę.

— Kto był na jego kanale?

— Według operatora tylko on. Mówi, że w locie usłyszał coś, co uznał za zakłócenie. Trzeba porównać źródła. To może być przesłuch, dźwięk ze sprzętu, coś z innego toru. Na razie nie wiem.

Helena założyła słuchawkę z powrotem.

— Jeszcze raz.

Szum. Męski głos. Uderzenie.

Nie potrafiła pewnie odtworzyć każdego słowa kobiety. Ostatnie brzmiało jak „mnie”. Ton był spokojny, niemal poufny. Nie należał do kogoś, kto właśnie patrzył na spadającego człowieka.

Spojrzała na otwarty notes. Przez cały dzień zapisywała, gdzie kto stał: na dachu, w sali, przy stole, za osłoną. Każdy głos powinien dać się przypisać do któregoś z tych miejsc.

Na nagraniu były dwa.

Isaak Radowski leciał sam.

Rozdział 2 — Drugi głos

15 kwietnia 2027

Matka zadzwoniła, kiedy Helena stała przy automacie z kawą. Na wyświetlaczu maszyny przesuwał się napis PROSZĘ CZEKAĆ, chociaż kubek był już pełny.

— Żyjesz? — zapytała matka.

— Stoję.

— To już coś. Jadłaś?

Helena spojrzała na zawiniętą w papier kanapkę, którą od wczoraj woziła w torbie.

— Zaraz zjem.

— Widziałam w wiadomościach ten wypadek. To u was?

— Tak.

— Byłaś tam?

Z automatu dobiegło kliknięcie. Helena wyjęła kawę.

— Mamo, mam dzisiaj dużo pracy.

— Pytam, bo na filmie była kobieta podobna do ciebie.

— Mogłam być ja.

Po drugiej stronie zapadła cisza. Helena wiedziała, że należałoby coś do tego dodać. Zapytać o kolano, o wizytę u lekarza, choćby o zakupy. Próbowała sobie przypomnieć, czy wizyta miała być w środę, czy dopiero w przyszłym tygodniu.

— W niedzielę przyjadę — powiedziała.

— Nie musisz obiecywać.

— Nie obiecuję. Mówię.

— Dobrze. To kupię mniej mięsa, a najwyżej starczy.

Matka rozłączyła się pierwsza.

Helena przez chwilę patrzyła na ekran, potem schowała telefon. Kubek parzył ją przez papier. Przełożyła go do drugiej ręki i ruszyła do pracowni.

Żur miał na biurku dwie butelki wody, kanapkę w otwartym pudełku i kartkę z odręcznym napisem NIE ODKŁADAĆ TUTAJ. Postawiła kawę obok kartki.

— Właśnie tam nie odkładać — powiedział.

Wskazał wolny stolik pod ścianą.

Na monitorze widniały pasma w różnych kolorach. Helena zdjęła kurtkę, usiadła i dopiero wtedy dostrzegła hełm za szybą sąsiedniego pomieszczenia. Z tej odległości wyglądał jak duża, pęknięta skorupa.

— Udało się?

— Częściowo. Nośnik lokalnego zapisu ocalał. Mamy kopię, z której da się odsłuchać więcej niż z odbioru na dachu. Nie wszystko jeszcze rozpoznaliśmy.

— Słowa?

— Wyraźniejsze.

Podał jej słuchawki.

Tym razem nagranie zaczynało się wcześniej. Mężczyzna liczył do pięciu. Za pierwszym razem cicho, za drugim głośniej. Helena rozpoznała głos Radowskiego, choć znała go dopiero od wczoraj. Brzmiał zwyczajnie. Człowiek wykonywał polecenie drugiego człowieka, trochę zniecierpliwiony tym, że trzeba je powtórzyć.

Żur przesunął znacznik.

— Mam cię.

Potem krótki szmer.

— Isaak?

Helena uniosła palec. Żur zatrzymał odtwarzanie.

— To było wczoraj?

— W zapisie dachowym w tym miejscu prawie nic nie słychać. Tutaj tak.

— Dalej.

— Przecież otworzyłem.

Nie krzyczał. Odpowiedział odruchowo, jak komuś, kto drugi raz pyta o tę samą rzecz. Dopiero później jego głos się zmienił.

Prawe.

Hałas.

I kobieta, której słowa Helena teraz zrozumiała w całości.

— Nie zamykaj mnie.

Po ostatniej sylabie nastąpiło kilka trzasków. Żur wyłączył dźwięk, zanim zdążyła zdjąć słuchawki.

W pomieszczeniu pracował wentylator. Z korytarza dobiegł czyjś śmiech, urwany zamykanymi drzwiami. Helena oparła dłonie na udach.

— Brzmi, jakby odpowiadał tej kobiecie.

— Może.

— Nie słyszysz tego?

— Słyszę kolejność wypowiedzi. Nie wiem, co miał na myśli.

Przesunął w jej stronę kartkę z oznaczeniami ścieżek.

— Głos operatora przychodzi tym torem. W hełmie zapisano go oddzielnie. Kobiety na nim nie ma. Występuje w lokalnym zapisie dźwięku, a część przebiła się również do mikrofonu pilota, dlatego słyszeliśmy ją na dachu.

— Czyli była w hełmie.

— Dźwięk był. Z ustaleniem, skąd się wziął, jeszcze poczekaj.

— Ktoś mógł mówić do niego inaczej niż operator?

— Trzeba sprawdzić możliwości sprzętu. Ale równie dobrze mógł słyszeć coś odtwarzanego na miejscu.

Helena zerknęła na hełm za szybą.

— Nagrany głos.

— Na przykład. Z faktu, że słyszysz człowieka, nie wynika, że mówił wtedy.

Wyjęła notes. Na nowej stronie zapisała trzy słowa: łączność, odtwarzanie, mikrofon.

— Co oni mówią?

— Operator utrzymuje, że nie rozmawiał z nim nikt poza nim. Nagranie jego kanału na razie tego nie podważa. Potrzebuję opisu oprogramowania po stronie hełmu. Szczególnie tego, co mogło samo wydawać dźwięki.

— Leon Wolski.

Żur skinął głową.

Nazwisko powtarzało się we wczorajszych rozmowach zawsze wtedy, gdy pytania schodziły z rzeczy, które można było dotknąć, na to, co miało nimi kierować. Kierownik oprogramowania sterującego. Trzydzieści cztery lata. Tego ranka był już w siedzibie Daedalusa.

Helena ponownie założyła słuchawki.

— Tylko jej imię — powiedziała. — To znaczy moment, kiedy ona mówi jego imię.

Żur cofnął nagranie.

Isaak?

Nie było w tym ani krzyku, ani zdyszanego oddechu. Kobieta mogłaby tak zapytać, stojąc z telefonem w drzwiach kuchni, chcąc upewnić się, czy mężczyzna jest jeszcze w mieszkaniu.

Helena zdjęła słuchawki i odłożyła je równo przy klawiaturze.

— Przygotujesz fragment do przesłuchania?

— Ten sam, który słyszałaś. Z opisem źródła.

Wstała po kawę. Na powierzchni pływała cienka, matowa błonka. Spróbowała, skrzywiła się i wyrzuciła kubek.

*

W Daedalusie zdjęto ze ściany skrzydła.

Pozostał po nich jaśniejszy prostokąt i dwa haczyki. Recepcjonistka pracowała z pochyloną głową, przepisując nazwiska z wydruku. Tym razem ekran za jej plecami był czarny.

Leon Wolski czekał na korytarzu przed pokojem, który udostępniono policji. Siedział prosto, z laptopem opartym o kolana. Nie używał go. Dwa palce trzymał na pokrywie, przy niewielkim wgnieceniu w aluminium.

Kiedy Helena podeszła, wstał.

— Mam zostawić komputer?

— Po co go pan przyniósł?

— Pomyślałem, że będzie pani pytać o system.

— Będę.

— Łatwiej pokazać.

Popatrzyła na laptop.

— Na początek proszę opowiedzieć.

W pokoju czekał drugi funkcjonariusz. Helena wskazała Wolskiemu krzesło przy stole. Usiadł, kładąc komputer z boku, równolegle do krawędzi. Miał ciemną koszulę z podwiniętymi rękawami. Na wewnętrznej stronie lewego przedramienia widać było odciśnięty ślad paska od zegarka, chociaż samego zegarka nie nosił.

Przy ustalaniu danych odpowiadał szybko. Kiedy otrzymał pouczenie, przeczytał je od początku do końca. Helena zaczekała, upewniła się, że je rozumie, i dopiero potem przeszła do pytań.

— Proszę opisać swoją pracę przy HELIOSIE.

— Odpowiadam za oprogramowanie sterujące i integrację.

— Z czym?

— Z czujnikami, napędem, interfejsem pilota. Za to, żeby poszczególne części wymieniały informacje i reagowały zgodnie z założeniami.

— Pisał pan wszystko sam?

— Nie.

— Ilu ludzi?

Wymienił członków zespołu, rozdzielając osoby zatrudnione obecnie od tych, które pracowały przy wcześniejszych wersjach. Mówił coraz swobodniej. Przy opisie interfejsu po raz pierwszy oparł plecy o krzesło.

— Pilot nie powinien czytać tabeli w trakcie lotu — powiedział. — Dostaje to, co w danym momencie jest potrzebne. Kierunek, ostrzeżenie, stan układu.

— Dźwięk też?

— Sygnały.

— Słowa?

— Aktualny interfejs korzysta przede wszystkim z sygnałów i wskazań wizualnych.

Helena podniosła wzrok znad notesu.

— Pytałam o słowa.

— W tej konfiguracji nie są podstawowym sposobem komunikacji.

— A dodatkowym?

Wolski spojrzał w stronę swojego komputera.

— Musiałbym wiedzieć, do czego pani zmierza.

— Chcę wiedzieć, co pilot mógł usłyszeć w hełmie.

Przez moment milczał.

— Operatora. Dźwięki ostrzegawcze. Własny głos, zależnie od ustawienia odsłuchu.

— Głos kobiety?

Palce, które trzymał na stole, znieruchomiały. Helena spojrzała mu w twarz. Nie odwrócił wzroku.

— Z łączności?

— Czy system może odtwarzać nagrania ludzkiego głosu?

— Pytamy o możliwości urządzenia czy o wersję, w której leciał Isaak?

— Najpierw o możliwości.

— Każdy układ z głośnikiem może odtworzyć odpowiednio przygotowany dźwięk.

— To rozumiem. Pytam o funkcję, którą państwo przewidzieli.

Wolski potarł kciukiem ślad na nadgarstku.

— W środowiskach treningowych wykorzystywano różne komunikaty. Także mowę. To nie znaczy, że były w zestawie lotnym.

— Wykorzystywano czy nadal się wykorzystuje?

— Zależy od rodzaju testu.

Helena pozwoliła mu wyjaśnić różnicę pomiędzy stanowiskiem do ćwiczeń a wyposażeniem pilota. Nie przerywała nawet wtedy, gdy zaczął wymieniać nazwy komponentów. Zapisywała je i zakreślała te, do których zamierzała wrócić.

Pojawił się LABIRYNT.

— To nazwa systemu? — zapytała.

— Warstwy, która porządkuje informacje z różnych źródeł i wspiera reakcję pilota. W firmie czasem tak nazywają całość. Nieprecyzyjnie.

— W nagraniach treningowych były konkretne osoby?

— Ktoś musiał te komunikaty wypowiedzieć.

— Zatrzymywaliście państwo ich głosy? Jako gotowy zestaw do wykorzystania?

— Profile. Zdarzało się.

Funkcjonariusz siedzący z boku poprosił go o powtórzenie ostatniego słowa. Wolski powtórzył, wolniej.

— Czy taki profil był w aktualnym zestawie Radowskiego? — zapytała Helena.

— Nie.

Tym razem odpowiedział od razu.

— Proszę sprecyzować. Nie był używany czy nie znajdował się w oprogramowaniu?

Wolski przesunął laptop o kilka centymetrów, chociaż nie przeszkadzał mu w niczym.

— W aktualnej wersji nie ma zachowanych profili głosowych. Nie tylko wyłączonych. Nie ma ich.

Helena zapisała odpowiedź. Przeczytała ją na głos.

— Tak — powiedział.

— Na czym opiera pan tę pewność?

— Odpowiadam za wydanie.

— Sprawdzał pan egzemplarz, z którym wystartował Radowski?

— Sprawdzałem oprogramowanie zatwierdzone do lotu.

— A urządzenie po ostatniej kontroli?

— Nie otwierałem hełmu na dachu, jeśli o to pani pyta. Nie ma takiej potrzeby. Weryfikuje się wersję i zgodność zestawu.

Helena postawiła kreskę pod odpowiedzią. Wyjęła słuchawki i przygotowała odtwarzacz.

— Usłyszy pan fragment zabezpieczonego zapisu. Proszę powiedzieć, co pan rozpoznaje.

Wolski założył słuchawki obiema rękami. Poprawił przewód, żeby nie przechodził pod laptopem.

Podczas odtwarzania Helena patrzyła na jego twarz. Przy pierwszych słowach nic się nie zmieniło. Później zamknął oczy. Na krótko; mógł po prostu skupić się na dźwięku. Kiedy je otworzył, patrzył w stół.

Nagranie dobiegło końca.

— To jego głos — powiedział.

— A drugi?

Zdjął słuchawki.

— Skąd pochodzi ten fragment?

Helena podała źródło. Wolski spojrzał na odtwarzacz.

— Powinienem zobaczyć oryginalny układ ścieżek. Zmontowany fragment nie pokazuje, którędy…

— To ciągły fragment kopii zapisu. Rozdzieleniem ścieżek zajmują się technicy. Pytam, co pan rozpoznał.

— Mówi kobieta.

— Zna pan ten głos?

Jego wzrok przesunął się na okno. Na parapecie stała mała roślina w osłonce. Ziemia odstawała od brzegów doniczki.

— Przy takim hałasie nie podejmę się identyfikacji.

— Nie proszę o ekspertyzę. Pytam o pana skojarzenie.

— Nie potrafię wskazać osoby.

Helena odczekała chwilę.

— Chce pan posłuchać ponownie?

— Nie.

Powiedział to głośniej niż poprzednie zdanie. Zaraz potem pochylił się do przodu.

— To znaczy, mogę. Ale nie powiem pani niczego pewniejszego.

Nie włączyła nagrania drugi raz.

— W jaki sposób taki dźwięk mógł znaleźć się w hełmie?

— Trzeba przeanalizować zapis.

— Podtrzymuje pan odpowiedź dotyczącą profili?

— Tak.

— Nawet po odsłuchaniu?

— Usłyszałem dźwięk. To jeszcze nie jest dowód, że pochodzi z profilu.

Miał rację. Ta zgodność z tym, co rano powiedział Żur, zirytowała ją bardziej, niż powinna. Odsunęła notes i poprosiła Wolskiego o opis dnia poprzedniego, od przyjazdu do firmy.

Podawał kolejność spotkań, numery pomieszczeń, nazwiska osób przy stanowisku. Godziny zaznaczał jako przybliżone. Podczas startu stał za osłoną, bliżej drzwi technicznych niż platformy. Najpierw widział Radowskiego bezpośrednio, potem patrzył na ekran.

— Dlaczego na ekran?

— Pokazywał to, czego nie widziałem z miejsca, w którym stałem.

— Słyszał pan tę kobietę wczoraj?

— Nie miałem odsłuchu pilota.

— Co pan usłyszał?

— Ktoś krzyknął.

Czekała.

— Potem wszyscy ruszyli do krawędzi. Ja też. Kiedy tam dotarłem, już…

Wciągnął powietrze przez nos. Tym razem nie próbowała przyspieszyć odpowiedzi.

— Był na dole — dokończył.

Helena przesunęła ku niemu butelkę wody stojącą na środku stołu. Odkręcił ją, ale nie wypił. Trzymał zakrętkę w dłoni.

— Co zrobił pan później?

— Wróciłem do stanowiska. Chciałem zobaczyć, co zostało na ekranie.

— Obsługiwał pan komputer?

— Nie. Mazur powiedział, żebym niczego nie ruszał. Było zamieszanie, ktoś chciał zakończyć transmisję. Nie wiedzieliśmy nawet, czy nadal pokazują obraz.

— Posłuchał go pan?

— Tak.

Zapisała, żeby porównać to z relacją Mazura.

— Pytali mnie, co się stało — powiedział Wolski. — Jeszcze tam, na górze. Jakbym powinien był od razu wiedzieć.

— Kto pytał?

Wymienił dwa nazwiska. Żadne nie należało do kierownictwa. Zwykli pracownicy, których Helena miała już na liście.

— A pan co odpowiedział?

— Że nie wiem.

Położył zakrętkę na stole, otworem do góry.

— Teraz też nie wiem. Widzę, jak pani na mnie patrzy, ale nie wiem.

Helena zatrzymała długopis.

— Jak patrzę?

— Jakbym miał w głowie instrukcję do wszystkiego, co tam było.

Przypomniała sobie poranną listę nazwisk. Zatrzymała się przy jego nazwisku, zanim jeszcze skończyła ją czytać.

— Dlatego zapytałam o pozostałych członków zespołu — powiedziała.

Wolski przytaknął, choć nie wyglądał na przekonanego. Upił wody. Helena wróciła do kolejności czynności na dachu.

Przy czytaniu protokołu znalazł dwa miejsca, które chciał doprecyzować. Pierwsze dotyczyło nazwy zespołu. W drugim zamienił sformułowanie sugerujące, że widział całe zdarzenie, na opis przejścia od widoku pilota do monitora.

Zdania o braku profili nie zmienił.

Kiedy skończyli, Helena zebrała rzeczy, a Wolski został jeszcze przy stole, chowając komputer do torby. Robił to powoli. Suwak zaczepił o podszewkę i przez chwilę nie potrafił go uwolnić.

— On coś do niej powiedział? — zapytał.

Helena spojrzała na niego.

— Słyszał pan nagranie.

— Pytam, czy wcześniej. W innych fragmentach.

— Dlaczego?

Wysunął materiał spomiędzy ząbków zamka.

— Może dałoby się ustalić, z czym to pomylił.

Helena zanotowała pytanie wraz z odpowiedzią. Wolski patrzył, jak pisze.

— Pomylił? — powtórzyła.

— Jeśli usłyszał jakiś przypadkowy dźwięk.

— Mówi pan o kobiecie. Przed chwilą powiedział pan „do niej”.

Podniósł torbę.

— Pani też.

*

Olga Radecka stała przy oknie na końcu korytarza. Rozmawiała z mężczyzną w roboczych spodniach, który trzymał pod pachą kask. Gdy zobaczyła Helenę, skończyła zdanie i podeszła.

— Mam wykaz prób, o który pani pytała. Osobno zaznaczyłam zmiany konfiguracji.

Podała cienką teczkę.

— I dokumenty kontroli? — zapytała Helena.

— Też. Dopisałam wykaz załączników, żeby niczego nie szukać po nazwach plików.

Helena otworzyła teczkę. Pierwsza strona odsyłała do kolejnych pozycji. Na drugiej przy dacie czternastego kwietnia widniała dodatkowa czynność przed dopuszczeniem do startu.

— Tego wczoraj nie omawiałyśmy.

Radecka pochyliła się nad kartką.

— Dodatkowa kontrola zestawu przed demonstracją.

— Po standardowej?

— Tak. Mieliśmy sprawdzić parametry po przygotowaniu sprzętu na dachu.

— Kto ją wykonywał?

— Ja prowadziłam kontrolę. Poszczególne czynności są opisane w załączniku. Odczytywałam parametry układu.

— Wolski był przy tym?

— Nie przez cały czas. Proszę nie opierać kolejności na mojej pamięci. Powinna być w zapisach.

Helena przeczytała rubrykę jeszcze raz.

— Czy po sprawdzeniu oprogramowania przez jego zespół ktoś mógł jeszcze zmienić coś w urządzeniu?

— Zależy, co rozumiemy przez zmianę.

Helena zamknęła teczkę.

— Dzisiaj wszyscy chcą najpierw ustalić znaczenie słów.

— Bo od tego zależy odpowiedź.

Radecka powiedziała to spokojnie. Helena spojrzała na nią uważniej.

— Ustawienie odsłuchu też jest zmianą — dodała Olga. — Nie oznacza wymiany programu sterującego. Mogę opisać własne czynności. Nie potwierdzę pani teraz, co każda z nich znaczyła dla wszystkich elementów zestawu.

— Proszę opisać. Dokładnie.

— Oczywiście.

Z pokoju wyszedł Wolski. Zauważył je, zwolnił, potem ruszył w stronę wind. Radecka odprowadziła go spojrzeniem.

— Potrzebują państwo jeszcze kogoś z mojego zespołu? — zapytała.

Helena podała dwa nazwiska z listy. Olga zapisała je na odwrocie własnej kartki.

Kiedy wracała do samochodu, Helena zadzwoniła do Żura. Podyktowała mu pełne zdanie Wolskiego o profilach i poprosiła, żeby weryfikował właśnie je, z rozróżnieniem między nieobecnością plików a niewykorzystywaniem ich w locie.

— I tę dodatkową kontrolę — dodała. — Przywiozę dokumenty.

— Po kolei — powiedział.

— Wiem.

— To dobrze, bo właśnie chciałaś trzy rzeczy naraz.

*

Po osiemnastej w pracowni pachniało odgrzewanym obiadem. Żur przesunął pudełko na parapet, kiedy weszła. Na wolnym stoliku stał jej poranny kubek.

Nie jej. Taki sam. Przez chwilę była pewna, że pamięta źle, że wcale go nie wyrzuciła.

— Jadłaś coś? — zapytał Żur.

— Dzisiaj wszyscy o to pytają.

— Można raz odpowiedzieć.

Wyjęła z torby kanapkę, obejrzała papier i schowała ją z powrotem.

Żur podał jej zamkniętą paczkę krakersów.

— Mam coś — powiedział. — Ale nie to, o co chciałabyś zapytać najpierw.

Usiadła.

Na ekranie był wykaz katalogów z kopii nośnika hełmu. Większość nazw składała się ze skrótów i cyfr. Żur wskazał jeden z folderów.

— Lokalnie zachowane zasoby dźwiękowe. Wśród nich mowa. Nazewnictwo odpowiada temu, co w dostarczonej dokumentacji nazywają profilami.

Helena położyła krakersy na kolanach.

— Mówił, że ich nie ma.

— Są. Z tym zastrzeżeniem, że obecność na nośniku jeszcze nie znaczy, że aktualny program z nich korzystał.

— Zapytałam go o jedno i drugie.

— Dlatego cię poprosiłem.

W otwartym oknie pojawiła się lista plików. Żur wybrał jeden, ale nie uruchomił go od razu.

— To pojedynczy zasób z tego katalogu. Nie wyciągnięty przez nas fragment zapisu lotu.

Helena skinęła głową.

Kobieta odezwała się z głośników komputera.

— Nie zamykaj mnie.

Bez wiatru, krzyku i trzasków. Tak cicho, że Helena pochyliła się w stronę biurka. Przy ostatnim słowie usłyszała lekkie drżenie, które wcześniej ginęło w hałasie. Teraz zdanie trwało tylko chwilę, po czym pomieszczenie znów wypełnił szum wentylatora.

— Ten sam głos — powiedziała.

— Porównanie trzeba zrobić porządnie. Ale mamy konkretny plik, który może być źródłem tego, co słyszał.

Helena wyjęła protokół Wolskiego. Odszukała odpowiedź, mimo że pamiętała ją słowo w słowo.

Nie tylko wyłączonych. Nie ma ich.

Palcem przytrzymała kartkę w tym miejscu.

— Chcę wiedzieć, kto miał dostęp do tej części programu.

— Wiem.

— I kto zatwierdzał jej usunięcie, jeśli miała być usunięta.

— Dopiszę do pytań.

Żur odwrócił się do klawiatury. Helena patrzyła na listę. Przy nazwach były rozmiary, oznaczenia i daty. Jedna kolumna powtarzała niemal tę samą wartość w kolejnych wierszach.

— Czekaj. Ta data.

— Zachowany znacznik pliku. Sam w sobie nie daje daty nagrania. Może zostać po kopiowaniu, może być skutkiem ustawienia zegara. Będziemy porównywać.

Helena słyszała, co mówił. Wiedziała, że trzeba zapisać zastrzeżenie. Zrobiła to, po czym jeszcze raz spojrzała na ekran.

W katalogu głosowym, obok pliku kobiety proszącej o otwarcie, widniał rok 2021.

Sześć lat przed lotem.

Rozdział 3 — Klucz Leona

18–20 kwietnia 2027

W niedzielę Helena postawiła torbę na siedzeniu pasażera, a pudełko z ciastem na podłodze. Przy pierwszym ostrzejszym hamowaniu torba zsunęła się z fotela i spadła na wieczko.

Nie zatrzymała samochodu. Przez przezroczysty plastik zobaczyła ciemne owoce przyklejone od środka. Matka i tak pokroi je w kuchni, wybierze gorszy kawałek dla siebie i będzie udawała, że nie zauważa różnicy.

Telefon odezwał się przed skrętem w jej ulicę.

— Opinia przyszła — powiedział Żur. — Wstępna. Biel też ją ma.

Helena zwolniła.

— Sterownik?

— Tak. Jest podpis pod poleceniem. Przypisany do klucza Wolskiego.

Samochód za nią zatrąbił. Zorientowała się, że światło zmieniło się na zielone.

— Zaraz będę.

Nie skręciła. Na następnym skrzyżowaniu stanęła w kolejce do zawracania i wybrała numer matki.

— Nie zdążę na obiad.

— Później przyjedziesz?

Z przodu ruszyły samochody. Helena patrzyła na tylne światła białej furgonetki.

— Nie wiem.

— To daj znać, jak będziesz wiedziała.

— Mam ciasto.

Matka westchnęła cicho.

— Włóż do lodówki.

*

W pracowni Żura jedna żaluzja była podniesiona, druga opadła krzywo. Słońce dzieliło biurko jasnym pasem, w którym każda drobina kurzu rzucała cień.

Helena przeczytała pierwszą stronę opinii na stojąco. Dopiero przy drugiej usiadła.

Nie było tam zdania, które usłyszała przez telefon. Były oznaczenia nośników, opis wykorzystanych kopii i zastrzeżenie dotyczące zakresu badania. Nazwisko Wolskiego pojawiało się dalej, przy dokumentacji firmowego klucza.

Pod niebezpiecznym poleceniem zachował się podpis, którego poprawność zweryfikowano.

Helena wróciła do początku akapitu.

— To nie jest po prostu jego nazwisko w pliku?

— Nie — powiedział Żur. — Nazwę można sobie wpisać. Tu biegły sprawdził sam podpis i porównał go z dokumentacją. Chodzi o użycie konkretnego klucza.

— Który należał do niego.

— Był mu przypisany.

Usiadł po drugiej stronie biurka.

— To jest ustalone. Kto go użył, musimy ustalić my.

Helena przeczytała zaznaczony fragment ponownie. W kontrolerze znajdował się zapis wykonania polecenia, którego skutkiem mogła być utrata prawidłowego sterowania. Zestawienie z przebiegiem lotu uzasadniało dalsze badania. Nie wyjaśniało jeszcze, co dokładnie stało się z mechanizmem skrzydła.

— Mógł to być normalny komunikat?

— W tych warunkach nie powinien zostać wykonany. Tyle wynika z opinii. Pełne powiązanie z uszkodzeniami będzie wymagało dalszej pracy.

— A podpis? Mógł się uszkodzić tak, żeby wskazywał na Wolskiego?

— Biegły potwierdził zgodność. Uszkodzenie nie tworzy wygodnie poprawnego podpisu innego użytkownika.

To zdanie podobało jej się bardziej niż poprzednie.

Żur obrócił kartkę, żeby światło nie odbijało się od papieru.

— Pytania do uzupełnienia są na końcu.

Helena spojrzała na ostatnią stronę. Sposób przechowywania klucza. Osoby mające dostęp. Historia uprawnień. Zależność między zapisami poszczególnych urządzeń.

— Wszystko sprawdzimy.

— Wiem. Chcę tylko, żeby nazwisko nie załatwiło nam tych pytań.

Nie odpowiedziała. Złożyła dokument i wyjęła protokół przesłuchania Leona. Przy zdaniu o braku profili zostawiła wcześniej papierową zakładkę. Teraz druga miała oznaczyć klucz.

Po raz pierwszy od czwartku obie rzeczy dotyczyły tego samego człowieka w sposób, który potrafiła zapisać bez znaku zapytania.

Podpis był związany z jego kluczem. Zapewnienie o zawartości hełmu okazało się nieprawdziwe.

Reszta wymagała sprawdzenia.

Tylko że reszta zaczynała już wyglądać jak brakujące miejsca w gotowym zdaniu.

Przed południem połączyli się z autorem opinii. Helena położyła telefon na biurku, włączyła głośnik i zapytała, czy zapisane polecenie mogło być reakcją systemu na awarię, która nastąpiła wcześniej.

Mężczyzna po drugiej stronie nie odpowiedział natychmiast. Poprosił o chwilę. Słyszała szelest kartek.

— Nie jest to standardowa reakcja awaryjna opisana w dokumentacji, którą otrzymałem — powiedział. — Trzeba jednak oddzielić to ustalenie od pełnej rekonstrukcji lotu.

— Czy samo pojawienie się takiego polecenia oznacza ingerencję człowieka?

— Oznacza, że do systemu trafił element autoryzowany tym kluczem. Nie ustaliłem jeszcze całej drogi, którą tam dotarł. Opinia odpowiada na zakres pytań możliwy do zbadania na tym etapie.

— Potrzebuję wiedzieć, czy ktoś mógł spowodować ten upadek.

— Materiał daje podstawę do badania takiej możliwości. Nie podam pani przez telefon wyniku pracy, której jeszcze nie wykonano.

Helena spojrzała na Żura. Patrzył na własne notatki, jakby nie usłyszał tonu ostatniej odpowiedzi.

Przeprosiła za zbyt szerokie pytanie i wróciła do konkretnych zapisów. Biegły objaśnił oznaczenia w tabeli. Poprosiła, żeby dalsza opinia uwzględniała również możliwość błędnego przypisania przyczyny do skutku. Zapisał pytanie.

Po zakończeniu rozmowy przez chwilę trzymała palec na ciemnym ekranie telefonu.

— Nie lubi pośpiechu — powiedziała.

— Pytasz go o zabójstwo — odparł Żur. — On odpowiada za to, co potrafi sprawdzić.

Schowała dokumenty do teczki. Zostawiła na biurku ostatnią stronę, tę z pytaniami. Żur podał jej ją bez komentarza.

*

Natalia Skiba przyszła o piętnastej. Pracowała przy organizacji prób i zamawianiu części. W piątek, kiedy ustalano kolejne terminy rozmów, powiedziała policjantowi, że słyszała kłótnię.

Teraz ściskała w dłoniach złożoną chusteczkę.

— Nie wiem, czy to była kłótnia — zaczęła, gdy Helena poprosiła ją o swobodną relację. — U nas ludzie często mówili głośno.

— Proszę opowiedzieć, co pani słyszała.

Skiba spojrzała na drugiego funkcjonariusza, potem na drzwi. Po formalnościach i pouczeniu siedziała spokojniej, ale nie rozłożyła chusteczki.

Chodziło o poniedziałek, dwunastego kwietnia. Zaniosła Radowskiemu dokument dotyczący dostawy, która miała się spóźnić. Pokój był otwarty. W środku stał Wolski.

— Weszła pani?

— Nie. Usłyszałam, jak mówi, że Isaak nie może tego zrobić.

— Dokładne słowa?

— „Nie zrobisz mi tego”. Chyba tak. Nie, bez „chyba”. To pamiętam. Potem Isaak powiedział, żeby zamknął drzwi.

Helena zapisała cytat.

— I zamknął?

— Nie od razu. Najpierw powiedział jeszcze coś o środzie.

— Co?

Skiba wreszcie rozłożyła chusteczkę. Złożyła ją inaczej, starannie dopasowując rogi.

— Że do środy ma się zastanowić. Albo że ma czas do środy. Tego już nie powtórzę dokładnie.

Środa. Dzień lotu.

Helena czuła, jak uwaga skupia się na jednym miejscu, niemal fizycznie. Pochyliła się nad stołem.

— Mówił, że nie dopuści do demonstracji?

Skiba zmarszczyła brwi.

Helena odłożyła długopis.

— Inaczej. Czy padło słowo „demonstracja” albo „lot”?

— Nie słyszałam. Pomyślałam, że o to chodzi. Wszyscy wtedy mówili o środzie.

Funkcjonariusz przy komputerze przestał pisać. Helena powtórzyła rozróżnienie, żeby znalazło się w protokole: świadek słyszała wskazanie dnia, nie nazwę wydarzenia.

— Jak zareagował Radowski?

— Powiedział: „Już się zastanowiłem”. Potem zobaczył mnie w drzwiach.

— Co zrobił?

— Spytał o dostawę.

— Przy Wolskim?

— Tak. Jakby przed chwilą wcale nie rozmawiali. Leon wyszedł. Minął mnie bardzo blisko, ale nie potrącił. Proszę nie pisać, że mnie potrącił.

— Nie powiedziała pani nic takiego.

— Wiem. Tylko chciałam…

Urwała. Helena przesunęła ku niej pudełko chusteczek, choć jedną już miała.

Skiba nie sięgnęła po następną.

— On tu pracował od lat. Jak coś się psuło w piątek wieczorem, zostawał. Raz przyjechał z urlopu. A teraz mam siedzieć i opowiadać, że podniósł głos.

— Pani opowiada o tym, co widziała i słyszała.

— Ale pani już coś z tego myśli.

Helena nie zaprzeczyła.

Dopytała o datę. Skiba miała wiadomość dotyczącą spóźnionej dostawy i odpowiedź Radowskiego wysłaną kilka minut po jej wyjściu z pokoju. To pozwalało sprawdzić dzień. Samych słów nie nagrała.

Na koniec zapytała, czy Wolski dowie się, że zeznawała.

Helena nie obiecała jej anonimowości.

Skiba odsunęła krzesło, ale nie wstała.

— Na końcu spytał, czy mam czym wrócić — powiedziała.

— Kto?

— Isaak. W poniedziałek. Miałam potem jechać do dostawcy, a firmowy samochód był zajęty. Powiedział, żebym wzięła jego.

Helena ponownie sięgnęła po długopis.

— Pożyczył pani samochód?

— Nie. Okazało się, że wszystko załatwimy telefonicznie. Mówię tylko, że o tym pomyślał. Zaraz po tej rozmowie z Leonem.

Z korytarza dobiegł szum drukarki. Skiba obracała chusteczkę w dłoniach, szukając niezgniecionego fragmentu.

— Mogę powiedzieć coś, co nie ma znaczenia? — zapytała.

— Proszę.

— W środę rano wysłałam mu wiadomość. Żeby uważał. Teraz ciągle widzę, że została odczytana.

Helena patrzyła na nią przez chwilę.

— Nie musi pani jej usuwać.

— Wiem. Nie o to chodzi.

Schowała chusteczkę do kieszeni i wstała. Helena odprowadziła ją do drzwi. Dopiero wtedy zobaczyła na jej torbie kartonową przywieszkę z logo HELIOS. Ktoś przekreślił cienkopisem nadrukowane hasło, ale zostawił sam rysunek skrzydeł.

Kiedy kobieta wyszła, funkcjonariusz odsunął krzesło.

— Brzmi jak groźba.

Helena spojrzała na zapis.

Nie zrobisz mi tego.

— Brzmi — powiedziała. — Zostawmy to na razie bez nazwy.

W swoim notesie obok dwunastego kwietnia napisała: konflikt przed lotem.

*

W poniedziałek rano znalazła pudełko z ciastem na podłodze samochodu. Plastik zaparował. Włożyła je do kosza przed wejściem i dopiero w windzie przypomniała sobie, że matka prosiła o wiadomość.

Napisała: „Wczoraj nie dałam rady. Zadzwonię”.

Nie wysłała. Skasowała ostatnie słowo i wsunęła telefon do kieszeni, kiedy otworzyły się drzwi.

Zestawienie kontroli dostępu czekało u Żura. Otrzymano je osobno od dokumentacji systemu lotnego. Karta Leona Wolskiego została użyta trzynastego kwietnia przy wejściu do części laboratoryjnej. Kamera na korytarzu pokazywała, że przeszedł przez drzwi sam.

— To ten obszar? — zapytała Helena.

Żur wskazał pomieszczenie na planie.

— W środku jest między innymi stanowisko testowe.

— Kamera wewnątrz?

— Nie.

— Czyli mamy jego, nie tylko kartę.

— Mamy jego przy wejściu. Nie mamy jego rąk na klawiaturze.

Wiedziała. Mimo to poczuła satysfakcję, że tym razem nie będzie musiała słuchać, jak ktoś tłumaczy różnicę między posiadaczem karty a człowiekiem przechodzącym przez drzwi.

O trzynastej przyszedł kolejny wynik wstępnego przeglądu zabezpieczonych danych.

Wolski usuwał pliki.

Helena przeczytała notatkę dwukrotnie. Chodziło o kopię nośnika z jego służbowego komputera, przekazanego policji w piątek. Ustalono ślady operacji kasowania wybranego zbioru. Nie wyglądało to na zwykłe usuwanie plików tymczasowych przez program.

— Kiedy? — zapytała.

— Przed katastrofą. Na razie tyle da się odpowiedzialnie powiedzieć o kolejności. Dokładne czasy jeszcze porównujemy.

— Co usunął?

— Część nazw udało się odzyskać. Treści nie mamy w postaci, która pozwalałaby ocenić cały zbiór.

— Jego sesja?

— Tak. Komputer był używany przez niego. Ale sprawdzamy też dostęp zdalny i automatyczne zadania. W notatce masz rozdzielone ustalenia od tego, co czeka na potwierdzenie.

Przesunął palcem po akapicie.

Helena miała ochotę powiedzieć, że umie czytać. Zamiast tego poprosiła o kopię dla Biel.

W gabinecie prokurator było duszno. Okno uchylono tylko na szerokość dwóch palców, a wentylator pod ścianą obracał się w stronę pustego krzesła.

Joanna Biel ułożyła dokumenty przed sobą.

— Proszę po kolei. Od najmocniejszego.

— Polecenie podpisane kluczem przypisanym Wolskiemu. Zapis w sterowniku i przebieg zdarzenia. Do tego jego obecność dzień wcześniej w laboratorium ze stanowiskiem testowym.

— Wyłączny dostęp?

— Nie. Lista uprawnionych jest szersza.

— Dalej.

Helena opowiedziała o kłótni. Zacytowała słowa, oddzieliła od nich domysł Skiby. Potem przeszła do usuniętych danych.

— I głos — dodała. — Wolski wykluczył obecność profili, mimo że je znaleźliśmy.

Biel podniosła wzrok.

— Głos zabił Radowskiego?

— Nie. Ale świadczy o tym, że Wolski ukrywał zawartość systemu.

— Może. Proszę nie sklejać tych dwóch rzeczy.

Prokurator wróciła do pierwszej strony opinii.

— Biegły mówi o użyciu klucza.

— Wiem.

— Chcę mieć pewność, że w podsumowaniu też to będzie widać. Kiedy napiszemy „Wolski wydał polecenie”, to będzie nasz wniosek z całego materiału, a nie cytat z opinii.

Helena usiadła głębiej na krześle.

— Nie opieram tego na jednym podpisie.

— Dlatego rozmawiamy.

Biel odsunęła dokumenty na bok i poprosiła o plan dalszych czynności. Trzeba było sprawdzić zakres dostępu do klucza, odzyskać możliwą część danych i ustalić, czy ktokolwiek poza Wolskim podejmował podobne działania. Wysłuchała odpowiedzi do końca, nie dopisując niczego przez kilka minut.

Helena znała to milczenie. Prokurator układała decyzję, zanim pozwoliła jej znaleźć się na papierze.

— Na ten moment materiał daje podstawę do przedstawienia zarzutu — powiedziała wreszcie. — Przygotuję postanowienie. Nie wracamy do rozmowy z nim jak ze świadkiem, żeby wydobyć jeszcze jedno zdanie.

Helena przytaknęła.

— A zatrzymanie?

Biel sięgnęła po notatkę o usuwaniu danych.

— Omówimy podstawy i wykonanie. Zna ludzi, którzy będą zeznawać. Wiemy już o działaniach wobec zapisów, choć ich pełny zakres pozostaje do ustalenia. Proszę przygotować konkretne okoliczności, nie ogólną formułę o utrudnianiu.

Helena otworzyła notes.

— Sąd o areszcie zdecyduje osobno, jeśli skierujemy wniosek — dodała Biel. — Na razie nie wyprzedzajmy kolejnych czynności.

Do wieczora zebrali brakujące dokumenty. Helena przestała liczyć, ile razy ktoś pytał ją o tę samą godzinę albo numer urządzenia. Rozmawiała z ludźmi, którzy zabezpieczali komputer, sprawdzała opisy kopii, odsyłała notatki wymagające doprecyzowania.

Nie znalazła jednej rzeczy, która zamykałaby sprawę.

Znajdowała kolejne rzeczy, które do siebie pasowały.

Po dwudziestej została sama przy stole zasłanym wydrukami. Na korytarzu zgasła część świateł. Ktoś próbował uruchomić automat, dwukrotnie naciskając ten sam przycisk, potem kopnął dolną blachę.

Helena podniosła trzy kartki i ułożyła je obok siebie. Klucz. Dostęp. Kasowanie. Przesunęła krzesło, żeby zobaczyć wszystkie naraz.

Miała przed sobą opinię, której ograniczenia znała, zapis pokazujący człowieka przy drzwiach i ślady czynności, których celu nie ustalono. Gdyby dostała każdą z tych rzeczy w innej sprawie, zapisałaby długą listę zastrzeżeń. Tutaj wzmacniały się nawzajem.

Sięgnęła po protokół Skiby. Przez chwilę nie mogła znaleźć cytatu. Trafiała na opis dostawy, samochodu i wiadomości odczytanej przez zmarłego.

To też był Radowski. Nie tylko ciało pod parawanem i ostatnie sekundy nagrania. Człowiek, który mógł komuś zaproponować samochód, a dwie minuty wcześniej doprowadzić kogoś innego do wściekłości. Nie wiedziała jeszcze, czym.

Na marginesie napisała: „Co miał zrobić do środy?”.

Potem obróciła kartkę. To pytanie nie osłabiało jej pewności, choć powinno przynajmniej na chwilę ją zatrzymać. Uznała, że Wolski będzie znał odpowiedź.

Telefon zawibrował. Matka przysłała zdjęcie dwóch pojemników ustawionych na kuchennym blacie. „Zamroziłam dla ciebie”.

Helena odpisała „Dziękuję” i tym razem wysłała od razu.

*

We wtorek o siódmej dwadzieścia jeden dostała wiadomość, że Wolski został zatrzymany.

Nie stawiał oporu. Otworzył drzwi, zanim funkcjonariusze zadzwonili drugi raz. Według relacji kolegi zapytał, czy może nakarmić kota. Pozwolono mu dosypać karmy, a potem ustalono osobę, która zajmie się zwierzęciem.

Helena przeczytała wiadomość jeszcze raz, zatrzymując wzrok przy kocie.

Nie wiedziała, że ma kota.

Oczywiście nie wiedziała. Nie znała tego człowieka. Znała kilkanaście jego odpowiedzi, nagranie, na którym przechodził przez drzwi, i klucz przypisany do jego nazwiska.

Do czasu przyjazdu Wolskiego przejrzała protokół zatrzymania, sprawdziła godzinę i przekazane informacje. W pokoju, gdzie później miały odbyć się czynności z udziałem prokurator, wymieniono pusty wkład w długopisie. Ktoś przyniósł wodę. Krzesła stały tak samo jak w dziesiątkach innych spraw.

Gdy Wolski wszedł, od razu spojrzał na Helenę.

Miał na sobie tę samą kurtkę, którą widziała w Daedalusie, ale pod nią zwykły podkoszulek. Lewy rękaw podwinął się przy nadgarstku. Śladu po pasku zegarka już nie było.

— Dzień dobry — powiedział.

Odpowiedziała i wskazała miejsce.

Biel usiadła naprzeciwko niego. Przedstawiła się, ustaliła dane i wyjaśniła, czego dotyczy czynność. Wolski patrzył na dokument leżący przed nią, jakby próbował odczytać go do góry nogami.

Kiedy zaczęła ogłaszać zarzut, oparł dłonie płasko na kolanach.

Zabójstwo Isaaka Radowskiego.

Opis dotyczył umyślnego doprowadzenia do utraty sterowania podczas lotu przez ingerencję w system. Słowa były dokładniejsze i dłuższe niż te, których używaliby ludzie poza pokojem. Tam powiedzą po prostu, że zrzucił człowieka z dachu.

Helena patrzyła na Wolskiego i zastanawiała się, w którym miejscu przestanie słuchać.

Nie przestał. Kiedy Biel skończyła, poprosił o powtórzenie fragmentu. Tego, który opisywał jego działanie.

Prokurator przeczytała go jeszcze raz.

— Rozumie pan treść zarzutu?

— Rozumiem, co pani powiedziała.

Otrzymał pouczenie dotyczące praw podejrzanego. Przeczytał je powoli, tak samo jak kilka dni wcześniej dokument dla świadka, ale tym razem wrócił do jednego akapitu.

Biel upewniła się, że nie wymaga wyjaśnienia.

— Nie zabiłem go — powiedział Wolski.

Helena poczuła znajome napięcie przed pierwszym pytaniem. Chciała położyć przed nim opinię, odtworzyć spór z Radowskim, zapytać o pliki. Każda rzecz miała już swoje miejsce w teczce.

— Nie przyznaje się pan do zarzucanego czynu? — zapytała Biel.

— Nie przyznaję się.

Funkcjonariusz protokołujący czynność zapisał odpowiedź.

Wolski przesunął palcem po brzegu pouczenia.

— Chcę obrońcę. Do czasu rozmowy z nim nie będę składał wyjaśnień ani odpowiadał na pytania.

Helena zerknęła na prokurator. Biel skinęła głową i poleciła zapisać oświadczenie.

Wszystkie pytania zostały w teczce.

To było jego prawo. Helena wiedziała o tym tak samo dobrze jak o tym, że po wtorku przychodzi środa. A jednak przez krótką chwilę odebrała milczenie jak potwierdzenie: dotarli do miejsca, w którym skończyły mu się odpowiedzi.

Opuściła wzrok, zanim zdążył to zobaczyć.

Na wierzchu jej dokumentów leżała kopia opinii. Użycie klucza. Nie nazwisko człowieka siedzącego naprzeciwko, tylko użycie klucza. Teraz potrafiła przeczytać to zdanie i mimo wszystko widzieć jego dłonie.

Wolski poruszył się na krześle.

— Co teraz?

— Umożliwimy kontakt z obrońcą — odpowiedziała Biel. — O dalszych decyzjach zostanie pan poinformowany. Jeżeli wystąpię o tymczasowe aresztowanie, rozstrzygnie o tym sąd.

— Czyli jeszcze nie zdecydowaliście?

— O areszcie nie decydujemy my.

Przyjął to bez słowa. Spojrzał na zamknięte drzwi, potem znów na pouczenie.

Helena wysunęła czystą kartkę. Chciała zapisać dane prawnika i przekazać je osobie, która zajmie się kontaktem. Zwykła czynność na koniec tej części dnia.

— Ma pan wybranego obrońcę? — zapytała.

— Tak.

Przyłożyła długopis do papieru.

— Nazwisko?

— Paweł Sarnik.

Rozdział 4 — Człowiek do obrony

20 kwietnia 2027

Paweł zapisał nazwisko na odwrocie paragonu za parking. Papier wygiął się pod długopisem i dopiero przy drugim podejściu udało mu się dokończyć ostatnią literę.

Leon Wolski.

Mężczyzna przez telefon powtórzył, że podejrzany wskazał właśnie jego i prosi o kontakt. Paweł ustalił miejsce, nazwisko prowadzącej postępowanie oraz to, czy przedstawiono już zarzut. Na odpowiedź dotyczącą zarzutu przez chwilę czekał.

Zabójstwo Isaaka Radowskiego.

Spojrzał na paragon. Na dole drobnym drukiem napisano, że opłata nie obejmuje odpowiedzialności za rzeczy pozostawione w pojeździe.

— Przyjadę — powiedział.

Zamknął kalendarz w telefonie. Zaplanowaną rozmowę mógł przenieść na wieczór, następne spotkanie na środę. Rozprawy już tego dnia nie miał. Oddzwonił do klienta, którego dokumenty zamierzał właśnie odebrać, i podał inny termin.

Dopiero później przypomniał sobie film.

Oglądał go bez dźwięku, stojąc w kolejce w sklepie. Człowiek z rozłożonymi skrzydłami znikał za krawędzią kadru, a trzymający telefon spóźniał ruch ręki. Ostatnie sekundy pokazywały przede wszystkim chodnik. Paweł wyłączył nagranie, zanim odtworzyło się ponownie.

Nie szukał go teraz.

Paragon włożył do teczki. Przy nazwisku nie miał jeszcze niczego, co pochodziłoby od samego Wolskiego.

*

Na korytarzu siedziała kobieta z dziecięcą kurtką na kolanach. Pocierała kciukiem materiał przy zamku, wygładzając za każdym razem to samo miejsce. Paweł minął ją, pokazał dokument i zapytał o kontakt z zatrzymanym.

Formalności zajęły kilkanaście minut. Ustalił warunki rozmowy, potem czekał przy drzwiach z tabliczką, która pozostawiła po poprzednim napisie dwa jaśniejsze prostokąty. Nie lubił pierwszych spotkań w budynkach policji. Klient zwykle oczekiwał, że samo pojawienie się adwokata odmieni sytuację. Adwokat na początku potrafił najwyżej uporządkować to, czego jeszcze nie wiedział.

Wolski wstał, gdy go zobaczył.

— Pan mecenas Sarnik?

— Tak. Paweł Sarnik.

Uścisnął jego dłoń. Była chłodna i sucha.

Usiedli. Po załatwieniu upoważnienia do obrony zostali sami. Paweł zaczekał, aż funkcjonariusz zamknie drzwi, i zapytał, czy Leon potrzebuje lekarza albo leków.

— Nie.

— Coś się stało przy zatrzymaniu?

— Nie. Dali mi nawet nakarmić kota.

Powiedział to z pretensją, jakby uprzejmość była dodatkowym utrudnieniem.

— Ktoś się nim zajmie?

— Sąsiadka. Zostawiłem numer. Nie wiem, czy do niej zadzwonili.

Paweł zapisał to na osobnej kartce.

— Sprawdzę.

— Chodzi mi o sprawę, nie o kota.

— Mnie też. Ale dopóki będzie pan myślał, czy zwierzę zostało bez opieki, będzie nam trudniej rozmawiać.

Wolski opuścił wzrok.

Paweł zapytał, skąd zna jego nazwisko. Okazało się, że polecił go znajomy, któremu kiedyś pomagał w sprawie karnej. Nazwisko znajomego pamiętał. Nie mówił Leonowi niczego o tamtej sprawie.

— Miałem zadzwonić wczoraj — powiedział Wolski. — Chciałem najpierw uporządkować kilka rzeczy.

— Dzisiaj je uporządkujemy. Co pan powiedział po przedstawieniu zarzutu?

— Że nie zabiłem Isaaka. Potem poprosiłem o obrońcę i odmówiłem odpowiedzi.

— A wcześniej?

— Rozmawiałem z policjantką w firmie. Jako świadek.

— Nazwisko?

— Nowak. Helena Nowak.

Paweł napisał samo nazwisko. Końcówka długopisu trafiła na zagłębienie pozostawione przez poprzednią notatkę.

— Kiedy?

— W czwartek.

— Proszę zacząć od tamtej rozmowy. Po kolei. Jeżeli czegoś pan nie pamięta, proszę tego nie uzupełniać.

Wolski mówił o oprogramowaniu, głosie w hełmie, pytaniach dotyczących profili. Paweł pozwolił mu skończyć, dopiero potem wrócił do zdania, które usłyszał dwa razy w nieco różnych wersjach.

— Powiedział pan, że profili nie używano czy że ich nie było?

— W aktualnej wersji nie powinno ich być.

— To trzecia odpowiedź.

Leon spojrzał na niego.

— Nie czepiam się słowa — powiedział Paweł. — Chcę wiedzieć, pod czym się pan podpisał.

— Że ich nie ma.

— Sprawdzał pan to osobiście?

— Wiedziałem, co jest w wydaniu.

— Pytała o wydanie czy o zestaw, z którym leciał Radowski?

Wolski ścisnął kolana dłońmi.

— O jedno i drugie.

Paweł zapisał odpowiedź. Nie postawił obok wykrzyknika, choć miał taki odruch.

— Słyszał pan ten głos wcześniej?

— W jakim sensie?

— Zanim policjantka puściła panu nagranie.

— Przez lata pracowaliśmy z różnymi próbkami. Nie jestem w stanie pamiętać każdej.

Paweł odłożył długopis.

— Nie musi pan udzielać mi odpowiedzi natychmiast. Ale niech pan nie przygotowuje jej pod to, co pańskim zdaniem powinienem usłyszeć.

— Nie robię tego.

— Dobrze. W takim razie na razie zapisuję, że nie dostałem jasnej odpowiedzi.

Leon odwrócił twarz ku drzwiom.

Przez chwilę siedzieli w ciszy. Paweł wiedział, że klient chciałby teraz zapewnienia: wszystko jest pomyłką, niedługo wyjdziemy, ktoś zaraz przyjdzie i przeprosi. Mógłby powiedzieć coś podobnego łagodniejszymi słowami. Rozmowa potoczyłaby się wtedy łatwiej przez następne pięć minut.

— Co według pana się stało? — zapytał.

Wolski zaczął od startu. Od ustawienia na dachu, osłony, monitora. Dopiero po kilku zdaniach wrócił do wcześniejszych dni. W poniedziałek rozmawiał z Radowskim. We wtorek był w części laboratoryjnej. W środę widział, jak Isaak spada.

— O czym rozmawialiście w poniedziałek?

— O pracy.

Paweł czekał.

— Nie zgadzałem się z kilkoma jego decyzjami.

— Jakimi?

— Dotyczącymi projektu. Tego, kto bierze za co odpowiedzialność.

— Czy chciał pan, żeby odwołał lot?

— Chciałem, żeby przestał podejmować decyzje za innych.

— To może oznaczać bardzo wiele rzeczy.

— Bo oznaczało.

Wolski przesunął dłonie z kolan na stół.

— On miał pomysł i od razu mówił, że go zrobimy. Najpierw dziennikarzowi, inwestorowi, komukolwiek. Dopiero potem przychodził do nas. Wie pan, jak się pracuje, kiedy termin istnieje wcześniej niż rozwiązanie?

— Znam to z innej strony.

— No właśnie.

— To jednak nie mówi mi, o co pokłóciliście się dwunastego.

Leon cofnął ręce.

Paweł nie wrócił od razu do pytania. Poprosił o opis wizyty w laboratorium. Wolski twierdził, że sprawdzał wyniki wcześniejszej próby i porównywał odczyty. Nie zaprzeczał, że korzystał ze stanowiska. Zaprzeczał przygotowaniu czegokolwiek, co miało zaszkodzić Radowskiemu.

— Był ktoś przy panu?

— Ludzie wchodzili i wychodzili.

— Kogo pan pamięta?

Podał dwa nazwiska, przy trzecim się zatrzymał.

— Może Mazur. Nie wiem, czy wtedy.

— Zostawmy „może”. Nie będziemy szukać człowieka, który potwierdzi gotową wersję. Najpierw sprawdzimy, kto rzeczywiście mógł pana widzieć.

— Wersję?

— Pańską relację.

— Pan mi nie wierzy.

Paweł spojrzał mu w oczy.

— Nie znam jeszcze dokumentów. Znam to, co pan mówi. Nie będę panu obiecywał fałszywego alibi ani opierał obrony na pańskim zapewnieniu, że mam się nie martwić.

— Nie chcę fałszywego alibi.

— To dobrze. Będziemy pracować na rzeczach, które można sprawdzić.

Wolski skinął głową. Wyglądał na urażonego, ale przestał omijać pytania o zwykłe czynności. Podał, z kim jadł lunch trzynastego, skąd wrócił do laboratorium i jaki dokument oglądał. Paweł notował. Żadna z tych informacji nie dowodziła niewinności. Mogły natomiast pozwolić odtworzyć dzień bez dopisywania mu scen z pamięci zbiorowej całej firmy.

Na razie to wystarczało.

*

Wniosek o dostęp do akt złożył zaraz po spotkaniu. Kiedy uzyskał zgodę na zapoznanie się z udostępnioną częścią materiału, usiadł przy stole, na którym jeden narożnik oklejono przezroczystą taśmą. Zaczął od spisu dokumentów. Zaznaczył, co dostał, czego jeszcze nie widział i o co będzie musiał wystąpić osobno.

Zarzut przeczytał dwa razy.

Potem opinię.

Nie pomijał opisów kopii ani oznaczeń urządzeń. Były nudne, ale pomagały ustalić, czy autorzy kolejnych notatek pisali w ogóle o tej samej rzeczy.

Klucz przypisany Leonowi Wolskiemu.

W dokumentach używano tego nazwiska często. Znacznie rzadziej pojawiała się odpowiedź na pytanie, kto w danej chwili siedział przy komputerze. Paweł zaznaczył fragment dotyczący dostępu. Z filmu korytarzowego wynikało, że klient nie powinien budować obrony na twierdzeniu, iż nie był w laboratorium. Na szczęście nie próbował.

Zeznanie Skiby przeczytał od początku do końca. Jej zastrzeżenia miały znaczenie. Miały je również słowa, których była pewna. Nie zrobisz mi tego. Gdyby był oskarżycielem, też chciałby ustalić, czego dotyczyły.

Przy notatce o kasowaniu plików zatrzymał się na dłużej.

Klient nie wspomniał o tym ani słowem.

Paweł zapisał pytanie, nie próbując jeszcze budować wyjaśnienia. Za często widywał prawników, którzy wypełniali ciszę za klienta, a później byli zaskoczeni, że ten wybrał najwygodniejszą podpowiedź.

W kolejnym zestawieniu zobaczył godzinę z krytycznego odcinka lotu. W opisie zapisano ją jako czas wydania polecenia. W źródłowej tabeli, do której odsyłała notatka, kolumna miała inne określenie: czas wykonania.

Przesunął palcem między obiema kartkami.

Może chodziło o to samo. A może ktoś, streszczając, zamienił jedno zdarzenie na drugie.

Na czystej stronie napisał trzy słowa: wydanie, zapis, wykonanie.

Nie znał tego systemu. Potrafił jednak zauważyć, że dokument nie odpowiedział na pytanie tylko dlatego, że w następnym dokumencie użyto odpowiedzi jako nagłówka.

Wypisał oznaczenie tabeli i numer strony. Potrzebował wyjaśnienia od kogoś, kto rozumiał te zapisy. Na razie nie miał powodu ogłaszać przełomu.

Kiedy podniósł głowę, Helena stała w drzwiach.

Rozpoznał ją po sposobie, w jaki przytrzymywała teczkę przedramieniem. W domu nosiła tak stos rzeczy zbieranych po drodze: książkę, sweter, ładowarkę. Zawsze jeszcze coś mieściło się na wierzchu.

— Mecenasie — powiedziała.

— Dzień dobry.

Nie wyciągnęli do siebie rąk.

Helena spojrzała na rozłożone dokumenty.

— Wszystko, co udostępniono, jest na miejscu?

— Ze spisu tak. Brakuje mi materiałów, które pozwolą ocenić dostęp do klucza. Złożyłem wniosek.

— To jest sprawdzane.

— Widziałem pytania biegłego.

Przytaknęła. Przez chwilę stali w zawodowo poprawnej ciszy.

Paweł zauważył cienką czerwoną kreskę przy jej kciuku. Kiedyś spytałby, czym się skaleczyła. Teraz zebrał kartki, żeby nie leżały pod kątem.

— Będzie składał wyjaśnienia? — zapytała.

— Po ustaleniu stanowiska przekażemy informację właściwą drogą.

— Nie pytam, co ci powiedział.

Pierwsze „ci” padło prawie bezgłośnie.

— Rozumiem.

Helena przesunęła teczkę pod drugą rękę.

— Ma okazję wyjaśnić rzeczy, które go obciążają. Na razie z niej nie korzysta.

— Ma też prawo najpierw porozmawiać z obrońcą i zobaczyć, do czego ma się odnosić.

— Nie musi oglądać akt, żeby wiedzieć, co robił.

— Ja muszę wiedzieć, co mu przypisujecie.

Na korytarzu odezwał się telefon. Oboje odruchowo spojrzeli w stronę dźwięku.

— Jest podpis — powiedziała Helena. — Był w laboratorium. Usuwał dane. To nie jest przypadkowy człowiek, którego ktoś wyciągnął z tłumu.

— Czytam te same dokumenty.

— Więc rozumiesz, dlaczego jego milczenie nie pomaga.

Paweł położył dłoń na teczce.

— W czym?

— W uznaniu, że istnieje inne wyjaśnienie.

— To poszukajcie go również bez jego udziału.

Helena zacisnęła usta.

— Tak właśnie robimy.

— Przed chwilą powiedziałaś, że brak wyjaśnień ma przemawiać przeciwko niemu.

— Powiedziałam, że nie pomaga.

— W tej rozmowie to prawie to samo.

Nie podniósł głosu. Wiedział, że właśnie to czasem złościło ją najbardziej: potrafił mówić spokojnie także wtedy, kiedy zależało mu na ostatnim słowie.

Zamknął teczkę, przerywając sobie możliwość dopowiedzenia kolejnego zdania.

Helena spojrzała na blat.

— Nie dopiszę jego milczenia do opinii — powiedziała.

— Wiem.

Odpowiedział za szybko, ale zgodnie z prawdą. Nie podejrzewał jej o fałszowanie dowodów. Obawiał się, że mogła czytać je już z gotową odpowiedzią.

Ona z kolei miała prawo podejrzewać, że jego spokój nie oznaczał obojętności.

Przez chwilę pamiętał inną teczkę, leżącą na ich stole między dwoma talerzami. Miał pretensję, że Helena przyniosła pracę do domu. Powiedziała, że to tylko na moment. Nie pokłócili się wtedy. Pokłócili się wiele miesięcy później, kiedy „na moment” stało się sposobem spędzania wspólnego życia.

On też nie potrafił w porę powiedzieć, czego mu brakuje. Wolał odpowiadać krótko i czekać, aż sama odgadnie.

— Tu są dwa różne określenia — powiedział, otwierając dokumenty ponownie.

Wskazał notatkę i tabelę. Helena podeszła bliżej, ale nie dotknęła papieru.

— Widzę.

— Chcę wiedzieć, czy to skrót autora, czy rzeczywiście ustalono chwilę wydania polecenia.

— Biegły będzie uzupełniał analizę.

— Złożę konkretne pytanie.

— Dobrze.

Odsunęła się od stołu. Paweł schował notatki.

— Nie rozmawiałem z nim jeszcze o tym zestawieniu — dodał. — To moje pytanie do dokumentu.

Nie musiał tego mówić. Powiedział, żeby granica była jasna: pokazywał jej nieścisłość w materiale, który oboje znali. Reszta należała do klienta.

Helena przytaknęła.

— Dam znać, kiedy będzie wiadomo coś o dalszych czynnościach — powiedziała już formalnie.

Wyszła, nie oglądając się za siebie.

Paweł jeszcze przez chwilę patrzył na drzwi. Dopiero potem zauważył, że kciukiem pociera krawędź paragonu schowanego między kartkami.

*

Przed powrotem do Leona ustalił, że skontaktowano się z sąsiadką. Kot miał opiekę. Zapisał potwierdzenie, tak jak zapisywał wszystkie inne informacje, które obiecał sprawdzić.

Wolski wyglądał na bardziej zmęczonego niż podczas pierwszej rozmowy. Podniósł się z krzesła tylko do połowy i zaraz usiadł.

— Rozmawiał pan z nimi?

— Zapoznałem się z częścią dokumentów. I sprawdziłem sprawę kota. Sąsiadka się nim zajmie.

Leon zamknął oczy.

— Dziękuję.

Tym razem nie protestował, że nie o to chodzi.

Paweł usiadł i wyjął notatki. Chciał zacząć od plików, ale najpierw wyjaśnił sprawę, której klient nie powinien poznawać później od kogoś innego.

— Znam Helenę Nowak prywatnie. Byliśmy w związku. To przeszłość, ale powinien pan o tym wiedzieć.

Wolski patrzył na niego bez ruchu.

— To nam pomoże?

— Nie będę załatwiał pańskiej sprawy przez prywatną relację. Nie przekażę jej też treści naszych rozmów. Jeżeli ma pan zastrzeżenia do mojego udziału, proszę powiedzieć teraz.

Leon potarł twarz dłońmi.

— Będzie pan pracował dla mnie?

— Tak.

— To proszę pracować.

Paweł skinął głową.

— Usuwał pan dane z komputera.

Wolski spojrzał na teczkę.

— Co dokładnie znaleźli?

— Najpierw chcę usłyszeć, co pan zrobił.

— Porządkowałem pliki.

— Jakie?

— Robocze. Miałem dużo kopii.

— Czy usuwał pan je dlatego, że nie były potrzebne, czy dlatego, że nie chciał pan, żeby ktoś je przeczytał?

Leon odsunął się od stołu.

— Każdy ma na komputerze rzeczy, których nie chce pokazywać.

— Zgoda. To nadal nie odpowiada na pytanie.

Wolski milczał. Paweł nie podsuwał mu nazw dokumentów. Nie powiedział również, których treści nie udało się jeszcze odzyskać. Klient powinien wiedzieć, jaki materiał go obciąża, ale nie potrzebował najpierw mapy pustych miejsc, żeby opowiedzieć własne działania.

— Nie dotyczyły lotu — powiedział wreszcie Leon.

— Czego dotyczyły?

— Innych rzeczy w firmie.

— Tego samego, o co pokłócił się pan z Radowskim?

Wolski spojrzał na niego. Odpowiedzi nie było.

Paweł odłożył długopis.

— Nie jest pan pierwszym człowiekiem, który chce, żeby adwokat znał tylko tę część historii, którą da się łatwo obronić. Problem w tym, że wtedy o reszcie dowiaduję się od prokuratora.

— A jeżeli to nie ma nic wspólnego z jego śmiercią?

— To trzeba umieć te rzeczy rozdzielić. Nie dam rady, jeśli nie wiem, co rozdzielam.

Leon przesunął językiem po wyschniętych ustach.

— Nie zabiłem go.

— Słyszę.

— To dlaczego mam wrażenie, że muszę przekonać również pana?

Paweł przez chwilę szukał odpowiedzi, która nie zabrzmi jak zdanie z broszury. Nie znalazł lepszej od najprostszej.

— Bo jeszcze nie wie pan, czy może mi zaufać.

Wolski spuścił wzrok.

Przeszli do klucza. Leon potwierdził, że używał go w pracy. Zaprzeczył podpisaniu niebezpiecznego polecenia. Na pytanie, czy kiedykolwiek udostępniał komukolwiek możliwość posłużenia się kluczem, zaczął od odpowiedzi „nie”, po czym poprawił ją na stwierdzenie, że musi sobie przypomnieć organizację pracy przy wcześniejszych wersjach.

Paweł zapisał oba zdania.

Pokazał mu też różnicę między opisem godziny w notatce a nagłówkiem tabeli. Wolski pochylił się natychmiast. Pierwszy raz podczas tej rozmowy zainteresował się czymś bardziej niż własną reakcją.

— To czas wykonania — powiedział.

— Widzę. Czy na podstawie tego fragmentu można wskazać, kiedy ktoś wydał polecenie?

— Nie zawsze. Musiałbym zobaczyć więcej.

— Właśnie o to wystąpię. Nie będziemy udawać, że ta różnica sama pana uniewinnia.

Leon podniósł głowę.

— Ale coś pan znalazł.

— Pytanie, na które trzeba odpowiedzieć.

Przygotowali listę danych potrzebnych do obrony. Paweł wrócił także do sytuacji osobistej klienta, pracy i miejsca zamieszkania. Wyjaśnił, że najbliższe decyzje będą dotyczyły również tego, w jakich warunkach Wolski ma czekać na dalszy bieg sprawy. Nie obiecał wyjścia tego samego dnia.

Kiedy zamykał notes, Leon nadal patrzył na kopię tabeli.

— Pan myśli, że jestem winny?

— Myślę, że nie powiedział mi pan wszystkiego.

Wolski przytaknął powoli, jakby na taką odpowiedź był przygotowany.

Paweł zebrał dokumenty. Czekało go jeszcze pismo, sprawdzenie zakresu kolejnego udostępnienia i rozmowa o ewentualnym posiedzeniu sądu. Wstał, lecz Leon podniósł dłoń.

— Jeszcze jedno.

Usiadł z powrotem.

Wolski spojrzał w stronę drzwi, chociaż od początku rozmowy nikt ich nie otworzył.

— Można odpowiadać za śmierć kogoś, kto zginął sześć lat temu?

Rozdział 5 — Siostra

21 kwietnia 2027

Ewa Rogulska nie podała jej ręki.

— Najpierw proszę odsunąć torbę od stołu.

Helena zatrzymała się z paskiem zsuwającym się z ramienia. Blat wyglądał na pusty. Dopiero kiedy spojrzała pod innym kątem, dostrzegła prawie przezroczysty arkusz i leżący na nim fragment papieru, nie większy od dłoni.

— Przepraszam.

— Tam jest krzesło.

Odstawiła torbę. Kobieta wróciła do lampy, poprawiła jej ramię i dokończyła coś małym pędzlem. Helena widziała przedziałek w ciemnych włosach, podwinięte rękawy i skrawek białej taśmy przy nadgarstku. Na taśmie ktoś napisał ołówkiem godzinę.

W pracowni było ciepło. Przez wysokie okno wpadało światło odbite od ściany podwórza. Na parapecie stał kubek, ale daleko od stołów, na osobnym spodku. Obok suszyła się ściereczka. Żadnych fotografii, które pozwalałyby zacząć rozmowę od czegoś łatwego.

Ewa odłożyła pędzel.

— Mam dwadzieścia minut.

Przez telefon powiedziała to samo. Helena uznała wtedy, że kobieta zastrzega sobie możliwość zakończenia rozmowy. Teraz zobaczyła minutnik stojący obok lampy.

— Chodzi o papier — wyjaśniła Ewa, zauważając spojrzenie. — Nie o panią.

Helena wyjęła legitymację i przedstawiła się ponownie. Rogulska przeczytała nazwisko, choć znała je już z porannego telefonu. Przyciągnęła krzesło, usiadła po drugiej stronie wąskiego stolika i zaczekała.

*

Nazwisko znalazło się w wykazie przekazanym przez firmę poprzedniego wieczoru.

Alicja Rogulska, techniczka. Udział w próbach w Brzezinach, rok 2021. Przy ostatniej pozycji dotyczącej jej zatrudnienia widniała data, po której nie było następnego przypisania do zespołu.

Helena poprosiła o wyjaśnienie. W odpowiedzi otrzymała krótką informację o śmiertelnym wypadku oraz numer dawnej sprawy. Dopiero dalsze ustalenia doprowadziły ją do siostry. Nie zadzwoniła od razu. Rano sprawdziła podstawowe dane i zamówiła materiały, do których numer odsyłał. Na razie miała ich oznaczenia, nie zawartość.

Nie wiedziała, czy znalazła właściwą osobę.

Rok zgadzał się z datą w katalogu. To było za mało, żeby usłyszeć w obcym głosie Alicję Rogulską, ale wystarczało, żeby poszukać kogoś, kto ją znał. Na liście były też inne nazwiska. Helena zaznaczyła je przed wyjściem, zostawiając zadania do sprawdzenia.

Teraz Ewa patrzyła na nią tak, jakby rozpoznała ten porządek: lista, telefon, odhaczona rozmowa.

— Widziała pani wiadomości o śmierci Isaaka Radowskiego? — zapytała Helena.

— Trudno było nie widzieć.

— Prowadzę czynności w tej sprawie. W zabezpieczonych materiałach jest kobiecy głos. Sprawdzamy, do kogo należał i jak znalazł się w urządzeniu.

Ewa nie spojrzała na torbę.

— Dlaczego przychodzi pani do mnie?

— Pani siostra uczestniczyła w dawnych testach. Niektóre pliki mogą pochodzić z tego okresu.

— Mogą.

— Tak.

Rogulska wstała, choć rozmowa ledwie się zaczęła. Podeszła do parapetu i wzięła kubek. Nie napiła się.

— Przywiozła pani jej śmierć do odsłuchania?

Helena przez moment nie znalazła odpowiedzi. Kobieta odwróciła się do niej.

— Pytam, co jest na nagraniu.

— Krótka wypowiedź. Nie wiem jeszcze, kto ją wypowiada ani kiedy ją zarejestrowano.

— Krzyk?

— Prośba, żeby czegoś nie zamykać.

Ewa odstawiła kubek tak ostrożnie, że porcelana nie wydała dźwięku.

— Nie.

Helena opuściła rękę, którą już przesuwała w stronę zamka torby.

— Nie włączę bez uprzedzenia.

— Powiedziałam „nie”, a nie „proszę mnie uprzedzić”.

Z podwórza dobiegł odgłos ciągniętego po kostce pojemnika. Ktoś zawołał, żeby przytrzymać bramę. Ewa stała przy parapecie, czekając, aż policjantka zacznie nalegać.

Helena pomyślała o zdaniu, które usłyszała wczoraj od Pawła: poszukajcie go również bez jego udziału. Nie miało związku z tą kobietą. A jednak przyłapała się na podobnej niecierpliwości. Chciała dostać odpowiedź od osoby, dla której samo pytanie było czymś więcej niż elementem postępowania.

— Rozumiem — powiedziała. — Mogę wyjaśnić, dlaczego pytamy właśnie teraz. Potem pani zdecyduje.

Ewa nie usiadła, ale nie wskazała drzwi.

Helena powiedziała tyle, ile mogła: o nagraniu z urządzenia używanego podczas demonstracji, o potrzebie ustalenia źródła wypowiedzi, o dawnych materiałach, które należało sprawdzić. Nie opowiadała o zachowaniu Leona ani o odpowiedzi Radowskiego. Nie chciała, by rozpoznanie głosu stało się odpowiedzią na historię, którą sama wcześniej podsunie.

— Jeśli to Alicja, co pani z tym zrobi?

— Będziemy ustalać, skąd pochodzi zapis. Pani rozpoznanie pomoże wyznaczyć kierunek. Samo nie odpowie na wszystkie pytania.

— A potem powiedzą w telewizji, że przemówiła zza grobu.

Helena spojrzała na nią.

— Nie nazwę tego w ten sposób.

— Pani nie musi. Wystarczy, że ktoś dostanie plik.

Nie mogła obiecać, że żaden człowiek nigdy nie złamie zasad. Powiedziała, jak zamierza opisać materiał i do czego go potrzebuje. Ewa słuchała z twarzą bez wyrazu.

Minutnik zapiszczał.

Kobieta odwróciła się natychmiast. Zdjęła arkusz ze stołu, przełożyła go na przygotowaną podkładkę, po czym przykryła kolejną warstwą. Helena czekała. Po raz pierwszy od wejścia Rogulska poruszała się swobodnie, bez obserwowania jej kątem oka.

— To list? — zapytała, kiedy Ewa skończyła.

— Fragment rachunku.

— Starego?

— Dość, żeby ktoś zapłacił za jego uratowanie.

Poprawiła brzeg podkładki. Potem usiadła.

— Raz — powiedziała. — I chcę wiedzieć, kiedy pani zacznie.

*

Helena ustawiła odtwarzanie przygotowanego fragmentu. Położyła urządzenie między nimi, głośnik skierowała w bok. Pokazała przycisk zatrzymania.

— Ten fragment ma kilka sekund. Najpierw będzie szum.

Ewa oparła obie stopy o podłogę.

— Proszę.

W małym pomieszczeniu szum zabrzmiał głośniej, niż Helena pamiętała. Sięgnęła do regulacji, ale zanim zdążyła cokolwiek zmienić, odezwała się kobieta.

Nie zamykaj mnie.

Fragment dobiegł końca. Helena zatrzymała odtwarzacz, chociaż nie był ustawiony na powtórzenie.

Ewa patrzyła na pusty odcinek stołu obok urządzenia. Jej usta poruszyły się bezgłośnie. Potem wciągnęła powietrze przez nos, krótko i nierówno.

Helena czekała.

— To Ala.

Głos Rogulskiej był spokojniejszy niż przed odsłuchem.

— Po czym pani rozpoznaje?

Ewa podniosła wzrok. Przez chwilę wyglądała, jakby miała się roześmiać.

— Po tym, że to moja siostra.

— Chciałabym zapisać pani własne słowa.

— Właśnie je powiedziałam.

Helena skinęła głową.

Nie wyjęła od razu długopisu. Rogulska przesunęła palcem po spoinie w blacie, zatrzymała się na drobnym ubytku.

— Jak mówiła cicho, końcówki jej znikały — dodała po chwili. — Mama wiecznie kazała jej powtarzać. A potem się obrażała, że Ala na nią krzyczy.

Uśmiech pojawił się i zniknął, zanim Helena zdążyła odpowiedzieć.

— Nie pamiętam tego zdania — powiedziała Ewa. — Nigdy go od niej nie słyszałam. Nie powiem pani, gdzie była, kiedy to mówiła.

— Zapiszę również to.

— Proszę zapisać wszystko. Nie tylko to, co pasuje.

Helena otworzyła notes. Przed chwilą chciała natychmiast zadzwonić do Żura. Teraz zaznaczyła, że rozpoznanie dotyczy głosu, a świadek nie zna wypowiedzi ani okoliczności jej utrwalenia.

— Dlaczego on ją miał? — zapytała Ewa.

— Jeszcze nie wiem.

— Sześć lat.

Helena nie odpowiedziała.

— Przez sześć lat mogłam zadzwonić do tej firmy i zapytać, czy może mają jeszcze coś, w czym ona mówi?

— Nie wiemy jeszcze, jakie to materiały.

Ewa pokręciła głową.

— Nie o pliki pytam.

Helena zamknęła usta. Za oknem ktoś zatrzasnął drzwi samochodu. Pracownia wróciła do zwykłych dźwięków: wentylacji, tykania zegara, drobnego stuknięcia w rurze. Przez kilka sekund czekała na następne słowo z odtwarzacza, choć sama sprawdziła, że urządzenie milczy.

Rogulska wyjęła telefon.

— Ja też coś mam.

Nie podała go Helenie. Otworzyła zapisany folder, przewinęła listę i przytrzymała palec nad jednym z plików.

— Tego pani nie skopiuje bez pytania.

— Dobrze.

— To nie jest z pracy.

Dotknęła ekranu.

— Ewa, odbierz, bo zaraz wyrzucę tę pralkę przez okno. Znowu stanęła na jednej minucie. Jedna minuta trwa od pół godziny. Jeśli zapytasz, czy ją wyłączyłam i włączyłam, przestanę być twoją siostrą.

W tle coś stuknęło, potem Alicja się roześmiała.

— Dobra. Jednak działa. Nie oddzwaniaj. Kup chleb.

Ewa wyłączyła plik.

Helena patrzyła na telefon. Wypowiedź była głośniejsza, szybsza, swobodna. Po krótkiej prośbie z hełmu spodziewała się kruchej kobiety. Usłyszała kogoś zirytowanego sprzętem, pewnego własnej racji, zdolnego odwołać dramat w połowie zdania.

— Zawsze tak kończyła — powiedziała Ewa. — Człowiek miał się nie przejmować, ale po chleb i tak należało pójść.

— Mieszkałyście razem?

— Przez pewien czas. Później ja się wyprowadziłam. Nadal pamiętała, czego nie mam w domu.

Przesunęła ekran kciukiem i zatrzymała go na zdjęciu. Dwie kobiety siedziały na podłodze obok kartonu. Alicja trzymała krzywo złożony metalowy stojak i patrzyła prosto w obiektyw z miną kogoś, kto za chwilę zrzuci całą winę na instrukcję.

— Techniczka — powiedziała Ewa. — Potrafiła pół dnia ustawiać sprzęt w laboratorium, ale do skręcenia suszarki potrzebowała pomocy. Twierdziła, że w pracy przynajmniej wiadomo, kto zgubił śrubę.

Helena uśmiechnęła się mimo woli.

Ewa powiększyła zdjęcie. W rogu kartonu widniał odręczny napis, prawie zasłonięty kolanem Alicji.

— To było po przeprowadzce — powiedziała. — Spakowała mi książki w pudełka po jakichś częściach. Przez miesiąc miałam na półce „czujniki, nie rzucać”.

— Nie zmieniła pani napisu?

— Było trafne.

Tym razem uśmiechnęły się obie. Ewa cofnęła powiększenie, lecz nie zamknęła fotografii. Helena widziała odbicie okna na ekranie, jasny prostokąt przecinający twarz zmarłej.

— Po pogrzebie wszyscy opowiadali, jaka była dobra — powiedziała Rogulska. — A mnie brakowało tego, że potrafiła być nieznośna. Zostawiała otwarte szafki. Zabierała moje nożyczki, chociaż miała trzy pary własnych. Nigdy się nie spóźniała, tylko uważała, że pozostali przychodzą za wcześnie.

Pokręciła głową.

— Potem sama przestałam o tym mówić. Ludzie dziwnie patrzyli.

Helena pomyślała o matce i pudełku z ciastem. O rzeczach, które łatwo zamienić w przeszkodę między jednym obowiązkiem a drugim. Nie powiedziała Ewie, że rozumie. Jej własna matka nadal mogła zadzwonić z pretensją, a Helena nadal mogła nie odebrać.

— Czym dokładnie się zajmowała?

— Najlepiej odpowie pani ktoś, kto z nią pracował. Ja umiem powiedzieć, jak o tym mówiła.

— To też jest ważne.

— Sprawdzała rzeczy, które miały działać, zanim inni ogłosili, że już działają. I nie lubiła, kiedy pisali, że pomaga Radowskiemu. Mówiła: „On mi też czasem pomaga, tylko nikt go tak nie przedstawia”.

Ewa wygasiła ekran. Tym razem nie schowała telefonu. Położyła go przed sobą, dłonią zasłaniając aparat.

— Możemy porozmawiać o pożarze — powiedziała.

*

Teczka znajdowała się w szafce pod oknem. Miała pęknięty grzbiet i gumkę zastąpioną bawełnianą tasiemką. Ewa położyła ją na osobnym stoliku, wcześniej odsuwając urządzenie Heleny.

— Nie trzymam tu wszystkiego. Część jest w domu, część w poczcie. Tego potrzebowałam, kiedy ostatnio porządkowałam papiery po mamie.

Rozwiązała tasiemkę. Na wierzchu leżała koperta z nadrukiem firmy. Dalej pismo urzędowe, kilka kserokopii, wydruki wiadomości. Helena zauważyła odręczne dopiski na marginesach. Przy jednym ktoś postawił trzy pytajniki, przy drugim napisał tylko: „zapytać”.

— Mama żyje — dodała Ewa, widząc jej spojrzenie. — Po prostu nie chce już mieć tego u siebie.

— Czy mogę obejrzeć?

Rogulska przesunęła teczkę, ale nie puściła brzegu pierwszej kartki.

— Wypadek przy stanowisku testowym w Brzezinach. Tak to nazwali. Potem już krócej: wypadek. W końcu zostało, że weszła tam, gdzie nie powinna.

Helena przeczytała fragment wskazany palcem. Był napisany urzędowym językiem, który łatwo zapamiętać niedokładnie. Wróciła do początku akapitu. Zapis mówił o wejściu do pomieszczenia poza przewidzianym zakresem czynności. Nie mówił, dlaczego Alicja miałaby tam wejść.

— To pismo dostałyście razem z pozostałymi?

— Nie. Każde przychodziło osobno. Czasem jedno odpowiadało na pytanie, którego wcale nie zadałyśmy.

Ewa odwróciła następną kartkę.

— Tu proszę. Najpierw „ustalenia nie pozwalają”. Potem w liście od firmy już „jak ustalono”.

Helena przeczytała obie wersje. Różnica była widoczna, ale same wydruki nie pokazywały całego przebiegu sprawy. Zapisała daty i oznaczenia.

— Muszę zobaczyć materiały, na których się oparto.

— Wiem.

Sposób, w jaki Ewa to powiedziała, odebrał zdaniu wszelką zgodę.

— Nie mówię, że pani interpretacja jest nieważna.

— Tylko że potrzeba więcej. Słyszałam to od człowieka, któremu zapłaciłam za przeczytanie dokładnie tych kartek.

Helena spojrzała na nią.

— Miałyście pełnomocnika?

— Przez jakiś czas. Potem trzeba było wybierać, na co wydawać pieniądze. Firma proponowała porozumienie. Mama nie spała. Ja zaczynałam pracę. Każde pismo zabierało nam tydzień, nawet kiedy samo miało pół strony.

Wyjęła dokument spięty w rogu. Helena nie próbowała wyciągać go z jej ręki.

— Wypłacili pieniądze — powiedziała Ewa. — Bez przyznania odpowiedzialności. To zdanie pamiętam najlepiej.

— Czy dostałyście kopię podpisanej umowy?

— Tak. Nie będę udawać, że niczego nie podpisałam.

— Nie proszę o to.

Ewa spojrzała na nią uważniej.

— Ludzie zwykle zaczynają inaczej. Najpierw pytają, dlaczego się zgodziłyśmy. Potem, ile.

Helena przesunęła notes bliżej siebie.

— Potrzebuję ustalić, jakie dokumenty wtedy przekazano rodzinie i kto je sporządził.

Rogulska puściła kartkę.

Wśród kopii była lista dotycząca bezpieczeństwa prób. Helena przejrzała nazwiska i zatrzymała się przy Oldze Radeckiej. Nazwisko wydrukowano obok funkcji, pod spodem znajdował się podpis.

— Znała pani tę kobietę?

Ewa pochyliła się nad wskazanym miejscem.

— Pamiętam ją. Przyjechała po pożarze. Mówiła rzeczowo. Mama uważała, że przynajmniej ktoś potrafi nam powiedzieć całe zdanie.

— Co powiedziała o Alicji?

— Że była dobrym pracownikiem. Że wszyscy są wstrząśnięci.

— Coś o przebiegu zdarzenia?

— Nie pamiętam dokładnie. Nie chcę teraz dopowiadać.

— Radowski też przyjechał? — zapytała.

Ewa przestała przekładać kartki.

— Tak. Krótko. Nie pamiętam, ile minut. Wszyscy potem pytali o niego, jakby to była najważniejsza część tamtego dnia.

— Rozmawiał z panią?

— Powiedział, że mu przykro. Mama poprosiła, żeby usiadł. Nie usiadł.

Helena zapisała tę relację bez dopisywania znaczenia do pustego krzesła.

— A kiedy dowiedziała się pani o jego śmierci?

— W środę. Zadzwoniła znajoma.

Rogulska spojrzała jej prosto w twarz.

— Chce pani wiedzieć, czy się ucieszyłam?

— Chciałam zapytać, czy ktoś z firmy kontaktował się od tamtej pory z rodziną.

— Nie.

Odwróciła wzrok, jakby odpowiedź kosztowała ją więcej niż poprzednie zdania.

— Znajoma powiedziała, że może teraz poczuję sprawiedliwość. Nawet nie wiedziałam, jak na to odpowiedzieć. Nie miałam ochoty oglądać, jak spada. Chciałam wrócić do pracy.

Helena przesunęła na bok listę. Kobieta siedząca naprzeciwko nie była zobowiązana do uczuć, które pasowały do cudzego wyobrażenia o siostrze ofiary.

— Ktoś jeszcze dzwonił?

— Dziennikarz. Odmówiłam. Jeśli zadzwoni znowu, też odmówię. Nie chcę, żeby ze zdjęcia z pogrzebu zrobili ilustrację do jego lotu.

Helena zostawiła obok nazwiska wolne miejsce. Podpis mógł oznaczać wykonywanie obowiązków, zatwierdzenie listy, udział w czynnościach. Na razie miała kopię z rodzinnej teczki. Znała już zbyt wiele zdań, w których obecność nazwiska zastępowała opis działania.

— Zachowała pani wiadomości od siostry dotyczące pracy?

— Niektóre. Nie prowadziłam jej archiwum zawodowego. Przesyłała mi rzeczy do wydrukowania, kiedy moja drukarka działała, a jej nie. Czasem pisała, dlaczego znowu wróci późno.

— Czy mogłaby pani je odszukać?

— Mogę. Ale sama. Nie oddam pani całej skrzynki z rozmowami, które nie dotyczą tej sprawy.

Helena wyjaśniła, jakich dat i tematów szukają. Poprosiła, żeby Ewa nie zmieniała wiadomości ani załączników i zachowała je w pierwotnej postaci. W sprawie sposobu przekazania miały umówić się osobno.

— A nagranie o pralce? — zapytała Rogulska.

— Mogłoby posłużyć do porównania głosu. Jeżeli zdecyduje się pani je udostępnić, zapiszemy, skąd pochodzi i kiedy je otrzymała.

Ewa przez chwilę patrzyła na telefon.

— Do porównania — powiedziała. — Nie do prezentacji o państwa sukcesie.

— Do czynności w sprawie. Wyjaśnię, kto będzie mógł się z nim zapoznać. Nie będę obiecywać, że zobaczę je tylko ja.

— Właśnie takich rzeczy chcę się dowiadywać przed, a nie po.

Ustaliły, które dokumenty Ewa udostępni teraz, a które odszuka. Helena opisała ich pochodzenie, oddzielając rodzinne kopie od materiałów, o które wystąpiła do właściwych instytucji. Rogulska przeczytała zapisy. Poprawiła nazwę jednego załącznika i dopisała, że daty nagrania z hełmu nie zna.

Dopiero wtedy złożyła podpis.

*

Helena schowała dokumenty. W pracowni zrobiło się ciemniej; słońce musiało minąć dach po drugiej stronie podwórza. Zamiast dwudziestu minut spędziły razem ponad godzinę.

— Kiedy dowiem się czegoś więcej? — zapytała Ewa.

— Nie podam pani dzisiaj terminu, którego nie potrafię dotrzymać. Skontaktuję się po sprawdzeniu tych materiałów. Jeżeli wcześniej znajdzie pani korespondencję, proszę zadzwonić.

Zostawiła numer. Ewa położyła kartkę przy telefonie.

Helena miała ochotę powiedzieć, że zrobi wszystko. Rozpoznawała już chwilę, w której takie zapewnienie służyło przede wszystkim osobie stojącej bliżej drzwi.

— Dziękuję za rozmowę — powiedziała.

Rogulska zebrała pozostałe kartki, ale nie zawiązała teczki. Patrzyła na pismo o pomieszczeniu, do którego Alicja miała wejść poza zakresem swoich czynności.

— Pani Nowak.

Helena zatrzymała się przy krześle.

— Tak?

— Gdzie był ten mikrofon?

— Nagranie, które odtworzyłam, pochodzi z urządzenia użytego podczas lotu. To nie znaczy, że wtedy zarejestrowano sam głos. Jego wcześniejsze źródło dopiero ustalamy.

— Ala opowiadała mi o sali, w której nagrywali próby. Trzeba było mówić, co się robi, nawet jeśli wszyscy widzieli. Śmiała się, że kiedyś wróci do domu i zacznie zapowiadać odkręcanie kranu.

Helena ponownie wyjęła notes.

— Pamięta pani nazwę tej sali?

— Nie. Ale w papierach był rysunek. Poszukam go. Pytałam o to po pożarze, bo nie rozumiałam, jak mogła sama wejść do wyłączonego pomieszczenia i akurat wtedy tam zostać.

Ewa dotknęła palcem brzegu pisma.

— Powiedzieli, że mylę miejsca. Że nagrania robiono gdzie indziej.

— Kto tak powiedział?

— Sprawdzę w korespondencji. Nie chcę podać pani złego nazwiska.

Helena zapisała pytanie. Dopiero po chwili uświadomiła sobie, że Ewa nadal patrzy na schowany odtwarzacz.

— W ich wersji — powiedziała Rogulska — Alicji w ogóle nie powinno być w pomieszczeniu z mikrofonem.

Rozdział 6 — Dopuszczony do lotu

21–23 kwietnia 2027

Helena usłyszała nazwisko Wolskiego, zanim zobaczyła salę.

Młody mężczyzna stojący przy oknie mówił do telefonu, osłaniając usta dłonią. Zamilkł, kiedy go minęła. Na parapecie leżał notes z logo redakcji, a obok niedojedzona kanapka zawinięta w papier. Nie próbował jej zatrzymywać. Spojrzał tylko na teczkę, jakby z grubości okładki dało się odczytać decyzję, która jeszcze nie zapadła.

Przyjechała do sądu z dokumentem, o którego uzupełnienie poprosiła Biel. Przekazała go przed posiedzeniem. Teraz mogła wrócić do samochodu, ale została na korytarzu, przy wnęce z nieczynnym automatem do napojów.

W torbie miała kopie od Ewy Rogulskiej.

Przez całą drogę chciała myśleć o nich jak o nowym materiale. Wracał jednak głos Alicji, ten drugi, z wiadomości o pralce. Kup chleb. Tak niewiele zostało w tych słowach miejsca dla śmierci, że nie umiała jeszcze połączyć ich z nazwiskiem na urzędowym piśmie.

Drzwi sali otworzyły się. Wyszedł Paweł.

Zatrzymał się na jej widok, potem podszedł. Miał rozpiętą marynarkę i długopis w dłoni. Zauważyła, że obraca go tak, by skuwka za każdym razem trafiała między te same palce.

— Już? — zapytała.

— Jeszcze czekamy.

Spojrzał na automat.

— Nadal nie działa.

— Znasz go?

— Od lat. Ma wyjątkowo stabilną linię orzeczniczą. Nie wydaje niczego.

Helena prawie się uśmiechnęła. Paweł schował długopis, jakby żart był czynnością, którą należało zakończyć, zanim przejdą dalej.

— Dostaliście moje pytania do zapisów?

— Są w sprawie.

— Chodzi mi o odpowiedzi.

— Jeszcze ich nie ma.

Skinął głową. Nie wyglądał na zaskoczonego.

Przez chwilę miała ochotę powiedzieć mu o Ewie. Nie o samym rozpoznaniu, tylko o tym, jak kobieta odsunęła urządzenie od rodzinnej teczki. Kiedyś opowiadała mu takie rzeczy, zanim zdążyły przybrać postać zeznań. Potem coraz częściej opowiadała wyłącznie takie rzeczy.

— To nie jest koniec sprawdzania — powiedziała.

— Wiem.

Nie dodał niczego. Z sali wyszedł pracownik sądu i Paweł ruszył w stronę drzwi.

Helena została przy automacie. Dopiero wtedy zauważyła, że w szklanej osłonie odbija się dziennikarz przy oknie. Patrzył w ich stronę. Cofnęła się o pół kroku, żeby nie widzieć go w odbiciu.

*

O postanowieniu dowiedziała się od Biel.

Trzy miesiące tymczasowego aresztowania.

Prokurator powiedziała to cicho, stojąc blisko drzwi. Nie było w jej głosie triumfu. Otworzyła teczkę, sprawdziła zapisaną datę i dopiero potem spojrzała na Helenę.

— Sąd uwzględnił wniosek.

Helena wypuściła powietrze.

Poczuła ulgę i od razu zaczęła porządkować jej przyczyny. Nie będą szukać Leona. Nie skontaktuje się swobodnie z ludźmi z firmy. Nie dotrze do materiałów, których jeszcze nie znaleźli. Każda z tych rzeczy brzmiała rozsądnie. Dopiero pod nimi była cichsza, trudniejsza do nazwania: ktoś niezależny uznał, że ich sprawa nie składa się wyłącznie z jej przekonania.

Biel patrzyła na nią dostatecznie długo, by Helena przestała poprawiać pasek torby.

— Duże prawdopodobieństwo i obawa wpływania na dowody — powiedziała prokurator. — Nie rozstrzygnięcie winy.

— Wiem.

— Powtarzam także sobie.

Schowała dokument.

— Co u siostry Rogulskiej?

Helena opowiedziała krótko o rozpoznaniu. Zaznaczyła, czego Ewa nie potrafiła ustalić, i wymieniła przekazane kopie. Nie odtwarzała nagrania na korytarzu. Biel słuchała, od czasu do czasu zerkając w stronę sali.

— Akta starej sprawy?

— Zamówione. Mamy na razie rodzinne dokumenty i oznaczenia.

— Proszę nie łączyć jeszcze obu śmierci jednym zdaniem w notatce. Mamy związek firmy, ludzi i materiałów. Resztę musimy dopiero ustalić.

— Leon pracował tam już wtedy.

— Tak.

Prokurator zaczekała.

Helena zrozumiała, że to ona ma powiedzieć następne zdanie, a nie Biel.

— Sprawdzę, przy czym.

— I kto jeszcze.

Z korytarza dobiegł szelest. Paweł szedł w ich stronę, niosąc teczkę pod pachą. Zatrzymał się na chwilę przy prokurator. Powiedział, że zaskarży postanowienie i podtrzymuje wnioski dotyczące dostępu do danych. Biel potwierdziła, że zostały przyjęte.

Helena nie odezwała się. Paweł spojrzał na nią, ale nie szukał w jej twarzy odpowiedzi. Za nim funkcjonariusz polecił komuś odsunąć się od przejścia.

Wolski pojawił się tylko na moment. Miał tę samą bluzę co poprzedniego dnia. Zauważył Helenę i zwolnił, zanim prowadzący go mężczyzna wskazał dalszą drogę.

Nie powiedział niczego.

Tym razem nie próbowała odczytać tego milczenia.

*

W czwartek rano w Daedalusie zdjęto ze ściany hasło o przyszłości.

Zostały cztery jaśniejsze prostokąty po mocowaniach. Recepcjonistka rozpoznała Helenę i od razu sięgnęła po telefon. W pustym miejscu między kanapami ustawiono dużą roślinę w donicy; jej liście miały na końcach brązowe plamy.

Olga czekała w sali konferencyjnej. Na stole ułożyła dokumenty, każdy w osobnej koszulce. Obok leżał egzemplarz instrukcji z zakładkami wystającymi po trzech stronach.

— Nie przynosiłam żadnego urządzenia — powiedziała. — Wolałam zapytać, zanim cokolwiek ruszymy.

Helena przedstawiła funkcjonariusza, który miał uczestniczyć w czynności. Po formalnościach Radecka usiadła po drugiej stronie stołu. Odłożyła telefon do torebki i przesunęła ją pod krzesło.

— Chciałabym wrócić do kontroli przed demonstracją — zaczęła Helena. — Najpierw proszę opowiedzieć własnymi słowami. Potem przejdziemy przez dokumenty.

Olga skinęła głową.

Sprzęt przygotowywano w części laboratoryjnej. Później trafił na stanowisko przy wyjściu na dach. Kontrola obejmowała parametry układu, stan połączeń i wskazania czujników. Radecka mówiła spokojnie, zatrzymując się, gdy nie była pewna kolejności dwóch czynności. Nie próbowała wypełniać ciszy dodatkowymi szczegółami.

— Kto przenosił zestaw?

Podała nazwiska osób wpisanych do wydania. Przy drugim zastrzegła, że pamięta jego obecność, ale nie sam moment podnoszenia skrzyni.

— A pani?

— Byłam przy kontroli. Potem na dachu.

— Między jednym a drugim?

— Sprawdzałam listę. Rozmawiałam z Radowskim i człowiekiem odpowiedzialnym za dostęp gości.

Helena zapisała kolejność.

— Kto odpowiadał za sprzęt po pani podpisie?

— Zespół demonstracyjny. Zgodnie z przekazaniem.

— To nazwa zespołu. Pytam o człowieka.

Olga wyjęła następną kartkę. Rubryka obejmowała odbiór zestawu i sprawdzenie wyposażenia skrzyni. Podpis dotyczył wydania kompletnego sprzętu. Dalej nie było miejsca na wpisanie każdej osoby, która zbliżyła się do stanowiska.

— Czy po kontroli zakładano plombę?

— Na tę osłonę nie.

— Dlaczego?

— Potrzebny był dostęp podczas przygotowania. Plomba sugerowałaby, że otwarcie jest odstępstwem od procedury. Nie było.

Helena przeczytała fragment instrukcji. Olga miała rację: w opisie przygotowania przewidziano ponowne połączenie. Nie zaznaczono przy nim obowiązku odnotowania każdej sesji na papierowej liście.

— Gdzie wobec tego sprawdzę, kto był ostatni?

— W zapisach stanowiska. Być może na filmie. Lista nie była rejestrem wszystkich podłączeń.

Radecka zdjęła okulary i przetarła jedno szkło brzegiem ściereczki wyjętej z etui.

— Gdybym miała ją zaprojektować dzisiaj, wyglądałaby inaczej.

— A wtedy?

— Wtedy miała służyć ludziom, którzy wiedzieli, co robią.

Helena zaczekała, aż kobieta założy okulary.

— To założenie też chciałabym mieć w protokole.

Olga spojrzała na funkcjonariusza przy komputerze.

— Proszę zapisać.

— Co oznacza tutaj „odczyt po połączeniu”?

Olga pochyliła się nad dokumentem.

— Po podłączeniu interfejsu diagnostycznego.

— Fizycznie?

— Tak.

— Do zestawu przeznaczonego do lotu?

— Tak.

— Kto podłączał przewód?

— Przy mojej kontroli ja.

Radecka odpowiedziała bez wahania. Helena uniosła wzrok znad kartki.

— W którym miejscu?

Olga otworzyła instrukcję. Pokazała rysunek obudowy i osłonę złącza. Nie dotykała palcem samego oznaczenia, tylko trzymała go obok, żeby nie zasłaniać liter.

— To połączenie służy wyłącznie do odczytu?

— W używanym przeze mnie programie pracowałam na odczycie.

— Pytam o złącze.

— Samo złącze ma więcej zastosowań. Nie jestem autorką całego oprogramowania.

Helena przypomniała sobie trzy słowa zapisane przez Pawła na osobnej kartce. Wydanie, zapis, wykonanie. Nie widziała powodu, by je teraz cytować.

— Czy podczas tej kontroli przesyłała pani do urządzenia jakiekolwiek dane?

— Nie wgrywałam programu sterującego ani nowych parametrów pracy. Wykonywałam odczyty zgodnie z listą.

— Proszę odpowiedzieć również na szersze pytanie.

Olga przez chwilę milczała.

— Program komunikuje się z urządzeniem. Nie będę twierdzić, że odczyt oznacza brak jakiejkolwiek transmisji w drugą stronę. To powinien wyjaśnić specjalista. Ja nie wybierałam funkcji zmiany ustawień.

Helena zanotowała odpowiedź dokładnie. Była ostrożna, ale ostrożność nie musiała oznaczać wykrętu. W tej firmie jedno źle dobrane słowo mogło zmienić znaczenie całej czynności.

— Czy zachował się zapis sesji?

— Powinien być w materiale ze stanowiska. Nie sprawdzałam po zabezpieczeniu sprzętu.

— Proszę wskazać, gdzie zwykle się znajdował.

Radecka podała nazwę katalogu i zastrzegła, że inne wersje programu mogły zapisywać go w innym miejscu. Funkcjonariusz poprosił o powtórzenie oznaczenia.

Helena spojrzała na podpis na dole listy.

Dopuszczony do lotu.

— Co pani potwierdzała tym podpisem?

— Że wyniki kontroli mieściły się w przyjętych granicach.

— Bezpieczeństwo lotu?

— Bezpieczeństwo w zakresie tych sprawdzeń.

— Radowski rozumiał różnicę?

Olga odsunęła dłoń od dokumentu.

— Rozumiał więcej, niż czasem chciał przyznać.

Po raz pierwszy w jej głosie pojawiło się zmęczenie.

— Proszę wyjaśnić.

— Podpis na liście nie zastępuje każdej decyzji podejmowanej później. Można mieć prawidłowe odczyty i zrobić coś niewłaściwego. Można też nie wiedzieć o uszkodzeniu, którego lista nie obejmuje. Nie mówię, że tak było. Mówię, co podpisałam.

Helena przesunęła kartkę w jej stronę.

— Dlatego pytam o zakres.

*

Po przerwie wróciły do osób obecnych przy sprzęcie.

Olga rozrysowała ustawienie stołu, skrzyni transportowej i przejścia. Helena poprosiła, by na osobnej kopii oznaczyła miejsca, które pamięta, oraz te odtworzone z dokumentów. Radecka zmieniła kolor długopisu.

— To będzie mniej czytelne — powiedziała.

— Za to będziemy wiedzieli, co czytamy.

W drzwiach pojawił się Wendt. Zatrzymał się, widząc włączony komputer i protokół.

— Przepraszam. Chciałem tylko ustalić, ile jeszcze potrzebujecie czasu.

— Tyle, ile zajmie czynność — odpowiedziała Helena.

— Ludzie pytają, czy mamy odwoływać następne spotkania. Nie mówię o pokazach. O zwykłej pracy.

Olga nie odwróciła się do niego.

— Borys, jestem teraz zajęta.

Wendt spojrzał na jej plecy. Przez krótką chwilę Helena zobaczyła w jego twarzy ten sam ruch, który pojawił się pierwszego dnia, gdy nie zgodziła się nazwać zdarzenia awarią. Potem dyrektor skinął głową i zamknął drzwi.

— Często tak wchodzi? — zapytała.

— To jego firma.

— Pani również ma tu obowiązki.

— Właśnie je wykonuję.

Helena wróciła do rysunku.

Nie chciała, by sposób, w jaki Wendt traktował ludzi, wybierał za nią sprawcę. Nie chciała też, by rzeczowość Olgi zwalniała ją ze sprawdzania odpowiedzi. Łatwiej było jednak rozmawiać z kimś, kto podawał oznaczenia dokumentów, niż z człowiekiem, który zaczynał każde zdanie od szkód wizerunkowych.

— Pani nazwisko jest również na liście bezpieczeństwa dawnych prób w Brzezinach — powiedziała.

Radecka spojrzała na nią.

— Zajmowałam się nimi.

— Poznałam Ewę Rogulską.

Olga spuściła wzrok na kartki.

— Jak ona się trzyma?

— Chciałabym ustalić, jakie dokumenty przekazano wtedy rodzinie.

— Trzeba będzie sprawdzić korespondencję. Nie wysyłałam wszystkich pism.

— Rozmawiała pani z nimi po pożarze.

— Tak.

— O przebiegu zdarzenia?

Radecka zastanowiła się.

— Nie pamiętam każdego zdania. Pamiętam matkę. Chciała wiedzieć, czy Alicja była sama. Wtedy nie umiałam odpowiedzieć jej tak, żeby to miało jakiekolwiek znaczenie.

Helena nie przerwała.

— Pytała kilka razy — dodała Olga. — Innymi słowami, ale o to samo.

Przez chwilę słychać było tylko klawiaturę.

— Wrócimy do tych dokumentów osobno — powiedziała Helena.

Radecka przytaknęła. Na koniec przeczytała protokół i poprawiła jedno określenie: zamiast „sprawdziła układ” wpisała zakres odczytanych parametrów. Helena zaakceptowała doprecyzowanie. Podpis pod takim zdaniem oznaczał mniej, ale pozwalał zapytać o więcej.

Kiedy wyszli, roślina w recepcji stała już w innym miejscu. Kobieta z obsługi przesuwała donicę po filcowej podkładce, próbując zasłonić ostatni ślad po napisie.

*

W piątek Żur położył przed Heleną wydruk listy plików.

— Zdjęcia od jednego z gości. Z firmy inwestycyjnej. Przysłali przez swojego działowego informatyka, razem z opisem przekazania.

— Oryginały?

— Pliki z telefonu. Mamy też te, które najpierw wstawili do prezentacji. Nie są takie same.

Helena podniosła wzrok.

— Zmieniane?

— Kadrowane i zmniejszane. Dlatego prosiliśmy o pełny zestaw.

Żur otworzył katalog. Pierwsze zdjęcia przedstawiały salę, identyfikatory, filiżanki ustawione przy ścianie. Potem pojawił się Radowski w rozmowie z grupą ludzi. Ktoś sfotografował kartkę z danymi demonstracji, najwyraźniej zamiast przepisywać je do notesu.

Przed dalszym oglądaniem połączyli się z autorem fotografii. Rozmowa nie miała zastąpić późniejszego ustalenia szczegółów, ale pozwalała sprawdzić, co właściwie przysłano.

Mężczyzna mówił z samochodu. Kiedy Helena poprosiła, żeby zatrzymał się w bezpiecznym miejscu i oddzwonił, wyjaśnił, że siedzi na parkingu. Zamilkł na moment, a potem wyłączył radio.

— Robiłem zdjęcia dla partnera, który nie przyszedł — powiedział. — Nie myślałem o tym, co jest w tle.

— Czy usuwał pan nieudane ujęcia?

— Pewnie. Zwykle usuwam. Tych po zdarzeniu już nie dotykałem.

— Przekazał pan także zdjęcia sprzed lotu?

— Wszystko, co zostało. W pierwszej wiadomości były tylko te z naszej prezentacji. Informatyk powiedział, że chcecie również oryginały.

Helena zapytała, czy ktoś inny używał telefonu, czy zdjęcia pochodziły z jednej aplikacji i czy pamięta zmianę jego ustawień. Przy ostatnim pytaniu mężczyzna odpowiedział, że nie wie. Nie próbowała zamienić tego w zaprzeczenie.

— Czy mam jeszcze czegoś szukać?

— Proszę zachować telefon i pliki w obecnym stanie. Ustalimy dalsze czynności.

Po rozmowie Żur zaznaczył jej ograniczenia w opisie materiału. Nie mieli całego dnia, tylko to, czego autor nie usunął, zanim dowiedział się, że zwykłe zdjęcia z wydarzenia mogą stać się potrzebne policji.

Helena zaczęła przewijać szybciej.

— Nie tylko dach — przypomniał Żur.

Zatrzymała rękę.

Następna fotografia pokazywała otwarte drzwi prowadzące do strefy przygotowania. Głównym tematem był stojący na pierwszym planie mężczyzna, który wskazywał coś poza kadrem. Za jego ramieniem widać było część stanowiska.

— Dalej — powiedziała.

Żur wyświetlił kolejne zdjęcie. Ten sam mężczyzna, inny kąt. W tle błyszczała metalowa krawędź małej pokrywy.

Helena przyciągnęła krzesło.

— Możesz pokazać oba obok siebie?

Na jednym osłona leżała płasko przy obudowie. Na drugim była uniesiona. Widoczny pod nią ciemny prostokąt odpowiadał miejscu, które Olga wskazała w instrukcji.

— Złącze diagnostyczne — powiedziała Helena.

— Prawdopodobnie. Trzeba zestawić z zabezpieczonym elementem.

Powiększył fragment. Obraz rozpadł się na miękkie krawędzie. Cofnął powiększenie o jeden stopień.

— Więcej tu nie będzie.

Helena poprosiła o instrukcję z poprzedniego dnia. Porównali położenie mocowania i przebieg przewodu. To wystarczało, żeby wskazać osłonę. Nie wystarczało, żeby powiedzieć, co ktoś robił pod nią ręką.

— Godzina?

— Telefon wskazuje kilka minut przed wyjściem pilota. Jeszcze sprawdzamy względem innych zdjęć i nagrania. Nie traktowałbym minuty jako ustalonej tylko dlatego, że jest w pliku.

Helena skinęła głową. Na sąsiednim ujęciu Radowski miał już zapiętą część uprzęży. Na wcześniejszym stał bez niej, trzymając rękawiczki. Kolejność dało się oprzeć także na tym, co rzeczywiście było widać.

— Czy to może być kontrola opisana przez Radecką?

— Może.

— A może późniejsza czynność.

— Też.

Przez chwilę patrzyli na fragment obudowy.

W aktach istniało polecenie podpisane kluczem Leona. Istniał jego pobyt w laboratorium. Teraz obok nich pojawiła się ręka przy urządzeniu, już blisko demonstracji. Nie usuwała wcześniejszych ustaleń. Zmuszała jednak do odtworzenia drogi sprzętu aż do samego lotu, bez wygodnej pustki między ostatnim podpisem a upadkiem.

Helena wypisała pytania do porównania z zapisami stanowiska. Chciała ustalić, czy uchwycono podłączenie, odłączenie, czy jedynie zamykanie osłony. Każda z tych czynności mogła wyglądać podobnie w jednym nieruchomym kadrze.

— Kto to jest? — zapytała.

Żur pokazał całe zdjęcie.

Ciało osoby przy sprzęcie zasłaniał gość stojący bliżej obiektywu. Widać było fragment rękawa i nadgarstek. Żadnej twarzy. Niczego, co pozwalałoby przypisać rękę konkretnemu człowiekowi.

— Mamy listę osób wpuszczonych do tej strefy — powiedział technik. — Oznaczenia dostępu wydawano więcej niż jednej osobie. Musimy sprawdzić cały wykaz.

Helena znowu spojrzała na nadgarstek. Obok mankietu biegł wąski pasek, jaśniejszy od materiału. Na drugim ujęciu obrócił się na tyle, że dało się porównać jego wzór z oznaczeniami na zdjęciach pozostałych techników.

Nie była to dłoń, którą mogła rozpoznać.

Była to ręka z opaską kontroli bezpieczeństwa.

Część II — Labirynt Tajemnic

Rozdział 7 — Labirynt tajemnic

6–17 maja 2027

Na pierwszej stronie dokumentu było nazwisko Leona. Na ostatniej — numer urządzenia.

Paweł wrócił do początku.

Raport liczył osiemnaście stron. Otrzymał go razem z kolejną udostępnioną częścią akt, wśród instrukcji, wykazów wyposażenia i wydruków, które różniły się od siebie tak mało, że najłatwiej było uznać je za kopie. Przez dwa dni właśnie to robił: odkładał podobne kartki na jeden stos. Teraz musiał go rozebrać.

Za oknem ktoś uruchomił wiertarkę. Po chwili ucichła i odezwała się ponownie, dokładnie wtedy, kiedy skończył czytać ten sam akapit po raz trzeci.

Wstał i zamknął okno.

Na parapecie stała zimna kawa. W zlewie drugi kubek czekał od wczoraj. Paweł zabrał oba do małej kuchni, wypłukał i wrócił do biurka z wodą. Nie miał nikogo, komu mógłby zlecić porównanie dokumentów, ale też nikt nie przestawiał mu kartek, kiedy wychodził.

Zarzut Leona nie zmienił się. Areszt również nie skończył się od samego wniesienia środka zaskarżenia. Paweł znał te zdania na tyle dobrze, by mówić je klientowi bez wahania. Nie znalazł jednak sposobu, żeby za każdym razem nie brzmiały jak ta sama zła wiadomość.

Otworzył notes na stronie z trzema słowami.

Wydanie. Zapis. Wykonanie.

Pierwsza odpowiedź, którą uzyskali, porządkowała terminologię. Czas w tabeli odnosił się do wykonania. Nie ustalono jeszcze na tej podstawie, kiedy przygotowano i dostarczono polecenie. Paweł podkreślił to zdanie, ale nie narysował obok strzałki prowadzącej do słowa „niewinny”.

Różnica usuwała pozorną pewność. Nie wskazywała innego autora.

Telefon zawibrował. Dzwonił klient z wcześniejszej sprawy, pytając o termin odpowiedzi na swoje pismo. Paweł otworzył kalendarz, sprawdził datę i oddzwonił. Przez dziesięć minut rozmawiali o rzeczy, w której nikt nie zginął i która dla człowieka po drugiej stronie była najważniejsza na świecie.

Po rozmowie wpisał termin. Dopiero potem wrócił do Leona.

*

Konsultant przyszedł w piątek o dziewiątej.

Michał Dębski zajmował się analizą oprogramowania urządzeń przemysłowych. Przed spotkaniem dostał opis zakresu konsultacji i oznaczenia materiałów. Paweł sprawdził, czy pracował dla Daedalusa albo osób związanych z projektem. Nie pracował. Nie znał też Wolskiego.

Nie obiecał znaleźć błędu w opinii.

To zdecydowało, że Paweł zaprosił go do kancelarii.

Dębski położył na stole niewielki notes i poprosił, żeby na początek pokazać mu, skąd pochodzi każdy dokument. Nie chciał otwierać przypadkowych załączników ani pracować na plikach, których sposobu uzyskania nie potrafiono opisać.

— Nie mamy tu sterownika — powiedział Paweł.

— Widzę. Nie będziemy udawać, że mamy.

Przeczytał postawione pytania. Przy drugim odłożył długopis.

— „Czy podpis wskazuje na użycie komputera Wolskiego”. Tego bym tak nie pisał.

— Dlaczego?

— Najpierw trzeba ustalić, co naprawdę zweryfikowano. Podpis może wskazać klucz. Związek klucza z konkretnym komputerem to następna rzecz. Związek z człowiekiem jeszcze następna.

Paweł przesunął w jego stronę raport.

— Tu jest komputer.

— W opisie stanowiska, z którego zwykle korzystano. Proszę spojrzeć niżej.

Czytali przez chwilę w milczeniu.

— To może być tylko skrót — powiedział adwokat.

— Może. Dlatego pytamy autora, zamiast ogłaszać, że się myli.

Dębski odwrócił stronę. Paweł zauważył, że nie zaznacza fragmentów na czerwono. Stawiał ołówkiem małe numery i wypisywał obok pytania, czasem bardzo proste: „który plik”, „jaka wersja”, „podstawa”.

— Podpis można podrobić? — zapytał Paweł.

— Nie zaczynałbym od tego. Jeżeli ktoś miał kopię właściwego klucza, nie musiał niczego podrabiać w sensie technicznym. Podpis mógł być poprawny. Pytanie brzmi, gdzie klucz przechowywano i kto miał możliwość go użyć.

— Wolski mówi, że nikomu go nie dawał.

— To odpowiedź dotycząca jego zachowania. Potrzebujemy również historii sprzętu.

Paweł zapisał zdanie. Dębski zauważył ruch długopisu i dodał:

— Nie wiem, czy kopia istniała. Proszę z mojej uwagi nie robić ustalenia.

— Właśnie po to pan tu jest.

Konsultant przyciągnął następny dokument. Przez otwarte drzwi korytarza dobiegły głosy ludzi idących do gabinetu obok. Ktoś zapytał o numer lokalu. Paweł wstał, zamknął drzwi i wrócił na miejsce.

Rozmawiali o różnych wersjach raportów. Jeden zawierał opis konfiguracji używanej podczas demonstracji. Drugi powtarzał część tabel z wcześniejszej próby. W trzecim zachowano numer załącznika, ale sam załącznik pochodził z innego wydania instrukcji.

— Błąd? — zapytał Paweł.

— Albo dokument aktualizowany tylko w zmienionych częściach. Trzeba ustalić, co obowiązywało. Ludzie nie zawsze przepisują wszystko od początku.

Dębski przesunął palcem po dolnym wierszu.

— Ten numer nie wygląda na nazwę osoby.

— Jest przy nim nazwisko klienta.

— Jako opiekuna. To może być identyfikator stanowiska.

Paweł otworzył spis wyposażenia.

Nie znaleźli numeru w aktualnym wykazie.

Dębski odsunął dokumenty i zapytał o fotografie osłony złącza, które dołączono do materiałów. Paweł pokazał udostępnione ujęcia wraz z opisem. Konsultant obejrzał całe kadry, zanim poprosił o powiększenie.

— Tu nikt niczego nie wpisuje — powiedział.

— Może poza kadrem.

— Może. Ale na zdjęciu jest otwarta osłona i ręka. Nie chciałbym później przeczytać, że potwierdziłem instalację programu.

Paweł odłożył fotografię.

— Co w takim razie można z tym zrobić?

— Ustalić kolejność czynności i szukać odpowiadających im zapisów. Albo świadków, którzy widzieli więcej. Sam port nie powie, w jakim celu go otwarto.

Dębski wrócił do oznaczeń. W jego sposobie pracy nie było niczego widowiskowego. Potrafił przez kilka minut porównywać numery wersji, po czym oznajmić, że nadal nie wie. Paweł płacił właśnie za te miejsca, w których inny człowiek mógłby zadowolić się zdaniem brzmiącym wystarczająco fachowo.

— Ile czasu zajęłoby panu samemu odtworzenie całości? — zapytał.

— Z tego materiału? Nie odtworzę. Mogę wskazać braki. Do badania potrzebne są zabezpieczone dane, dokumentacja i odpowiednie warunki. A później i tak zostaną pytania, na które urządzenie nie odpowie.

— Na przykład?

— Kto trzymał rękę na myszy. Czasem da się to ustalić innymi sposobami. Nie zawsze z samego programu.

Paweł dopisał uwagę. Kiedy konsultant wyszedł, na biurku zostało więcej kartek oznaczonych pytajnikiem niż rano. Mimo to pierwszy raz od kilku dni wiedział, od czego zacząć następny wniosek.

*

W areszcie Leon zapytał najpierw o kota.

Paweł przekazał informację od sąsiadki. Zwierzę jadło, przewróciło doniczkę i nie pozwalało się zamknąć w sypialni podczas sprzątania. Leon wysłuchał tego poważnie.

— Ona nie musi go tam zamykać. Wystarczy odsunąć odkurzacz.

— Przekażę.

— Niech pan nie zapomni.

Paweł zapisał. Dopiero kiedy odłożył długopis, Wolski zapytał o sprawę.

Obrońca wyjaśnił, jakie materiały otrzymał i co wynika z odpowiedzi dotyczącej czasu wykonania polecenia. Pokazał klientowi pytania przygotowane po konsultacji. Leon pochylił się nad kartką, ale zaczął od innego miejsca.

— Kto to czytał?

— Specjalista, któremu zleciłem konsultację w ustalonym zakresie.

— Zna nasz system?

— Zna ten rodzaj dokumentacji. Nie twierdzi, że odtworzył działanie pańskiego urządzenia bez jego badania.

Wolski przesunął kartkę.

— Musiałby zobaczyć całość.

— Dlatego potrzebujemy dalszych badań. Najpierw chcę ustalić, o co pytać.

Leon milczał. Paweł wyjął kopię strony z numerem stanowiska.

— Co to jest?

Wolski przyjrzał się oznaczeniu.

— Dawne stanowisko integracyjne. Przed przeniesieniem części prac.

— Gdzie stało?

— W Brzezinach. Potem różne rzeczy przenoszono. Nie wiem, co z nim ostatecznie zrobiono.

— Do czego służyło?

— Uruchamianie prób, sprawdzanie nowych wersji. Kilka osób z niego korzystało.

— Kto?

Leon podał działy, potem dwa nazwiska. Przy kolejnym zawahał się i poprosił, żeby zostawić miejsce. Paweł nie dopisywał niczego za niego.

— Mógł być tam pański klucz?

Wolski wyprostował się.

— W starym środowisku testowym były rzeczy, których nie powinno być w nowym.

— To znowu odpowiedź o tym, co powinno być.

— Nie pamiętam konfiguracji sprzed kilku lat.

— W porządku. Pytam, gdzie możemy ją sprawdzić.

Leon spojrzał na numer jeszcze raz. Wskazał dokumenty wydania stanowiska, archiwalne listy oprogramowania i protokoły wycofania. Mówił szybciej niż przed chwilą. Po raz pierwszy to on poprosił o czystą kartkę.

Rozrysował prosty układ: stanowisko, urządzenie testowe, nośnik używany przy przygotowaniu. Paweł zaznaczył obok rysunku datę i zastrzeżenie, że chodzi o opis z pamięci, nie wynik oględzin.

— Czy jest pan pewien, że klucz usunięto? — zapytał.

Leon patrzył na własne strzałki.

— Uważałem, że przy porządkowaniu sprzętu to zrobiono.

— Widział pan potwierdzenie?

— Nie pamiętam.

Paweł odłożył rysunek.

Przez chwilę żaden z nich nie mówił. Od strony korytarza dobiegł metaliczny odgłos. Leon zerknął na drzwi, a potem z powrotem na kartki.

— Pytałem pana wtedy o dawną śmierć — powiedział.

— Pamiętam.

— I?

— Odpowiedziałem, że muszę znać zdarzenie i pańską rolę. Nadal ich nie znam.

Wolski potarł kciukiem plamę długopisu na palcu.

— Nie wszystko, co człowiek robi, prowadzi do tego, co później się dzieje.

Paweł miał ochotę zapytać, czy Leon powtarza to sobie od sześciu lat. Nie zapytał. Zdanie brzmiałoby celnie, ale nie przybliżyłoby ich do informacji, których potrzebował.

— Jeżeli boi się pan powiedzieć o czymś, co nie dotyczy lotu, możemy od tego zacząć osobno.

— Teraz potrzebuję wyjść.

— Wiem.

— Więc zajmijmy się tym stanowiskiem.

— Jak pan tu śpi? — zapytał jeszcze.

Leon spojrzał na niego ze zdziwieniem.

— Co to ma do rzeczy?

— Chcę wiedzieć.

— Różnie. Budzę się, zanim zrobi się jasno. Potem czekam.

— Na co?

— Na dźwięk drzwi. Nie moich. Jakichkolwiek. Dopóki nic nie słychać, nie wiem, czy jest już rano.

Paweł odłożył teczkę, którą zdążył podnieść z kolan.

— Zgłaszał pan, że ma problemy ze snem?

— Nie chcę, żeby teraz jeszcze uznali, że coś ze mną nie tak.

— Prośba o pomoc nie zmienia tego, co mamy sprawdzić w pańskiej sprawie.

Leon przytaknął bez przekonania. Zajrzał na kartkę z rysunkiem i obrócił ją równo względem brzegu stołu.

— Wie pan, co jest najgorsze? — powiedział. — Ciągle układam rozmowę, którą przeprowadzę, kiedy wyjdę. Wymyślam pierwsze zdanie. Za każdym razem lepsze. A potem pan przychodzi i mówi, że jeszcze czekamy.

Paweł nie próbował mu przerwać.

— Dzisiaj też czekamy — powiedział w końcu. — Ale mamy numer urządzenia. Sprawdzę je.

Paweł zebrał kartki. Nie mógł zmusić klienta do zaufania, a obrażanie się na jego strach byłoby wygodne tylko dla obrońcy. Mógł natomiast sprawdzić numer, który leżał przed nimi.

*

W następnej partii materiałów znalazły się dawne wykazy sprzętu.

Nie przyszły dlatego, że Paweł zadzwonił do odpowiedniej osoby i powiedział zdanie, po którym otwierają się wszystkie drzwi. Złożył wniosek, doprecyzował zakres, czekał na udostępnienie i ponowił pytanie o brakujący załącznik. W tym czasie odbył dwie rozprawy w innych sprawach, wysłał klientowi projekt pisma i naprawił zacinający się podajnik drukarki, wyciągając z niego resztkę etykiety.

Numer stanowiska znalazł w poniedziałek po południu.

Na stronie tytułowej widniała nazwa projektu LABIRYNT. Niżej lista elementów środowiska testowego. Przy starym oznaczeniu sprzętu dopisano nowe, długopisem. Dopisek łatwo było przeoczyć, bo skan przy dolnym brzegu wyszedł szary.

Paweł położył obok siebie oba wykazy.

W aktualnym spisie występował już tylko nowy numer. W archiwalnym wciąż używano poprzedniego. Związek między nimi dało się ustalić dzięki numerowi seryjnemu jednostki, powtórzonemu w protokole przeniesienia.

Nie był to brakujący komputer, który ktoś odkrył za szafą. Był to komputer opisany na tyle różnie, że przez kilka dni nie wiedzieli, iż czytają o tej samej rzeczy.

Paweł zadzwonił do Dębskiego i umówił krótkie przejrzenie oznaczeń. Przesłał ustalone strony bez dodawania w tytule wiadomości słowa „przełom”.

Konsultant oddzwonił następnego dnia.

— Proszę zajrzeć do wykazu zawartości środowiska. Pozycja pod pakietem testowym.

Paweł otworzył dokument.

Nazwa klucza odpowiadała oznaczeniu z raportu dotyczącego podpisu. Obok znajdowała się informacja o kopii używanej do prób integracyjnych.

Przeczytał cały wiersz, potem poprzedni i następny.

— To ten sam?

— Oznaczenie jest zgodne. Trzeba porównać właściwe dane identyfikacyjne. Nazwa pliku sama nie wystarczy.

— Ale dokument mówi o kopii.

— Tak. Mówi, że w tamtej konfiguracji przewidziano kopię. Nie mówi, czy nadal tam była w kwietniu.

Paweł oparł łokieć na biurku. Po raz pierwszy miał coś więcej niż ogólne zdanie, że dostęp mógł mieć ktoś inny. Miał urządzenie, zapis w wykazie i dokument pozwalający prześledzić jego przeniesienie.

— Możemy je zbadać?

— Można o to wystąpić. Najpierw trzeba ustalić stan zabezpieczenia i dostępne kopie. Ja przez telefon tego nie zbadam.

Paweł uśmiechnął się do pustego pokoju.

— Wiem.

— Powtarzam, bo pan brzmi, jakby już chciał dzwonić do klienta.

Chciał.

Odłożył telefon i zamiast tego otworzył nowy dokument.

*

Wniosek miał być krótki. Wyszedł dłuższy, ponieważ Paweł usuwał z niego każde miejsce, w którym domysł próbował udawać ustalenie.

Wskazał oba numery stanowiska, numer seryjny oraz strony wykazów. Poprosił o sprawdzenie, czy zabezpieczono urządzenie i jego nośniki, czy zachowały się kopie dawnego środowiska oraz czy wymieniony w dokumentach klucz odpowiadał temu, którym zweryfikowano niebezpieczne polecenie.

Dalej rozpisał pytania o dostęp.

W zestawieniu uprawnień stanowisko nie należało wyłącznie do Wolskiego. Korzystały z niego rozwój oraz bezpieczeństwo. W starych dokumentach przypisywano dostęp także osobom wykonującym zadania serwisowe. Nie oznaczało to, że każda z tych osób mogła zrobić wszystko. Właśnie to należało odtworzyć.

Na końcu umieścił pytanie o wycofanie kopii klucza.

Zatrzymał się nad nim.

W jednej z rubryk wpisano „do usunięcia przy zamknięciu środowiska”. Nie było daty wykonania w tym samym wierszu. Paweł przejrzał dalsze strony, szukając oddzielnego potwierdzenia. Na razie go nie znalazł.

Nie dopisał, że kopia przetrwała. Dopisał, że udostępniony materiał nie pozwala ustalić jej usunięcia.

Przeczytał wniosek jeszcze raz, od początku. Konsultacja Dębskiego pomogła mu postawić pytania, ale odpowiedzi musiały powstać w badaniu materiału. Wiedział już, że do szerszej analizy sterowania i zapisów powołano Kamilę Rój. Wnosił o objęcie tym zakresem również dawnego stanowiska.

Po wysłaniu pisma zamknął komputer.

Minęły trzy minuty, zanim otworzył go z powrotem, żeby sprawdzić potwierdzenie złożenia.

*

Helena zadzwoniła w poniedziałek.

— Chcę doprecyzować oznaczenie z pańskiego wniosku.

Użyła formy oficjalnej, więc Paweł również przy niej został. Otworzył wykaz, podał stronę i wyjaśnił, jak powiązał oba numery. Nie mówił o rysunku Leona ani o jego przypuszczeniach. Wszystko, co wskazywał, znajdowało się w dokumentach.

— Mamy potwierdzenie, że to ta sama jednostka — powiedziała.

— A zawartość?

— Do sprawdzenia. Prokurator uwzględniła potrzebę zbadania tego zakresu. Biegła musi dostać odpowiedni materiał.

— Kiedy?

— Nie mam jeszcze terminu opinii.

Paweł spojrzał na kalendarz. Każdy pusty tydzień w jego terminarzu miał dla Leona drzwi, które otwierał ktoś inny.

— Proszę o informację o dalszych decyzjach dotyczących wniosku.

— Otrzyma pan ją właściwą drogą.

Mogliby zakończyć rozmowę. Zamiast tego oboje przez chwilę milczeli.

— To dobry trop — powiedziała w końcu Helena.

Nie spodziewał się tego zdania.

— To konkretny przedmiot do zbadania — odpowiedział.

Usłyszał po drugiej stronie krótki oddech, może ślad uśmiechu.

— Właśnie to powiedziałam.

Po rozłączeniu nie zadzwonił od razu do nikogo. Posiedział chwilę, patrząc na numer stanowiska. Nie czuł zwycięstwa. Czuł, że po tygodniach odpowiadania na cudzą opowieść zdołał wreszcie wskazać czynność, której wynik mógł tę opowieść zmienić.

Przygotował informację dla klienta. Napisał, że wniosek będzie sprawdzany. Nie napisał, że znaleziono cudzy klucz, ani że wyjście jest kwestią dni. Wiedział, jak łatwo człowiek zamknięty w celi zapamiętuje tylko ostatnią część zdania.

Potem wrócił do spisu wycofywanego wyposażenia.

Przy monitorze była data. Przy zasilaczu numer odbioru. Przy nośniku uwaga o dalszym przechowywaniu. Procedura przewidywała osobne potwierdzenie usunięcia danych uwierzytelniających, nawet jeśli sam sprzęt zostawał w firmie.

Paweł przesunął palcem wzdłuż wiersza dotyczącego kopii klucza Leona.

Miejsce na podpis potwierdzający jej zniszczenie było puste.

Rozdział 8 — Brzeziny

24 maja 2027

Na bramie wisiała nowa tablica, a pod nią pozostał prostokąt po starej.

Helena zauważyła go, zanim samochód się zatrzymał. Blacha wokół była wypłowiała, lecz miejsce po dawnym oznaczeniu zachowało ciemniejszy kolor. Na nowej tablicy nie było słowa LABIRYNT. Była nazwa spółki zarządzającej obiektem, numer telefonu i zakaz wstępu osobom nieupoważnionym.

Po drugiej stronie ogrodzenia mężczyzna w odblaskowej kamizelce prowadził wózek paletowy. Zatrzymał się, spojrzał na samochody i poczekał, aż ktoś otworzy bramę szerzej.

Helena wysiadła.

Z budynku dobiegł śmiech. Przez uchylone okno ktoś wołał, że kawa się skończyła. Pachniało skoszoną trawą i rozgrzanym asfaltem. Przez całą drogę wyobrażała sobie ciszę po pożarze, chociaż wiedziała z dokumentów, że część ośrodka nadal działa.

— Pani Nowak?

Mężczyzna z kluczami przedstawił się jako administrator. Miał na imię Roman, a nazwisko Helena sprawdziła na przygotowanej liście osób. Uprzedził, że pracuje tu od trzech lat.

— Wtedy mnie nie było — powiedział, zanim zdążyła zapytać.

— Będziemy rozdzielać to, co pan wie, od tego, co panu opowiedziano.

— Dobrze. Bo opowiadali różnie.

Dr Kamila Rój wysiadła z drugiego samochodu i wyjęła z bagażnika płaską teczkę. Przywitały się krótko. Biegła miała oglądać układ sterowania i wskazać elementy wymagające dalszego badania. Tomasz Żur odpowiadał za swoją część zabezpieczenia materiałów. Byli też funkcjonariusze prowadzący dokumentację oględzin.

Helena policzyła ich odruchowo, jakby obecność kilku osób mogła utrzymać budynek w granicach zwykłego miejsca pracy.

Administrator otworzył drzwi.

*

Plan od Ewy dotarł tydzień wcześniej.

Nie był sensacyjnym rysunkiem schowanym przez siostrę przed śmiercią. Był załącznikiem do wiadomości o numerach pomieszczeń, którą rodzina dostała w korespondencji po pożarze. Ewa odnalazła ją w starej skrzynce i przekazała wraz z całą wiadomością, bez przepisywania treści. Dołączyła krótkie wyjaśnienie, kiedy dokument otrzymała.

Na planie dwie sale miały oznaczenia podobne do siebie. W jednym z pism użyto tylko nazwy opisowej, bez numeru. Łatwo było odnieść ją do niewłaściwego pomieszczenia, zwłaszcza gdy ktoś nie znał budynku.

Helena porównała rysunek z materiałami dawnej sprawy, które zaczęły wreszcie przychodzić. Różnice nie wystarczały do odtworzenia pożaru. Wystarczały, żeby pojechać na miejsce z ludźmi, którzy potrafili sprawdzić więcej niż podpis pod fotografią.

Nie dzwoniła do Ewy z zaproszeniem.

Rogulska sama zapytała, czy powinna przyjechać.

— Nie potrzebuję pani obecności przy oględzinach — odpowiedziała Helena. — Jeżeli będzie potrzebne wyjaśnienie dotyczące dokumentu, skontaktujemy się.

— Dobrze.

Po drugiej stronie przez chwilę było cicho.

— Nigdy nie widziałam tego pokoju — dodała Ewa.

Helena nie powiedziała, że może kiedyś powinna.

Teraz stała przed korytarzem, który na planie miał prostą, czarną linię po obu stronach. W rzeczywistości przy jednej ścianie ustawiono szafki pracownicze. Dalej znajdował się automat z kanapkami i drzwi z kartką „magazyn opakowań”. Nad nimi zachował się stary numer.

Administrator wskazał boczne przejście.

— Tędy będzie krócej.

— Najpierw przejdziemy drogą zaznaczoną na planie — powiedziała Helena.

Mężczyzna schował klucze do kieszeni i poczekał.

*

Część budynku po remoncie miała białe ściany i nowe oprawy oświetleniowe. Dalej biel przechodziła w pożółkłą farbę, a podłoga zmieniała się z płytek w wykładzinę techniczną. Przy progu ktoś przykręcił metalową listwę zbyt krótką o kilka centymetrów.

Nie było śladów sadzy. Nie było osmalonych drzwi zostawionych jako pomnik.

— Wszystko wymieniono? — zapytała Helena.

— W tej części dużo — odpowiedział administrator. — Mam dokumentację remontu. Nie powiem z pamięci, co dokładnie.

Rój przystanęła przy zamkniętym przejściu.

— Czy ta ściana stała wcześniej?

— Według planów tak. Drzwi są nowe.

Biegła zanotowała odpowiedź i poprosiła o dokument dotyczący wymiany. Nie próbowała naciskać klamki, dopóki nie sfotografowano oznaczeń.

Helena rozłożyła dawny plan. Pomieszczenie, w którym według dokumentów znaleziono Alicję, znajdowało się za następnymi drzwiami. Od sali opisanej w rodzinnym piśmie jako miejsce rejestracji oddzielał je niewielki pokój techniczny.

— Tutaj był odsłuch? — zapytała.

Administrator spojrzał na rysunek.

— Teraz trzymamy stare meble. Nazwa została na rozpisce.

Otworzył.

W środku stały dwa biurka, krzesła ustawione jedno na drugim i szafka bez drzwiczek. Pod ścianą leżały listwy montażowe. Na jednej z szyb przyklejono nieprzezroczystą folię, odklejoną w dolnym rogu.

Rój obejrzała ramę okna między pomieszczeniami.

— To wygląda na dawny punkt obserwacji. Ale chcę porównać z projektem, nie z nazwą.

Helena zajrzała przez odklejony fragment folii. Za szybą było ciemniej. Dostrzegła pustą podłogę, jasny ślad po urządzeniu i gniazda wysoko na ścianie.

— Tam było stanowisko?

— Tak wynika z planu — odpowiedziała biegła.

Jedno miejsce miało kilka nazw: sala prób, pomieszczenie techniczne, stanowisko. W każdej kartce brzmiało tak, jakby autor miał na myśli coś oczywistego. Dopiero tutaj Helena widziała, jak łatwo opowiedzieć o przejściu z jednego pokoju do drugiego, omijając drzwi pomiędzy nimi.

Helena położyła obok planu kopię dawnego opisu oględzin. Zapisano w nim drogę wejścia ekipy po zdarzeniu. Nie była tą samą drogą, którą pracownik musiał pokonać przed próbą. Po pożarze część przejść otwarto, a inne zabezpieczenia wyłączono.

— Tu piszą, że dostęp był swobodny — powiedziała.

Rój przeczytała wskazany akapit.

— W chwili tych oględzin.

— W późniejszym podsumowaniu nie ma już tego zastrzeżenia.

Biegła porównała strony.

— Trzeba zapytać, na jakiej podstawie opisano stan sprzed zdarzenia. Może mieli inne dane.

Helena zaznaczyła oba miejsca osobnymi zakładkami. Nie chciała kolejnego sporu o to, czy autor użył skrótu. Chciała wiedzieć, czy ktoś sprawdził drzwi przed napisaniem, że Alicja mogła przez nie przejść.

Administrator wskazał obecny czytnik.

— Teraz każdemu nadajemy osobno. Nawet ekipie od sprzątania.

— Dawnego sposobu pan nie zna?

— Nie. Mam tylko przejęte dokumenty.

— Właśnie ich potrzebujemy.

Mężczyzna wyjął z kieszeni kartę i przez chwilę obracał ją w palcach. Nie próbował już objaśniać przeszłości na podstawie tego, co działało dzisiaj.

Poprosiła o zdjęcie widoku z progu. Potem o ujęcie obu numerów w jednym ciągu, żeby nie zostały później samotnymi fotografiami ścian.

Administrator przytrzymywał drzwi stopą.

— Możemy je zablokować? — zapytał.

Rój obejrzała zawiasy i aktualny mechanizm.

— Na czas tych czynności tak. Ale nie będziemy sprawdzać działania dawnego układu na nowych drzwiach.

Mężczyzna podłożył klin.

Helena usłyszała jego szurnięcie i przez moment pomyślała, że właśnie ten zwyczajny kawałek gumy najlepiej pokazuje różnicę między teraźniejszością a tym, po co tu przyjechali. Dzisiaj mogli zatrzymać drzwi otwarte. Sześć lat wcześniej ktoś musiał polegać na innym rozwiązaniu.

*

Dawne stanowisko usunięto.

Pozostały mocowania w podłodze, część prowadnic kablowych i tabliczka, której nie zdjęto, ponieważ zasłaniała dziurę po wcześniejszym uchwycie. Aktualna instalacja była odłączona od starego układu. Rój obejrzała oznaczenia, porównała je z fotografiami z akt i poprosiła, żeby nie uruchamiać niczego na próbę.

— To nam coś da? — zapytała Helena.

— Układ pomieszczeń, drogi dostępu, miejsca połączeń. Nie odtworzymy pożaru, włączając światło.

Biegła wskazała otwór w ścianie przy dawnym przejściu przewodów.

— Stąd prowadzono sygnały do pokoju obok. Proszę zobaczyć oznaczenie na starym zdjęciu.

Helena porównała numer. Zgadzał się z opisem w dokumentacji, która nie trafiła do rodzinnej teczki. Na rysunku połączenia obejmowały także rejestrację dźwięku ze stanowiska.

— Czyli Ewa nie pomyliła pomieszczeń.

— Nie przesądzałabym jeszcze całej relacji. Ale tor rejestracji nie kończył się wyłącznie w pokoju odsłuchowym. Mikrofon mógł znajdować się tutaj. Musimy sprawdzić konkretną konfigurację z dnia testu.

Helena zaznaczyła punkt na planie.

Nie miała nagrania śmierci Alicji. Nie wiedziała nawet, czy wypowiedź usłyszana w hełmie powstała w tym budynku. Miała jednak materialny powód, by wrócić do odpowiedzi, którą rodzinie przedstawiono jako wyjaśnienie pomyłki.

— A wejście? — zapytała. — Według tej wersji weszła sama do nieczynnego pomieszczenia.

Rój spojrzała na dawną fotografię panelu.

— Widzimy kontrolę dostępu. Trzeba ustalić, jaki stan oznaczano jako nieczynny. Wyłączone zasilanie urządzenia? Brak prowadzonej próby? Zamknięcie całej strefy? To mogą być różne rzeczy.

Helena odwróciła kartkę. Po raz kolejny jedno słowo okazało się za małe dla czynności, którą miało opisywać.

Administrator zaproponował, że przyniesie dokumentację remontu i wykazy przekazane przy zmianie zarządcy. Funkcjonariusz poszedł z nim do biura. Żur zajął się oznaczeniami zachowanych elementów. Rój sprawdzała w sąsiednim pomieszczeniu miejsca, w których znajdowały się panele obsługi.

Helena wróciła do pokoju odsłuchowego, żeby porównać linię widzenia przez szybę.

Stała z kartką uniesioną do światła, kiedy usłyszała pierwsze stuknięcie.

Potem drugie.

Trzecie było cichsze.

Opuściła plan.

Dźwięk dobiegł od strony szyby albo ze ściany pod nią. Przez chwilę była pewna, że ktoś stoi w ciemniejszym pomieszczeniu i czeka, aż podniesie głowę.

Widziała jedynie własne odbicie w odklejonym narożniku folii.

— Pani doktor?

Rój odpowiedziała z korytarza.

Helena spojrzała na drzwi. Klin tkwił na miejscu. Z sąsiedniego pomieszczenia dobiegał szelest rękawiczek Żura, dalej głos administratora. Nikt nie zniknął. Nikt nie zamknął jej samej.

Mimo to przez kilka sekund nie potrafiła wrócić do czytania.

Rój weszła i zapytała, co się stało.

— Trzy uderzenia. Tutaj.

Biegła podeszła do ściany, nie dotykając jej od razu. Nad listwą biegła rura, częściowo schowana w obudowie. Z korytarza dochodził szum uruchomionej instalacji.

— Mogło pracować mocowanie — powiedziała. — Zmiana temperatury albo drgania. Zapytamy obsługę.

Helena przytaknęła.

Zbyt szybko.

Rój spojrzała na nią, ale nie zadała następnego pytania. Zaczekały. Dźwięk nie powtórzył się na żądanie.

*

Dokumenty oglądali w czynnym biurze przy wejściu.

Administrator zwolnił dla nich stół, przesuwając własny obiad do małej lodówki. W pomieszczeniu pachniało pomidorem i podgrzanym plastikiem. Ktoś przykleił do monitora kartkę z hasłem do sieci gościnnej; Helena odwróciła fotografowany segregator tak, żeby nie obejmować jej kadrem.

Materiały nie tworzyły jednego archiwum. Część pochodziła z firmy, część od zarządcy, reszta z dokumentacji przebudowy. Daty i numery stron pozwalały ustalić przynależność tylko niektórych kart. Pozostałe należało opisać ostrożniej.

— Tak to przejąłem — powiedział Roman. — Mogę pokazać protokół.

— Poprosimy — odpowiedziała Helena.

Nie była rozczarowana brakiem porządku. Był bardziej wiarygodny niż szafka, w której sześć lat czekałaby kompletna odpowiedź na wszystkie pytania.

Rój rozłożyła projekt dawnej instalacji drzwi. Żur odszukał załącznik z oznaczeniami paneli. Funkcjonariusz fotografował dokumenty przed ich oddzieleniem, zachowując układ i miejsca znalezienia.

Helena trafiła na wykaz autoryzacji.

Na górze widniało oznaczenie stanowiska, niżej role użytkowników i zakres czynności. Zwykłe wejście do pomieszczenia było opisane osobno od zgody na rozpoczęcie próby. Jeszcze dalej znajdowała się rubryka dotycząca otwarcia osłony podczas pracy układu.

— Proszę na to spojrzeć.

Rój przyciągnęła krzesło.

Nie odpowiedziała od razu. Najpierw sprawdziła numer wersji, następnie datę. Poprosiła o stronę poprzednią. Potem o schemat, do którego odsyłał przypis.

Helena stała obok, trzymając drugą połowę segregatora. Miała ochotę wskazać wiersz palcem i zapytać ponownie, ale poczekała.

— Ten wykaz dotyczy uprawnień obsługi — powiedziała biegła. — Nie rejestru tego, co faktycznie zrobiono.

— Ktoś mógł nie pozwolić otworzyć?

— Wynika z niego, że istniała taka funkcja. Chcę sprawdzić, do jakiego stanu urządzenia się odnosiła.

Odwróciła kolejną stronę.

Administrator przestał układać dokumenty na końcu stołu.

— My tego nie używamy — powiedział.

— Rozmawiamy o dawnej instalacji — odpowiedziała Rój. — Nie o pańskich obecnych drzwiach.

Mężczyzna skinął głową, ale nie wrócił do segregatora.

Helena przeczytała nazwę funkcji. Brzmiała niewinnie: podtrzymanie stanu próby. Obok umieszczono odwołanie do zabezpieczenia procesu i warunków zwolnienia blokady.

— Przecież przy drzwiach był przycisk awaryjny — powiedziała.

Pamiętała go z fotografii. Czerwony, wyraźnie oznaczony, łatwiejszy do zauważenia niż wszystkie małe napisy obok.

Rój rozłożyła schemat na wolnej części stołu.

— Na zdjęciu były dwa elementy. Musimy mówić o właściwym.

Wskazała awaryjne zatrzymanie zasilania części układu, a potem osobny przycisk żądania otwarcia osłony. W rodzinnym piśmie oba sprowadzono do jednego określenia.

Helena pochyliła się niżej.

— To otwierało czy tylko prosiło o otwarcie?

— Według tego schematu wysyłało żądanie do sterownika.

— A sterownik?

— Sprawdzał warunki.

Rój przesunęła dokument tak, żeby Helena widziała dalszą część rysunku. Strzałka od przycisku nie prowadziła prosto do zwolnienia zamka. Przechodziła przez blok opisany jako ocena stanu stanowiska.

— To mogło mieć uzasadnienie przy zwykłej pracy — powiedziała biegła. — Nie rozstrzygam teraz, czy rozwiązano to prawidłowo. Musimy ustalić, co działo się w trybie awaryjnym i jaka wersja działała w dniu pożaru.

— Ale ktoś mógł podtrzymać blokadę.

— Dokument przewiduje uprawnienie do podtrzymania stanu. To powód, żeby sprawdzić sekwencję i zapisy. Nie dowód, że ktoś wtedy z tej funkcji skorzystał.

— Czy osoba wewnątrz mogła wiedzieć, dlaczego żądanie nie zadziałało? — zapytała Helena.

Rój wróciła do fotografii panelu.

— Była sygnalizacja stanu. Nie wiem jeszcze, co widziała w konkretnych warunkach. Ani czy mogła odczytać komunikat.

— Ktoś na zewnątrz widział więcej?

— Według projektu obsługa miała szerszy podgląd. To również trzeba porównać z rzeczywistą konfiguracją.

Helena wyobraziła sobie dwie osoby po przeciwnych stronach szyby. Jedną z przyciskiem, drugą z ekranem. Natychmiast odsunęła ten obraz. Nie znała jeszcze ich położenia, nie wiedziała, kto patrzył i co mógł zobaczyć.

— Proszę wskazać wszystkie materiały potrzebne do sprawdzenia tego — powiedziała.

Rój zapisała listę. Nie była krótka. Obejmowała wersje programu, konfigurację stanowiska, zachowane logi oraz dokumenty dotyczące uprawnień. Część mogła się nie zachować. Część trzeba było dopiero odszukać w kopiach zabezpieczonych z innych urządzeń.

Helena zanotowała oba zdania. Pierwsze otwierało drogę, drugie nie pozwalało jej pobiec do końca zbyt szybko.

*

Na zewnątrz znów pracował wózek paletowy.

Gdy wychodzili po pozostałe wyposażenie do samochodów, kierowca przerwał rozładunek. Helena widziała ułożone na palecie kartony i mokry ślad po doniczce przestawionej pod ścianę. Ośrodek nie zatrzymał się w dniu, w którym umarła Alicja. Ludzie zmienili drzwi, pomalowali korytarz i znaleźli nowe zastosowanie dla pokoju odsłuchowego.

Przez chwilę miała do nich o to pretensję.

Potem przypomniała sobie biurko administratora, obiad przeniesiony do lodówki i jego odruchowe zapewnienie, że obecnej instalacji to nie dotyczy. Pracował tutaj. Nie przechowywał cudzego miejsca śmierci.

Helena zadzwoniła do Biel. Przekazała, co znaleziono, i zaznaczyła, które dokumenty wymagają potwierdzenia wersji oraz pochodzenia. Prokurator dopytała o zakres wykazu autoryzacji.

— Role obsługi. Nie mamy jeszcze pełnego przypisania do konkretnych osób w dniu testu.

— Proszę to zabezpieczyć i zestawić z materiałami starej sprawy.

— Robimy to.

— Co z mikrofonem?

— Jest dokumentacja toru rejestracji ze stanowiska. Trzeba sprawdzić konfigurację. Wyjaśnienie przekazane rodzinie nie zamyka pytania.

Biel przez chwilę milczała.

— Dobrze. Proszę nie poprzestać na rodzinnej kopii.

Helena zakończyła rozmowę. Nie powiedziała o trzech uderzeniach. Nie dlatego, że chciała je ukryć. Nie miały wartości ustalenia o wydarzeniu sprzed sześciu lat. Były dźwiękiem usłyszanym dzisiaj w budynku, którego instalacje nadal pracowały.

Administrator potwierdził później, że rura przy pokoju czasem stukała po uruchomieniu obiegu. Pokazał miejsce, w którym zgłaszał drgania. Wyjaśnienie było możliwe, zwyczajne i nie wymagało, żeby Helena wracała tam sama.

Mimo to, kiedy ponownie weszła do środka, przez krótki moment nasłuchiwała.

Rój czekała przy stole z ostatnim porównaniem. Znalazła odwołanie do wersji schematu w dokumentacji używanej podczas dawnych prób. Nie dawało to jeszcze pełnej rekonstrukcji, ale wzmacniało związek znalezionego rozwiązania z badanym okresem.

— Potrzebuję zabezpieczonych zapisów i konfiguracji — powiedziała. — Wtedy sprawdzę, czy i jak ta funkcja działała. Teraz mogę wskazać, czego nie wolno zakładać.

Helena spojrzała na fotografię czerwonego przycisku. Wyobrażała go sobie wcześniej jako prostą odpowiedź: naciskasz, drzwi się otwierają. W takim obrazie człowiek pozostający w środku musiał nie zdążyć, nie zauważyć albo zrobić coś źle.

Na schemacie między jego ręką a otwarciem znajdowała się jeszcze decyzja układu.

— Proszę powiedzieć to bez skrótu — poprosiła.

Rój wskazała obwód.

— Przycisk opisany jako awaryjny nie miał wtedy bezwarunkowego pierwszeństwa.

Rozdział 9 — Koszt milczenia

7–11 czerwca 2027

Wiadomość od Borysa Wendta miała temat „Wsparcie organizacyjne” i załącznik, którego rozmiar pozwalał pomieścić całkiem dużo warunków.

Paweł otworzył go przed ósmą. W kancelarii było jeszcze chłodno. Przez uchylone okno słyszał dostawcę kłócącego się z kimś o słupek blokujący wjazd na podwórze. Obaj mieli rację i żaden nie miał klucza.

Pierwsza strona dokumentu dotyczyła finansowania pomocy prawnej dla Leona Wolskiego. Druga określała koszty konsultacji technicznych. Na trzeciej zaczynało się raportowanie.

Paweł wrócił do początku. Oferta była hojna. Pozwalała opłacić kolejne godziny Dębskiego, zamówić dodatkową analizę, przestać liczyć czas spędzony nad każdą nową partią akt. Leon od kilku tygodni pytał o pieniądze ostrożniej niż o areszt. Zostawił sobie na koncie kwotę, którą przed zatrzymaniem uważał za zabezpieczenie na rok.

Wendt proponował, żeby przestała być problemem.

Paweł przeczytał trzecią stronę ponownie, tym razem bez przeskakiwania nagłówków.

Finansujący miał otrzymywać zestawienie wykonanych czynności, uzasadnienie planowanych wydatków oraz informację o okolicznościach mogących wpłynąć na interes prawny lub reputacyjny spółki. W razie zlecenia konsultacji zewnętrznej należało podać przedmiot analizy. Wypłata kolejnej transzy zależała od zaakceptowania raportu.

Niżej zapisano, że strony respektują niezależność obrońcy.

Zdanie zajmowało cały wiersz. Warunki pozwalające ją ograniczyć zajmowały pozostałą część strony.

Zadzwonił telefon. Dębski pytał o brakujący załącznik do wykazu konfiguracji dawnego stanowiska. Paweł zanotował numer dokumentu.

— Ile czasu potrzebuje pan na porównanie, kiedy go dostaniemy?

— Jeśli dostaniemy właściwy, dzień. Jeśli kolejny spis tego, czego nie dostaliśmy, krócej.

— Taniej też?

— Rozczarowania rozliczam godzinowo.

Po rozmowie Paweł sprawdził saldo rachunku kancelarii. Wiedział, ile wynosi. Zajrzał mimo to, jakby liczba mogła się zmienić, gdy podejdzie do niej bez uprzedzeń.

Następnie odpisał Wendtowi, że może spotkać się w środę. Zastrzegł, że rozmowa będzie dotyczyć wyłącznie propozycji finansowania, bez omawiania materiału objętego tajemnicą obrończą. Nie przesłał żadnego zestawienia wydatków.

Przed wysłaniem przeczytał wiadomość jeszcze raz.

Najbardziej drażniło go to, że przez kilka sekund naprawdę poczuł ulgę.

*

We wtorek Leon miał zbyt luźny kołnierzyk. Paweł pamiętał tę koszulę z pierwszego spotkania. Wtedy guzik pod szyją uwierał go tak wyraźnie, że rozpiął go w połowie rozmowy.

— Firma chce płacić? — zapytał.

— Wendt przesłał propozycję. Niczego nie przyjąłem.

Paweł położył przed nim wydruk. Wskazał wysokość finansowania, potem warunki. Dał mu czas na przeczytanie. Leon przesunął palcem pod jednym ze zdań, bezgłośnie poruszając ustami.

— To dużo.

— Tak.

— Starczyłoby na tego pana od zapisów?

— I na dalsze konsultacje.

Leon odchylił się na krześle. Na korytarzu przesunął się cień kogoś przechodzącego pod lampą za przeszklonym fragmentem drzwi.

— To może trzeba wziąć.

Paweł nie odpowiedział od razu. Nie chciał, żeby odmowa zabrzmiała jak zasada, której koszt ponosi wyłącznie człowiek po drugiej stronie stołu.

— Zapłata przez inną osobę sama w sobie nie musi być problemem. Te warunki są. Wendt chce wiedzieć, co zamierzamy sprawdzać, z jakiego powodu i jakie to ma znaczenie dla firmy. Potem decydowałby, czy zapłacić za następny etap.

— Można mu pisać ogólnie.

— Gdy uzna, że za ogólnie, pieniądze się skończą.

— Teraz też się kończą.

Paweł skinął głową.

Leon przytrzymał kartkę obiema dłońmi. Nie wyglądał na człowieka, któremu trzeba tłumaczyć zależność od cudzej decyzji. Miał ją w godzinach spaceru, widzeń i telefonów. Jeszcze jedna mogła wydawać się rozsądną ceną za pomoc.

— Pójdę na spotkanie — powiedział Paweł. — Powiem, jakie rozwiązanie mogę rozważyć. Bez raportów o obronie, bez wpływu na wybór specjalistów i kierunek pracy. Jeśli odrzuci takie warunki, nie przyjmę tej propozycji.

— A ja mam coś do powiedzenia?

— W sprawie tego, kto pokryje pana koszty, oczywiście. Dlatego rozmawiamy przed spotkaniem. Nie mogę natomiast uzależnić obrony od zgody człowieka, którego interesy mogą być sprzeczne z pana interesami.

Leon popatrzył na niego długo.

— Czyli mam się zgodzić na coś, na co pan już się nie zgadza.

— Ma pan wiedzieć, co zaproponowano, zanim usłyszy pan od firmy, że odrzuciłem ratunek bez pytania.

Za drzwiami ktoś zakaszlał. Leon puścił kartkę.

— Wendt nigdy nie mówił, że czegoś zabrania. Pytał, kto za to zapłaci.

Paweł nie sięgnął po długopis. Pozwolił zdaniu zostać między nimi.

— Zna pan go lepiej ode mnie — powiedział.

— To nie znaczy, że wiem, co zrobił.

— Nie pytałem o zabójstwo.

— Wszyscy w końcu pytają.

Przez chwilę Leon wyglądał, jakby zamierzał coś dodać. Zamiast tego obrócił wydruk tak, żeby leżał równo z krawędzią stołu.

Paweł przedstawił mu najbliższe wydatki i zaproponował rozłożenie swojego wynagrodzenia na mniejsze raty. Nie obiecywał, że pokryje wszystko. Wskazał osobno koszty, których jeszcze nie dało się ustalić. Leon poprosił o kopię zestawienia.

— Nie chcę, żeby pan przestał przychodzić i powiedział mi o tym tydzień później — wyjaśnił.

— Powiedziałbym wcześniej.

— Tutaj różne rzeczy okazują się wcześniej, kiedy jest już po nich.

Paweł schował ofertę Wendta. Zostało im kilkanaście minut. Wykorzystał je na omówienie odpowiedzi dotyczącej starej stacji integracyjnej. Nadal nie było rozstrzygnięcia, kto i kiedy mógł posłużyć się zachowaną kopią klucza. Sam wykaz nie otwierał drzwi aresztu.

Kiedy skończyli, Leon zapytał, czy na zewnątrz jest już gorąco.

— Dzisiaj nie. Padało rano.

— Dobrze.

Paweł nie wiedział, czy chodziło o upał, czy o to, że za murem też komuś mogło być nieprzyjemnie.

*

Wendt wybrał salę na parterze hotelu. Przez przeszkloną ścianę było widać ludzi jedzących późne śniadanie. Kobieta przy najbliższym stoliku cierpliwie odrywała dziecku skórkę od pieczywa. Paweł usiadł tak, żeby nie mieć jej za plecami.

Dyrektor miał przed sobą identyczny wydruk, lecz bez śladów długopisu.

— Doceniam, że znalazł pan czas.

— Wysłał pan konkretną propozycję.

— Chcemy pomóc Leonowi. Niezależnie od tego, co się wydarzyło, przez lata pracował dla spółki.

— Czy spółka finansuje obronę także wtedy, gdy ustalenia mogą być dla niej niewygodne?

Wendt złożył dłonie na stole.

— Właśnie dlatego potrzebujemy przejrzystości.

Paweł otworzył dokument na trzeciej stronie.

— To słowo nie oznacza dla nas tego samego.

Wskazał trzy zapisy. Mówił bez podnoszenia głosu. Raport o wydatkach można ograniczyć do rozliczenia środków. Finansujący nie otrzyma relacji z rozmów z klientem ani opisu strategii. Nie będzie zatwierdzał tematów konsultacji. Obrońca nie zobowiąże się uprzedzać firmy o ustaleniach, które mogłyby jej zaszkodzić.

Wendt słuchał, patrząc na wskazane miejsca. Gdy Paweł skończył, przesunął ku sobie szklankę z wodą.

— Nikt nie żąda relacji z rozmów.

— Żąda pan okoliczności wpływających na interes spółki. Pochodzenia tych informacji dokument nie ogranicza.

— Prawnik może to doprecyzować.

— Właśnie to robi.

Dyrektor uśmiechnął się krótko.

— Nie musimy rozmawiać w ten sposób.

— W jaki?

— Jakby w każdej propozycji był haczyk.

Paweł odwrócił wydruk, żeby Wendt mógł przeczytać zaznaczony punkt bez przechylania głowy.

— Ten ma numer cztery.

Przez szybę widział teraz tylko ramię kobiety. Dziecko zsunęło się z krzesła i chowało pod stołem. Wendt zerknął w tamtą stronę, poczekał, aż matka je wyprowadzi.

— Mam obowiązek wiedzieć, na co idą pieniądze spółki. Nie mogę podpisać pustego czeku.

— Może pan określić kwotę. Może pan dostać potwierdzenie, że została wykorzystana na pomoc prawną. Nie dostanie pan prawa do wybierania, które czynności zasługują na finansowanie ze względu na ich wynik.

— A jeśli ktoś postanowi za nasze pieniądze prowadzić przeciw nam prywatne śledztwo?

— Jeśli sprawdzenie udziału pracowników firmy okaże się potrzebne do obrony, zostanie przeprowadzone.

Wendt puścił szklankę.

— W tym problem. Ludzie od tygodni słyszą, że wszyscy coś ukrywają. Przychodzą do pracy, gdzie policja zabrała część sprzętu, mają kredyty, dzieci. Każde nowe nazwisko w obiegu uruchamia kolejną falę.

— Nie przekazuję nazwisk mediom.

— Ale składa pan wnioski.

— Tak.

— Nie wszystkie muszą być potrzebne.

— Oceniam to na podstawie interesu klienta.

Wendt oparł się wygodniej. Dopiero teraz Paweł zauważył, jak mało miejsca dyrektor zajął na stole. Telefon leżał przy samym notesie. Teczka stała na drugim krześle. Nawet propozycja ingerowania w cudzą pracę miała schludnie złożone brzegi.

— Da się przecież obronić Leona bez podpalania całej firmy — powiedział Wendt.

Słowo zawisło w sali na moment dłużej, niż powinno.

Paweł spojrzał na niego. Dyrektor nie cofnął zdania.

— Nie zamierzam wybierać wersji wydarzeń po sprawdzeniu, kogo na nią stać.

— To brzmi bardzo dobrze. Proszę tylko pamiętać, że eksperci wystawiają faktury także wtedy, kiedy niczego nie znajdą.

— Widziałem już fakturę.

Wendt zamknął wydruk.

— Co konkretnie pan proponuje?

Paweł powtórzył warunki. Mógł przesłać je na piśmie. Ewentualne finansowanie wymagałoby przejrzystego uzgodnienia z Leonem, bez dostępu firmy do tajemnicy obrończej i bez ingerencji w działania obrońcy.

— Musiałbym to omówić — powiedział Wendt.

— Oczywiście.

Nie wstał. Paweł również został na miejscu.

— Zna pan ludzi z Vektor Systems — odezwał się dyrektor.

Kancelaria prowadziła dla Vektora sprawę gospodarczą i kilka bieżących konsultacji. Wynagrodzenie nie było imponujące, ale wpływało regularnie. Wendt mógł o tym wiedzieć z wielu źródeł. Paweł nigdy nie przedstawiał tych zleceń jako tajemnicy.

— Nie będę rozmawiał o innych klientach.

— Wspomniałem tylko, że świat jest mały.

— Hotel ma jeszcze kilka sal.

Wendt nie odpowiedział uśmiechem.

Na koniec obaj podali sobie ręce. Uścisk był zwyczajny. Nikt nie ścisnął mocniej, nie zatrzymał dłoni, nie wypowiedział groźby, którą można byłoby później zacytować bez wyjaśnień.

Paweł wyszedł z dwiema identycznymi kopiami tej samej propozycji. Wendt zostawił swoją na stole.

*

W czwartek rano Vektor zakończył stałą współpracę.

Wiadomość była uprzejma. Spółka konsolidowała obsługę prawną. Dziękowała za dotychczasowe wsparcie, deklarowała rozliczenie należności i prosiła o uzgodnienie przekazania dokumentów. Osoba, która ją podpisała, jeszcze w poniedziałek pytała o termin spotkania w kolejnym miesiącu.

Paweł zadzwonił.

— Decyzja właścicielska — usłyszał po dwóch zdaniach powitania.

— Rozumiem. Kto przejmuje sprawę?

— Prześlę kontakt.

W tle odezwał się inny telefon. Rozmówca uciszył go od razu.

— Czy są uwagi do mojej pracy?

— Nie. Naprawdę nie.

Paweł zapisał datę zakończenia umowy. Dopytał o trwające terminy, sposób odbioru akt i nierozliczone koszty. Nie zapytał, czy dzwonił Wendt. Odpowiedź nie zmieniłaby tego, co należało teraz zrobić, a zaprzeczenie nie dałoby mu żadnej pewności.

Po rozmowie siedział przez chwilę z telefonem w ręce.

Nie miał dowodu, że dyrektor spowodował utratę zlecenia. Miał odstęp kilkunastu godzin, wczorajszą wzmiankę i zbyt szybko zamkniętą rozmowę. Wystarczało, żeby się zdenerwować. Nie wystarczało, żeby zrobić z tego ustalenie w sprawie zabójstwa.

Wysłał Wendtowi pisemną odpowiedź na ofertę. Odrzucił przesłany projekt i przedstawił warunki, o których rozmawiali. Potem zabrał się za przekazanie spraw Vektora.

Dopiero po południu otworzył arkusz z planowanymi wpływami. Usunął powtarzającą się kwotę z kolejnych miesięcy. Program przeliczył wynik bez chwili zawahania.

Było w tym coś obraźliwego.

Odłożył zakup nowego laptopa. Zrezygnował z noclegu przed rozprawą w innym mieście; mógł wyjechać o piątej. Nie skreślił konsultacji Dębskiego. Napisał do niego tylko, że kolejny zakres pracy ustalą przed rozpoczęciem analizy, z limitem godzin i uprzedzeniem, gdyby trzeba było go zwiększyć.

Wieczorem zadzwoniła Helena. Chodziło o numer dokumentu przywołanego w jego ostatnim piśmie. Podał go, sprawdzając kopię na ekranie.

— Dziękuję. W zestawieniu był przestawiony jeden znak.

— U mnie czy u was?

— W zestawieniu — powtórzyła.

— Dyplomatycznie.

— Sprawdzę, zanim wybiorę winnego.

Uśmiechnął się mimo zmęczenia.

— Postęp.

— Słychać, że nadal siedzisz w kancelarii.

— Po czym?

— Gdy rozmawiasz w domu, nie stukasz długopisem o blat.

Przestał stukać.

Mógł powiedzieć jej o Wendcie. Nie o kliencie, nie o rozmowie w areszcie, ale choćby o tym, jak łatwo przeliczało się zasady na brakującą kwotę. Znała ten ton i zapewne odpowiedziałaby czymś, co pozwoliłoby mu wytrzymać jeszcze godzinę.

— To wszystko w sprawie numeru? — zapytał.

— Tak.

Po zakończeniu połączenia odsunął długopis. Zjadł kanapkę kupioną rano. Papier przykleił się do sera.

*

W piątek odebrał kolejną udostępnioną partię akt. Do materiałów dotyczących katastrofy dołączano dokumenty z Brzezin i rodzinne kopie, których pochodzenie zaczęto sprawdzać po rozmowie z Ewą Rogulską. Paweł nie miał jeszcze pełnej opinii dotyczącej dawnego stanowiska. Miał za to kilkaset stron, których tytuły obiecywały mniej, niż mogły zawierać.

Umowę z rodziną Alicji znalazł między pismem przewodnim a potwierdzeniem przelewu.

Najpierw sprawdził strony i podpisy. Nie była to umowa podpisana przez Ewę w imieniu wszystkich bliskich, jak można byłoby pochopnie wywnioskować z opisu załącznika. Stroną po drugiej stronie spółki była matka Alicji. Ewa przekazała zachowaną w domu kopię wraz z korespondencją dotyczącą jej wykonania.

Paweł przeczytał całość. Potem odłożył ją na bok i wrócił do początku.

Dokument wymieniał kwotę świadczenia, terminy płatności i zakres roszczeń. Dalej znajdowały się zobowiązania dotyczące publicznego rozpowszechniania informacji. Język był równy, uprzejmy, pozbawiony śladu tego, w jakich okolicznościach ktoś położył kartki przed kobietą, która właśnie straciła córkę.

Na marginesie rodzinnej kopii widniało zapisane długopisem pytanie: „Czy mogę mówić lekarzowi?”.

Nie wiedział, kto je napisał. Nie potrzebował odpowiedzi, żeby na chwilę przestać czytać.

Potem wrócił do tekstu. Oddzielił treść umowy od notatki. Nie zamierzał robić z niej dowodu na coś, czego nie ustalono.

W postanowieniach końcowych wskazano wyjątek dotyczący przekazania dokumentów osobie prowadzącej niezależny przegląd bezpieczeństwa. Załącznik miał określać zakres korespondencji udostępnionej audytorowi. Paweł przekartkował kopię. Załącznik był obecny, choć zeskanowano go odwrotnie.

Obrócił obraz na ekranie.

Nazwisko brzmiało Marek Lis.

Obok znajdowała się lista wiadomości: daty, nadawcy i tematy. Część dotyczyła pytań rodziny o przebieg testu. Dwie pozycje opisano jako odpowiedzi techniczne przekazane przez spółkę. Nie było tu samej treści wszystkich wymienionych maili ani potwierdzenia, co audytor ostatecznie z nimi zrobił.

Było natomiast nazwisko człowieka spoza Daedalusa, któremu kiedyś wolno było zadać pytania.

Paweł wpisał je do własnego indeksu dokumentów. Wynik pojawił się w innej części materiału, pobranej kilka tygodni wcześniej. Wtedy szukał dat wejść do budynku i osób mających dostęp do sprzętu. Nazwisko człowieka planującego wizytę już po prezentacji nie zatrzymało jego uwagi.

Teraz otworzył plik ponownie.

Był to eksport listy spotkań Isaaka, przekazany z zabezpieczonych danych organizacyjnych. Nie stenogram, nie gotowy plan ujawnienia zbrodni. Wiersze zawierały godziny, nazwiska i krótkie opisy, przy których nie dało się zgadnąć, kto wyszedł ze spotkania zadowolony.

Paweł znalazł Lisa i sprawdził źródło. Potem porównał zapis nazwiska z załącznikiem rodzinnym. Zgadzał się również adres zawodowy. Nie był to jeszcze dowód, że dawna korespondencja miała związek z nowym spotkaniem. Był wystarczający powód, żeby o to zapytać.

Na osobnej kartce zanotował wniosek o ustalenie zakresu planowanego audytu oraz zabezpieczenie korespondencji związanej ze spotkaniem. Nie zadzwonił do rodziny. Ewa nie musiała tłumaczyć mu dopisku na umowie, żeby mógł wykonać swoją pracę.

Na ekranie, przy nazwisku Lisa, widniała godzina ósma.

Paweł sprawdził datę wiersza wyżej. Następnie tę, którą miał zapisaną na grzbiecie pierwszego segregatora. Przez moment uważał, że pomylił miesiące.

Nie pomylił.

Isaak zaplanował audyt na piętnastego kwietnia.

O ósmej rano następnego dnia po locie ktoś nadal na niego czekał w kalendarzu.

Rozdział 10 — Zeznanie, które pasuje

15–18 czerwca 2027

Igor Mazur zadzwonił, kiedy Helena szukała miejsca, w którym raport przestawał opisywać zapis urządzenia, a zaczynał opisywać człowieka.

Na ekranie miała dwa zdania. Pierwsze dotyczyło podpisu cyfrowego. Drugie wskazywało Leona Wolskiego. Między nimi nie było nawet nowego akapitu.

— Przypomniało mi się coś z dachu — powiedział Mazur.

Helena odsunęła kubek od klawiatury.

Technik mówił szybko. Przez ostatnie tygodnie wracał na różne dachy, do sal konferencyjnych i studiów urządzonych na jedną transmisję. Wczoraj podłączał rejestrator w budynku, gdzie drzwi na taras otwierało się kartą. Kiedy człowiek z ochrony przytrzymał mu skrzydło drzwi butem, przypomniał sobie Wolskiego.

— Stał przy naszym stanowisku. Od tej strony, gdzie idzie przewód do skrzyni. Pamiętam, bo musiałem go ominąć.

— Rano, przed lotem?

— No tak. Wtedy, jak szykowaliśmy.

— Co robił?

— Rozmawiał z kimś. Albo czekał. Miał coś w ręku, nie powiem pani teraz co.

Helena wpisała w notatkę: „Wolski przy stanowisku przed prezentacją”. Dopisała godzinę rozmowy.

— Dotykał panelu?

— Tego nie widziałem. Ja niosłem zasilacz.

Zapytała jeszcze, czy Mazur zachował dokumentację swoich prac. Miał kartę zlecenia i rozliczenie zakupów. Terminy mogła ustalić z biurem podwykonawcy, ale szczegóły montażu pamiętał lepiej on.

Umówili się na następny dzień. Helena poprosiła, żeby zabrał dokumenty, nie próbował uzgadniać wspomnień z innymi pracownikami i zaznaczał sobie, co pamięta sam, a co odtworzył później z rozmów lub nagrań.

Po odłożeniu telefonu jeszcze raz przeczytała notatkę.

Pasowała do drogi, którą dotychczas szła sprawa. Fizyczna obecność przy sprzęcie uzupełniała podpis w danych. Nie zamykała żadnego z pytań Rój, ale pozwalała wrócić do prostego obrazu człowieka stojącego tam, gdzie mógł coś zrobić.

Helena dołączyła notatkę do materiałów dla Biel z zastrzeżeniem, że relacja wymaga przesłuchania i sprawdzenia.

Dopiero potem wróciła do dwóch zdań na ekranie.

Przeczytała je płynniej niż wcześniej.

*

Mazur przyszedł z przezroczystą teczką reklamującą hurtownię elektryczną. W środku nosił faktury, kartę zlecenia oraz paragony, które od ciepła zrobiły się szare przy brzegach. Tym razem nie miał firmowego polaru. Jasna koszulka odsłaniała wąski pasek nieopalonej skóry pod szyją.

Usiadł na wskazanym krześle i postawił przy nodze plastikową butelkę z wodą.

— Nie chcę nikomu zaszkodzić przez głupotę — powiedział, zanim zaczęli.

— Dlatego sprawdzimy po kolei, co pan pamięta.

Po formalnościach Helena poprosiła go, żeby opisał pracę na dachu od początku, własnymi słowami. Nie podała godziny ani miejsca, w którym miał pojawić się Wolski.

Mazur zaczął od wind towarowych. Jedna nie działała, do drugiej potrzebny był pracownik z kartą. Skrzynie z rejestracją wwieźli partiami. Stół ustawiono za blisko przejścia, więc później go przesuwali. Ktoś zostawił przy ścianie zwiniętą wykładzinę.

Helena słuchała bez przerywania. Pierwsza relacja Mazura, złożona po katastrofie, obejmowała przede wszystkim start i jego własne działania po upadku. Tym razem opowiadał o przygotowaniach. Było w nich więcej noszenia niż elektroniki.

— Ten zasilacz nie pasował — powiedział. — Znaczy parametry były właściwe, tylko przewód miał inną końcówkę. Miałem przejściówkę, ale nie chciałem zostawiać tego na przejściówce.

— Co pan zrobił?

— Pojechałem po drugi. Znaliśmy sklep niedaleko. Przywieźli mi go z drugiego punktu.

— I wtedy spotkał pan Wolskiego?

— Jak wróciłem na górę. Stał tutaj.

Helena podała mu czystą kartkę. Poprosiła, żeby narysował drzwi, stół oraz drogę, którą szedł. Rysunek był ciasny. Mazur zaczął od skrzyni, potem zabrakło mu miejsca na drzwi, więc dorysował je po drugiej stronie kartki i połączył strzałką.

— To nie jest w skali — zaznaczył.

— Wystarczy, że rozumiemy, co pan wskazuje.

— Obok niego ktoś stał, ale tej osoby nie powiem. Zasłaniał mi ją. Pamiętam jego kurtkę. Ciemną, rozpiętą.

— Znał go pan wcześniej?

— Z montażu. Z widzenia. Nazwisko dopiero potem skojarzyłem na pewno.

Helena zapytała, kiedy i skąd poznał nazwisko. Zapisała odpowiedź. Nie pokazywała mu fotografii, która mogłaby zmienić wspomnienie w zadanie polegające na rozpoznaniu człowieka z wiadomości.

— Co pozwala panu umieścić tę scenę w dniu lotu?

Mazur potarł dłonią kolano.

— Bo to było przy szykowaniu.

— Ile dni pan tam pracował?

— Dwa. Dzień wcześniej montaż i próby. Potem pokaz.

— Którego dnia jechał pan do sklepu?

Otworzył teczkę. Przez chwilę nie mógł rozdzielić dwóch koszulek. Palce miał suche, przesuwały się po plastiku.

— Muszę spojrzeć.

Helena nie pomagała mu odpowiedzią. Patrzyła na narysowany stół. Przy strzałce Mazur zapisał „zasilacz”, jakby ten przedmiot był nazwą drogi, którą przebył.

Wyjął paragon i przybliżył go do oczu.

— Trzynastego.

Powiedział to cicho. Następnie spojrzał na drugą stronę papieru, choć nie mogło być tam innej daty.

Helena poprosiła, żeby położył dokument na stole. Zakup został zarejestrowany trzynastego kwietnia o trzynastej czterdzieści siedem.

— To może był paragon wystawiony wcześniej — powiedział Mazur.

— Pamięta pan, jak płacił?

— Kartą służbową. Przy odbiorze.

— Sprawdzimy potwierdzenie transakcji. Proszę nie próbować teraz dopasować daty.

Zamilkł. Na plastikowej teczce leżał nadruk z hasłem o niezawodnych połączeniach.

Helena przesunęła notatnik na pustą stronę.

— Zacznijmy od tego, czego jest pan pewien.

*

Rozdzielili dwa dni na dwie kartki.

Po lewej Helena zapisała „13 kwietnia”. Po prawej „14 kwietnia”. Pomiędzy nimi zostawiła miejsce na zdarzenia bez ustalonej daty. Mazur przyglądał się temu z niechęcią człowieka, który przyszedł pomóc, a zobaczył, że przez ostatnie dziesięć minut przesunął śledztwo wstecz.

— Nie wymyśliłem go sobie — powiedział.

— Nie mówię, że pan wymyślił. Ustalamy, kiedy go pan widział.

— Wczoraj pytała pani o rano.

Helena zatrzymała długopis.

— Tak.

— Ja od razu pomyślałem o tamtym poranku. Bo o nim wszyscy pytają.

Spojrzała na swoją notatkę telefoniczną. Nie miała zapisanego pytania. Miała gotowy wynik.

— Jak opisałby pan to bez mojego pytania?

Mazur oparł łokcie na kolanach.

— Że wróciłem z zasilaczem i minąłem Wolskiego. Tyle. Najpierw przypomniało mi się mijanie, potem dach, potem już cały ten dzień.

— Widok zasilacza pamięta pan razem z tym spotkaniem?

— Kartonik. Granatowy. Trzymałem go tutaj.

Pokazał miejsce między przedramieniem a bokiem.

— Sam zasilacz mógł już być wyjęty? — zapytała.

— Nie wiem. Kartonik pamiętam.

Zapisała oba zdania oddzielnie.

Sprawdzili kartę zlecenia. Wykaz prac przy rejestracji obejmował montaż trzynastego kwietnia i obsługę następnego dnia. W rubryce dotyczącej materiałów ktoś wpisał zakup zasilacza. Bez godziny powrotu, bez nazwiska Leona, bez słowa o rozmowie przy stole.

Paragon również nie pokazywał dachu. Potwierdzał zakup przedmiotu w sklepie poprzedniego dnia. Dopiero z relacją Mazura mógł pomóc umiejscowić scenę. Helena pilnowała tej różnicy. Zbyt łatwo byłoby zastąpić jedną pewność drugą.

— Co się działo przy stanowisku, gdy wrócił pan z zakupem?

— Nie było osłony z przodu. Tej przezroczystej. Mocowali ją później.

— Pamięta pan mocowanie czy wie pan, że później już stała?

— To drugie.

Na prawej kartce zapisali osłonę obecną w dniu demonstracji. Moment montażu trafił pomiędzy daty.

Dalej były ustawienie stołu, prowadzenie przewodów i sprawdzanie obrazu. Część czynności powtarzano. Mazur dwukrotnie się poprawił, kiedy orientował się, że opisuje to, co zwykle robił przy transmisjach, a nie konkretny ruch zapamiętany z tego dachu.

Helena nie ponaglała go. Za ścianą ktoś przesunął krzesło. Dźwięk przeszedł przez rurę przy podłodze i przez chwilę brzmiał, jakby krzesło przesuwano w ich pokoju.

Pomyślała o Brzezinach, o trzech uderzeniach i o łatwości, z jaką człowiek umieszczał źródło dźwięku tam, gdzie się go spodziewał. Zaraz wróciła do kartek. To skojarzenie nie wyjaśniało pamięci Mazura. Przypominało tylko, żeby nie dawać jej więcej, niż rzeczywiście zawierała.

Przed zakończeniem przesłuchania przeczytali fragment dotyczący Wolskiego.

Mazur chciał dopisać, że jest pewien daty trzynastego. Helena zapytała, skąd teraz bierze tę pewność.

— No z paragonu.

— W takim razie tak zapiszemy. Co pan pamiętał, jaki dokument pan sprawdził i jaki wyciąga pan z tego wniosek.

Przeczytał tekst ponownie. Tym razem wolniej.

— Wychodzę na idiotę.

— Wychodzi pan na człowieka, który sprawdził datę.

— W firmie powiedzą, że zmieniłem zeznanie.

— Nie będę pisała protokołu pod to, co powiedzą w firmie.

Nie zabrzmiało to łagodnie. Dodała więc, że jego pierwsza relacja i dzisiejsze wyjaśnienie pozostaną w materiale. Nikt nie miał udawać, że pomyłki nie było.

Mazur podpisał strony. Przy ostatniej długo poprawiał zagięty róg.

Kiedy wyszedł, Helena została przy dwóch kartkach. Zobaczyła, że słowo „rano” zapisała wyłącznie własną ręką.

*

Do następnego popołudnia przyszło potwierdzenie płatności oraz informacja ze sklepu. Zachowany dokument sprzedaży odpowiadał paragonowi: ten sam model, kwota, data i godzina. Numer transakcji pozwalał połączyć zakup z kartą używaną przez Mazura. Nie było podstaw, żeby przesuwać odbiór na kolejny poranek.

Helena porównała to ze zdjęciami montażu przekazanymi przez ekipę transmisyjną. Nie szukała na nich twarzy Wolskiego. Potrzebowała zewnętrznych punktów dla zmian przy stanowisku. W serii z poprzedniego popołudnia stół stał jeszcze bliżej przejścia, a przednia osłona czekała oparta o ścianę. Później pojawiała się na miejscu.

Zapis dat sprawdzano wraz z pochodzeniem plików. Zdjęcia nie dawały samodzielnego zegara, któremu można było zaufać dlatego, że wyświetlał sekundy. Zgadzały się jednak z etapami prac opisanymi na karcie zlecenia.

Scena z kartonikiem miała mocniejsze oparcie w trzynastym kwietnia. Potwierdzenia obecności Wolskiego przy stanowisku rankiem przed lotem nadal nie było.

Helena przygotowała uzupełnienie do własnej notatki. Przeczytała je, skreśliła zdanie „świadek omyłkowo podał datę” i zaczęła od nowa.

W telefonicznej rozmowie sama zapytała o poranek przed demonstracją. Mazur potwierdził, nie wskazując wtedy niezależnego punktu, który pozwalałby określić dzień. Podczas przesłuchania powiązał scenę z zakupem zasilacza; dokumenty umieszczały zakup dzień wcześniej.

To było dłuższe. Zajmowało więcej miejsca niż przypisanie pomyłki świadkowi.

Biel przeczytała uzupełnienie przy niej.

— Wczoraj dostałam informację, że Wolski był przy stanowisku przed prezentacją — powiedziała.

— Dostała pani notatkę z rozmowy, ze wskazaniem, że wymaga weryfikacji.

Prokurator podniosła wzrok.

Helena usłyszała własną odpowiedź. Była prawdziwa i służyła uniknięciu pytania.

— Napisałam ją zbyt stanowczo — dodała.

— Dlaczego?

— Zawęziłam czas w pytaniu. Potem zapisałam odpowiedź jako samodzielne wspomnienie świadka.

Biel położyła obie kartki obok siebie.

— Pamięta pani dokładne brzmienie pytania?

— „Rano, przed lotem?”. Zapisałam je teraz z pamięci. Rozmowa nie była nagrywana.

— A odpowiedź?

Helena podała ją tak, jak pamiętała. Biel zaznaczyła na marginesie różnicę pomiędzy cytatem odtworzonym po rozmowie a zapisem dosłownym.

— W pierwszej notatce tego nie widać.

— Wiem.

Prokurator odsunęła dokumenty.

— Co zostaje?

Helena przedstawiła zakres, który można było utrzymać. Mazur pamiętał minięcie Wolskiego przy stanowisku. Łączył je z powrotem z zakupionym zasilaczem. Potwierdzony zakup odbył się trzynastego kwietnia. Świadek nie widział manipulacji przy panelu. Nie ustalono osoby stojącej obok.

— Czy to wyklucza obecność Wolskiego następnego ranka w tym samym miejscu?

— Nie. Wyklucza posługiwanie się tą relacją jako jej potwierdzeniem.

Biel skinęła głową, ale nie zamknęła teczki.

— Potrzebuję sprawdzenia pozostałych odwołań do tej rozmowy. Jeśli informacja trafiła do zestawienia, ma tam być korekta. Z oboma dokumentami, nie podmienionym zdaniem.

— Zrobię to.

— I proszę ustalić, czy mamy niezależny materiał dotyczący trzynastego. Nie szukać kogoś, kto zgodzi się z poprawioną datą.

Helena poczuła ukłucie irytacji. Wiedziała, jak prowadzić to sprawdzenie. Rano powiedziałaby to bez wahania.

— Tak — odpowiedziała.

Kiedy zbierała kartki, Biel zatrzymała jedną palcem.

— To nie jest drobiazg, Nowak.

— Nie traktuję tego jak drobiazgu.

— Dobrze.

Nie dostała pochwały za korektę. Człowiek siedział w areszcie, a one musiały wiedzieć, które zdania miały podstawę. Była to praca, nie okazja do nagrody za przyznanie się do błędu.

*

W piątek Helena przejrzała pierwszą relację Mazura z dachu. Znalazła własne pytania o połączenia i kilka miejsc, w których kazała mu oddzielić to, co widział, od tego, co powinno działać według planu.

Potrafiła to zrobić czternastego kwietnia, między skrzyniami, z hałasem śmigłowca nad głową. Dwa miesiące później przy biurku poszło jej gorzej.

Nie dlatego, że zapomniała, jak pytać.

Chciała, żeby odpowiedź pasowała.

Zamknęła plik i sprawdziła obieg notatki. Informacja nie zdążyła trafić do nowego wniosku procesowego. Była w roboczym zestawieniu materiału dla prokurator oraz w jej własnej tabeli chronologii. W obu miejscach dodała wyraźne odwołanie do uzupełnienia i dokumentów. Pierwszej wersji nie usuwała.

Przez chwilę kusiło ją, żeby zadzwonić do Sarnika. Powiedzieć, że sprawdziła coś, co nie pomagało oskarżeniu. Jeszcze zanim on natrafi na zmianę i zrobi z niej użytek.

Wzięła telefon, potem odłożyła go ekranem do dołu.

Nie potrzebowała świadectwa uczciwości od obrońcy. Potrzebowała porządnego materiału w aktach. Dostęp do niego miał przebiegać właściwą drogą, bez nagradzania znajomego wcześniejszą wiadomością.

Po południu ponownie rozmawiała z Mazurem. Przyjechał uzupełnić relację o szczegóły rozliczenia zakupów. Nie przyniósł nowych wspomnień o Wolskim. To ją uspokoiło bardziej, niż gdyby nagle przypomniał sobie kolor zegarka albo godzinę z wyświetlacza.

Na koniec zapytała, czy są jeszcze czynności przy stanowisku, o których wcześniej nie opowiedział, bo nie wydawały mu się istotne.

— Z tych dwóch dni? — upewnił się.

— Proszę najpierw powiedzieć, co pan pamięta. Datę spróbujemy ustalić osobno.

Mazur obracał zakręconą butelkę między dłońmi.

— Wkład z pianki. Leżał na krześle. Nie mogłem położyć tam torby.

Helena nie sięgnęła po zdjęcia skrzyń.

— Proszę opisać.

— Taki kształt wycięty pod urządzenie. Dwie części. Jedna została w walizce, drugą ktoś wyjął i położył na siedzeniu.

— Co było w walizce?

— Kontroler. Zapasowy, tak mówili.

— Kto mówił?

— Nie przypiszę głosu. Ludzie stali obok. Ktoś powiedział, żeby nie zabierać zapasu na dół.

Helena zapisała zdanie. W notatkach dotyczących przebiegu demonstracji miała różne skrzynie, urządzenia do obrazu i sprzęt obsługi. Nie mogła na podstawie potocznego słowa technika uznać, że chodziło o element istotny dla sterowania skrzydłami.

— Po czym pan rozpoznaje, że to kontroler?

Mazur opisał obudowę i złącza, zaznaczając, że nie znał modelu. Nie widział oznaczeń. Nie podłączał tego urządzenia. Nie wiedział, czy zamontowano je zamiast innego, czy tylko sprawdzono i odłożono.

— Kiedy pan widział tę piankę na krześle?

— Jak chciałem schować torbę przed wpuszczeniem gości. Już byłem po sprawdzeniu zapisu. Osłona stała, z przodu były krzesła dla ludzi.

— Pamięta pan gości czy same krzesła?

— Najpierw krzesła. Potem przyszli ludzie z identyfikatorami. Musiałem ich poprosić, żeby nie kładli rzeczy przy przewodach.

Były to szczegóły do sprawdzenia. Helena zostawiła obok nich puste miejsce na dokumenty i inne relacje. Nie chciała zamienić wkładu z pianki w nową pewność, zanim dowiedzą się nawet, do czego należał.

— Widział pan wyjmowanie urządzenia?

Mazur przestał obracać butelkę.

— Tak. Sam ruch. Ktoś uniósł je obiema rękami, a ta górna pianka zsunęła się na bok. Dlatego później leżała na krześle.

— Czyje to były ręce?

— Nie wiem.

Helena przyjęła odpowiedź. Nie podała nazwiska.

Po tamtej stronie stołu Mazur patrzył na nią, czekając na kolejne pytanie. Tym razem go nie wyręczyła.

W dniu prezentacji ktoś wyjmował zapasowy kontroler z walizki.

Rozdział 11 — Profil Alicji

6–8 lipca 2027

Głos poprosił, żeby zamknąć drzwi.

Helena odwróciła się, zanim zdążyła pomyśleć, że przy drzwiach nikogo nie ma.

Kamila Rój zatrzymała odtwarzanie. Na stole między nimi stał niewielki głośnik. Czarna obudowa, przetarta siateczka, zielona dioda. Sprzęt, który równie dobrze mógł zapowiadać opóźnienie pociągu.

— Przepraszam — powiedziała biegła. — Powinnam była uprzedzić, od którego fragmentu zaczniemy.

Helena usiadła ponownie. Przy krześle przykleiła się do podeszwy cienka folia po ochraniaczu na przewód. Oderwała ją i przez chwilę trzymała w ręce, nie widząc kosza.

— To z hełmu?

— Z zasobów zachowanych na jego nośniku. Nie z rejestracji lotu.

— Całe zdanie?

— Ten przykład jest całym zdaniem.

Rój podsunęła jej wydruk. U góry znajdował się numer materiału, pod nim oznaczenie kopii użytej do badania. Dalej daty, nazwy katalogów i wykaz plików. Helena odnalazła folder, który Żur pokazał jej w kwietniu.

Od tamtego czasu katalog nie stał się większy. Przybyło wiedzy o tym, co zawierał.

— Mamy powiązanie z dawnym pakietem szkoleniowym — powiedziała Rój. — Zgodność części zasobów i ich opisów, a nie tylko podobne nazwy. W dokumentacji sesji nagraniowych jest Rogulska. Oznaczenia zgadzają się z tymi, które znaleźliśmy przy głosie w hełmie.

Helena spojrzała na rubrykę z inicjałami. Dwie litery i numer kolejnej sesji. W takim zapisie Alicja zajmowała mniej miejsca niż informacja o częstotliwości próbkowania.

— Wystarczy, żeby potwierdzić, że to ona?

— Dokumenty i porównanie nagrań wskazują na to samo źródło. Szczegóły identyfikacji głosu są w osobnym opracowaniu. Ja mogę wykazać, jak te zasoby wykorzystywał program.

Rój przesunęła wydruk tak, żeby nie leżał przy kratce wentylacyjnej komputera. Ciepłe powietrze podwijało róg kartki.

— Gdzie ją nagrywali?

— Część materiału pochodzi z przygotowanych sesji. Część z ćwiczeń na stanowisku. To nie jest jedna rozmowa nagrana od początku do końca.

— I ktoś po sześciu latach włożył ją do hełmu.

— Najpierw ustalmy, co pani rozumie przez „włożył”.

Helena podniosła wzrok.

— Obecność danych, wybranie ich do pracy i faktyczne uruchomienie to różne zdarzenia — powiedziała Rój. — Mogły nie nastąpić jednocześnie. Właśnie rozdzielamy te ślady.

Było gorąco. Za zamkniętym oknem ktoś kosił pas trawy pomiędzy budynkiem a parkingiem. Kosiarka wracała co kilkadziesiąt sekund, zawsze odrobinę bliżej.

Helena położyła folię na brzegu stołu.

— Dobrze. Proszę pokazać mi różnicę.

*

Na ekranie pojawiły się trzy krótkie wypowiedzi. Rój nie puściła ich od razu.

— W najprostszym przypadku system odtwarza gotowy komunikat — wyjaśniła. — Jak ten o drzwiach. Człowiek wypowiedział zdanie, zapisano je i można je odtworzyć w całości.

Wskazała drugi wiersz.

— W innym trybie korzysta z fragmentów. Dobiera je z zachowanego zestawu i łączy według reguł. Wtedy gotowe zdanie nie musi istnieć jako pojedynczy plik źródłowy.

— Składa sobie nową wypowiedź.

— W ograniczonym zakresie. Z tego, co ma, dla przewidzianych komunikatów i sytuacji. Nie prowadzi dowolnej rozmowy.

— A „Nie zamykaj mnie”?

— Dojdziemy do tego.

Rój uruchomiła pierwszy przykład. Głos poinformował o gotowości stanowiska. Przy drugim dźwięk zabrzmiał podobnie, ale Helena usłyszała krótką nierówność między wyrazami. Trzeci przykład miał zmienioną końcówkę. Ten sam oddech przed początkiem, niemal identyczna długość pierwszego słowa.

— Teraz wrócę do drugiego — uprzedziła biegła.

Tym razem Helena patrzyła na ekran. Rój pokazała miejsca, z których pochodziły fragmenty. Odtworzyła je oddzielnie, a następnie w połączeniu. Nie było w tym sztuczki. Właśnie to sprawiło, że Helena poczuła chłód na przedramionach.

Zdanie mogło brzmieć jak wypowiedź człowieka, który nigdy go nie powiedział.

— Kto ustalał, kiedy taki głos się odzywa?

— Reguły programu i konfiguracja. Część reakcji wiązała się ze stanem ćwiczenia, część z rozpoznanymi hasłami. Przy tym pakiecie nie mamy podstaw, by przypisywać mu rozumienie rozmowy takie jak u człowieka. Sprawdzamy konkretne wejścia i wyniki.

— Czy mógł słyszeć Isaaka?

— Mikrofon dostarczał dźwięk do układu. To nie znaczy, że program rozumiał wszystko, co Isaak mówił. Wybrane elementy mogły uruchamiać przewidzianą reakcję, jeśli taki tryb był aktywny.

Helena przypomniała sobie odpowiedź z lotu. „Przecież otworzyłem”. Człowiek bronił się przed głosem, który nie musiał go o nic oskarżać.

— Czy głos mógł złożyć pytanie o coś, czego nie było w danych?

— Mógł wyprodukować wypowiedź, której nikt wcześniej nie nagrał w całości. To nie jest to samo, co wiedzieć coś nowego. Nie znajdziemy w tym pamięci Alicji, jej intencji ani dostępu do cudzych myśli.

Rój powiedziała to spokojnie. Musiała już odpowiadać na pytania, które zaczynały się od techniki, a kończyły gdzieś zupełnie indziej.

Na monitorze zostały prostokąty oznaczające fragmenty dźwięku. Helena wyobraziła sobie Ewę próbującą rozpoznać w takim prostokącie siostrę.

— Rodzina o tym nie wiedziała.

— W dokumentacji, którą dostałam, nie znalazłam informacji, że rodzinę zawiadomiono o dalszym użyciu. Kwestia zgód wymaga osobnego sprawdzenia. Mam kartę udziału w sesjach testowych. Nie będę udawała, że rozstrzyga wszystko.

Helena zanotowała numer karty. Nie chciała usłyszeć za miesiąc, że ktoś uznał podpis na jednej stronie za zgodę na każdą przyszłą wersję systemu.

Rój wróciła do fragmentu z katastrofy.

Nie odtwarzała całego lotu. Wybrała krótki odcinek i najpierw podała jego długość. Helena skinęła głową.

Głos zabrzmiał ciaśniej niż w czystych próbkach. Zniekształcony torem transmisji, wciśnięty między oddech mężczyzny a szum.

— Nie zamykaj mnie.

Rój zatrzymała zapis, zanim odezwał się Isaak.

Pokazała porównanie z materiałem źródłowym. Zasadnicza sekwencja słów występowała w zachowanym zasobie. To, co słychać było podczas lotu, miało z nią wyraźny związek; różnice wymagały uwzględnienia przetwarzania i jakości rejestracji. Nie musiały szukać osoby mówiącej te słowa do mikrofonu na dachu.

— Z jakiej sesji to pochodzi?

— Jeszcze nie mam pełnego przebiegu. Oznaczenia prowadzą do materiałów ze stanowiska w Brzezinach. Nie ustalam na tej podstawie, czy było to ćwiczenie, prośba do osoby obsługującej sprzęt czy inna sytuacja.

Helena spojrzała na dłonie Alicji widoczne na fotografii z rodzinnego albumu, którą pamiętała z pracowni. Smuga farby na palcu, trzymany niedbale kubek. Nie musiała widzieć tamtej chwili, żeby poczuć pokusę ułożenia jej od razu.

Powstrzymała się.

— Czyli mamy źródło dźwięku. Nie mamy jeszcze powodu, dla którego odezwał się właśnie wtedy.

— Tak. I nie wiemy jeszcze, kto doprowadził do takiej konfiguracji.

*

Przerwę zrobiły w pomieszczeniu z czajnikiem, który wyłączał się za wcześnie. Rój nacisnęła przycisk drugi raz i oparła się o blat.

— Słyszałam o uzupełnieniu relacji Mazura — powiedziała.

Helena spojrzała na nią.

— W materiałach do porównania są już dwie daty — wyjaśniła biegła. — To ma znaczenie dla kolejności czynności przy sprzęcie.

— Najpierw była niewłaściwa.

— Najpierw była zbyt pewna.

Helena nie wiedziała, czy to uprzejmość. Rój zajęła się herbatą, nie czekając na odpowiedź.

Przez otwarte drzwi widziały koniec korytarza. Mężczyzna w fartuchu przewoził wózek z zamkniętymi pojemnikami. Jedno kółko stukało przy każdym obrocie.

— Ten zapasowy kontroler coś zmienia? — zapytała Helena.

— Na razie wymaga identyfikacji. Nie powiążę urządzenia z opisem na podstawie samego słowa świadka. Badanie głosu też nie odpowie nam automatycznie, co przestawiło skrzydło.

Helena skinęła głową. Zauważyła, że próbowała połączyć dwa świeże tropy tylko dlatego, że dostała je blisko siebie.

Wróciły do laboratorium. Kosiarka ucichła. Bez niej pomieszczenie wydawało się mniejsze, a wentylator komputera głośniejszy.

Rój chciała pokazać materiał między wypowiedziami. W roboczym wykazie ten rodzaj fragmentów oznaczono jako ciszę. Służyły między innymi do oceny tła i odstępów, więc zachowano je wraz z mową.

— To nazwa kategorii — uprzedziła. — Nie gwarancja braku dźwięku.

Helena nałożyła słuchawki. Biegła podała zwykły poziom odsłuchu; dopiero później miała pokazać wersję wzmocnioną.

Najpierw był szum. Niski, jednostajny. Potem krótki ruch powietrza, tak blisko ucha, że Helena odsunęła głowę.

Nie brzmiało to jak słowo. Raczej jak wdech kogoś, kto chce zacząć mówić, ale jeszcze nie zdecydował się otworzyć ust.

Spojrzała w bok.

Rój siedziała przy drugim monitorze, poza zasięgiem przewodu słuchawek.

— Słyszała pani? — zapytała Helena.

— Tak.

— Oddech?

— Możliwy. Także ruch przy mikrofonie albo fragment tła, który tak odbieramy. Samym odsłuchem nie przypiszę go osobie.

Helena zdjęła słuchawki. Pod poduszkami zebrało się ciepło. Dotknęła wilgotnych włosów nad uchem.

— Proszę jeszcze raz z głośnika.

Rój odtworzyła próbkę. W pokoju zabrzmiała znacznie mniej wyraźnie. Szum, krótki podmuch, nic więcej. Helena nie potrafiła teraz zrozumieć, dlaczego przed chwilą miała pewność, że ktoś pochylił się tuż za nią.

Na ekranie nad przebiegiem dźwięku nadal widniało słowo „cisza”.

— Czy system mógł używać również tego?

— Niektóre przerwy trafiały do przetwarzanych segmentów razem z wypowiedziami. Dla tego konkretnego fragmentu sprawdzę odwołania. Jego obecność w katalogu jeszcze tego nie rozstrzyga.

Helena chciała zapytać, dlaczego ktoś zachował oddech. Powstrzymała się, zanim zamieniła przypuszczenie w nazwę rzeczy.

— Zaznaczmy go w wykazie — powiedziała.

Rój wpisała identyfikator.

Kiedy Helena oddawała słuchawki, zauważyła pęknięcie na skórzanej osłonie. Zwyczajny ślad używania. Ktoś wcześniej słuchał w nich innych materiałów, zdejmował je, odkładał i szedł do domu.

Miała nadzieję, że dzisiaj też tak się stanie.

*

Ewa zgodziła się przyjechać następnego dnia po południu. Przez telefon zapytała tylko, czy będzie musiała słuchać.

— Nie — odpowiedziała Helena. — Chcę przekazać pani ustalenia. Jeśli będzie pani chciała poznać szczegóły badania, biegła je wyjaśni.

— Proszę mi nie puszczać niczego na powitanie.

Helena spojrzała na drzwi laboratorium.

— Nie puścimy.

Ewa przyniosła płócienną torbę i notes bez linii. Usiadła w pokoju przeznaczonym do rozmów, nie przy stanowisku badawczym. Rój zostawiła laptop zamknięty.

Helena zaczęła od tego, co potwierdzono. Alicja brała udział w dawnych nagraniach i ćwiczeniach. Jej głos zachowano w zasobach używanych przez LABIRYNT. Część tych zasobów znalazła się na zabezpieczonym nośniku hełmu Isaaka. Badanie wskazywało, że głos słyszany podczas katastrofy pochodził z tego materiału.

Ewa nie poruszyła się przez kilka sekund.

— Czyli pracowała tam dalej.

Helena otworzyła usta, ale Ewa uniosła rękę.

— Wiem, że nie ona. Nie musi mi pani tego tłumaczyć.

Rój zaczekała, aż Ewa ponownie na nią spojrzy.

— Mogę wyjaśnić, co dokładnie zostało zachowane. Bez odtwarzania.

— Proszę.

Biegła użyła tych samych trzech rozróżnień co poprzedniego dnia. Cała wypowiedź. Fragmenty łączone w komunikat. Reguły wybierające reakcję. Narysowała je na kartce, nie podając żadnego zdania wypowiedzianego głosem Alicji.

Ewa przyglądała się rysunkowi.

— Czy ona powiedziała wszystko, co potem było słychać?

— Nie musi tak być. W części trybów można otrzymać zdanie, którego w tej postaci nigdy nie wypowiedziała.

Ewa odsunęła notes. Dłoń położyła płasko na stole.

— A gdyby powiedziało coś okropnego?

Rój milczała przez moment.

— Sam głos nie pozwalałby uznać, że to były jej słowa w takim znaczeniu i układzie.

— Tylko każdy by usłyszał ją.

— Tak — powiedziała Helena.

Ewa popatrzyła na nią z taką uwagą, jakby dopiero ta odpowiedź była potrzebna.

Za oknem przejechała ciężarówka. Przez chwilę zagłuszyła klimatyzator. W pokoju zostały trzy kobiety i kartka pokazująca, jak rozdzielić czyjś głos na elementy, które da się wykorzystać ponownie.

— Czy mama musi się o tym dowiedzieć z internetu?

— Nie przekazujemy nagrań mediom — powiedziała Helena. — Nie mogę zagwarantować, co zrobią ludzie poza postępowaniem. Dlatego chciałam porozmawiać z panią teraz.

— Czy ktoś jeszcze tego używa?

— Ustalamy zakres występowania tych zasobów. Nie chcę powiedzieć, że tylko ten jeden hełm, dopóki nie mamy pełnej odpowiedzi.

Ewa przyjęła to bez widocznej ulgi.

— Chcę wiedzieć, kto po jej śmierci uznał, że można.

Helena zanotowała pytanie.

— I nie pytam wyłącznie o podpis. W firmie zawsze mieli podpis. Pod dostawą, pod szkoleniem, pod odebraniem rzeczy. Mama dostała trzy strony do podpisania, żeby wynieść kurtkę.

Zamknęła oczy, lecz zaraz je otworzyła. Nie płakała. Helena pomyślała, że łatwiej byłoby jej zareagować na łzy niż na ten dokładny, spokojny rachunek.

Rój powiedziała, jakie dokumenty dotyczące sesji odnaleziono i czego w nich jeszcze nie wyjaśniono. Nie obiecała Ewie prawnej odpowiedzi, której nie mogła udzielić.

— Proszę zachować to, co jest potrzebne do sprawy — powiedziała Ewa. — Nie żądam, żebyście skasowali dowody. Ale nie chcę, żeby oni dalej robili z niej komunikaty. Chcę dostać informację, gdzie to działa i co zamierzają z tym zrobić.

— Przekażę to prokurator wraz z pani pytaniami — odpowiedziała Helena.

— Na piśmie.

— Na piśmie.

Ewa przyciągnęła notes. Zapisała kilka słów i poprosiła o nazwy dokumentów, do których później mogłaby się odwołać. Helena podała jej dane pozwalające wskazać sprawę oraz kontakt do osoby prowadzącej. Nie przesuwała w jej stronę pełnego wykazu technicznego, jakby liczba stron mogła zastąpić odpowiedź.

Kiedy miały kończyć, Ewa zapytała o nagrania użyte do porównania.

— Ta wiadomość o pralce. Jest u was?

— Materiał wykorzystano w uzgodnionym zakresie — powiedziała Helena. — Nie udostępniliśmy go firmie.

— Dobrze. Bo to nie był żaden materiał dla nich.

Schowała notes, ale nie wstała.

— Pamięta pani, jak się tam śmieje?

— Pamiętam.

— Zawsze potem mówiła, że pralka się jej przestraszyła. Nie że ruszyła. Że się przestraszyła.

Helena uśmiechnęła się odruchowo. Ewa zauważyła to i po raz pierwszy tego dnia jej twarz trochę złagodniała.

— I tak musiałam kupić chleb — dodała.

Po chwili wstała. Sama otworzyła drzwi, zanim Helena zdążyła podejść.

Na korytarzu odwróciła się jeszcze do Rój.

— Nie chcę próbki na pamiątkę. Mam jej głos.

*

Wieczorem Helena nie włączyła radia w samochodzie. Stała w korku i patrzyła, jak na tylnym siedzeniu auta przed nią chłopiec pokazuje komuś przez telefon pustą butelkę. Coś tłumaczył, obracał ją przed obiektywem, śmiał się. Nikt nie pomyślałby wtedy o archiwizacji tej chwili.

Zadzwoniła do Biel dopiero po zaparkowaniu. Przekazała ustalenia dotyczące zasobów głosowych i pytania Ewy. Prokurator chciała wiedzieć, czy można już powiązać użycie profilu z działaniem konkretnej osoby.

— Jeszcze nie.

— Zatem tak proszę to zostawić. Osobno obecność, osobno aktywność, osobno odpowiedzialność.

Helena spojrzała na notes. Miała to zapisane prawie tymi samymi słowami.

Nie powiedziała Biel o wdechu w słuchawkach. W raporcie badania znajdzie się opis próbki i zakres możliwych wyjaśnień. Jej własny odruch obejrzenia się za siebie nie dodawał niczego do ustaleń.

W domu przez dłuższy czas nie mogła zasnąć. Z mieszkania obok dochodziła stłumiona rozmowa. Nie rozpoznawała słów, tylko melodię zdań. Kobieta mówiła, mężczyzna odpowiadał po chwili. Potem głosy ucichły i została pracująca gdzieś w ścianie instalacja.

Helena pomyślała o człowieku, który potrafił rozpoznać bliską osobę po sposobie nabierania powietrza przed odpowiedzią.

Następnego ranka wróciła do laboratorium.

Rój nie czekała przy głośniku. Na jej monitorze był wynik testu, a obok zestawienie zapisów pochodzących z zabezpieczonych danych. Poprosiła Helenę, żeby usiadła, zanim zacznie czytać daty.

— Sprawdziliśmy znaczenie wpisu, który wcześniej wyglądał jak zwykłe załadowanie biblioteki — powiedziała. — W tej wersji oznacza wybór profilu do aktywnej pracy. Test wykonano na kopii, z odtworzonymi warunkami. Wynik zgadza się z kolejnymi odwołaniami w zapisie.

Helena przesunęła krzesło bliżej.

— Czyli on tam nie tylko leżał.

— Nie tylko. W materiale z okresu prób jest przerwa w jego użyciu. Potem wraca. Nie wyprowadzam tego wyłącznie z daty pliku.

Wskazała kolejność zdarzeń. Helena zobaczyła uruchomienie, identyfikator profilu i późniejsze odwołania do jego zasobów. Rój objaśniła różnicę między czasem urządzenia a czasem porównanym z innymi zapisami. Dokładne sekundy pozostawały przedmiotem sprawdzenia. Kolejność i bliskość demonstracji miały już mocniejsze oparcie.

— Jak blisko? — zapytała Helena.

— Rano, przed startem. Po wcześniejszym okresie nieaktywności profil został uruchomiony ponownie.

— Przez kogo?

— Ten wynik tego nie rozstrzyga. Nie mówi też, czy ktoś wybrał sam profil, czy wrócił on wraz z szerszą konfiguracją. To następne pytanie.

Helena patrzyła na datę. Nie było w niej sześciu lat, odległego pożaru ani zapomnianego folderu, który przechodził z komputera na komputer. Był czternasty kwietnia. Ten sam poranek, w którym Isaak wszedł na dach.

Głośnik na stole pozostawał wyłączony.

Ktoś albo coś w ustawieniach systemu przywróciło głos Alicji krótko przed lotem.

Rozdział 12 — Inna wina

12 sierpnia 2027

Paweł spóźnił się na własne śniadanie o pięć godzin i w końcu z niego zrezygnował.

Przed wejściem do aresztu dopił wodę z plastikowej butelki. Była ciepła. Na parkingu nie zostało ani jedno miejsce w cieniu, a metalowa klamra teczki zdążyła nagrzać się tak, że odruchowo przełożył ją do drugiej ręki.

W środku pachniało umytą podłogą i obiadem.

Czekał na doprowadzenie Leona, czytając trzy kartki, które znał już prawie na pamięć. Zestawienie operacji na komputerze. Fragment korespondencji o przygotowaniu archiwum do przeglądu. Wykaz odzyskanych nazw plików, nadal z lukami tam, gdzie potrzebna była treść.

Przy żadnej nie dopisał pytania „dlaczego”.

Na razie potrzebował odpowiedzi na prostsze.

Leon wszedł powoli. Miał zaczerwienione oczy i ślad po poduszce na policzku, chociaż zbliżało się południe. Usiadł, zerknął na teczkę, potem na puste miejsce przy ścianie.

— Myślałem, że pan przyjdzie w przyszłym tygodniu.

— Mówiłem, że postaram się wcześniej.

— Tutaj „postaram się” zwykle znaczy później.

Paweł nie zapytał, jak się czuje. Leon odpowiedziałby, że dobrze albo że nie śpi. Obydwaj wiedzieli, ile można było zrobić z każdą z tych informacji.

— Dostałem uzupełnienie analizy komputera — powiedział.

Leon oparł dłonie na udach.

— Odzyskali coś?

— Część nazw. Są też dokładniejsze ustalenia dotyczące kolejności zdarzeń.

— Czyli nie odzyskali.

— Nie całego zbioru. Proszę nie wyciągać z tego wniosku, że go nie odzyskają.

Paweł wyjął kartki, ale zostawił je po swojej stronie stołu.

Areszt przedłużono w lipcu. Leon przyjął tę wiadomość bez złości. Paweł wolałby złość od spokoju, z którym klient zapytał wtedy, czy sąd zauważył korektę zeznania Mazura. Zauważył. Nie uznał jej za powód do pominięcia reszty materiału.

Dzisiaj Leon patrzył wyłącznie na wydruki.

— Co ustalili?

— Operacja usuwania była przed katastrofą. To wiedzieliśmy. Teraz wiążą ją z trzynastym kwietnia. Zapis sesji, ślady programu i kolejność zmian składają się w spójniejszy obraz niż w pierwszej notatce.

— Wiążą czy wiedzą?

— Wskazują podstawy. Przeczytamy je. Najpierw chcę usłyszeć pana.

— Już mówiłem, że nie zabiłem Isaaka.

— Pytam o pliki.

Leon przesunął stopę po podłodze. Gumowa podeszwa zapiszczała.

— To nie było sterowanie lotem.

Paweł położył długopis na stole.

Była to pierwsza odpowiedź na temat zawartości, jaką dostał od kwietnia.

*

— Co było w tym zbiorze?

— Stare rzeczy.

— Jak stare?

— Z poprzedniego projektu.

Paweł odczekał.

Za drzwiami rozległy się kroki. Ktoś zatrzymał się na moment, potem poszedł dalej. Leon śledził dźwięk wzrokiem, jakby potrafił zobaczyć człowieka przez ścianę.

— Musi mi pan powiedzieć, o który projekt chodzi — odezwał się Paweł.

— Wie pan.

— Mogę się domyślać. Nie będę podawał panu odpowiedzi.

Leon spojrzał na niego z urazą. Wcześniej lubił jego krótkie zdania, kiedy były skierowane przeciw cudzym założeniom. Teraz nie znalazł w nich miejsca, w którym mógłby się schować.

— Brzeziny. Dwa tysiące dwudziesty pierwszy.

Paweł zapisał rok.

— Jaki rodzaj danych?

— Diagnostyka. Zapisy zdarzeń. Eksporty z testu.

— Tego, podczas którego zginęła Alicja Rogulska?

Leon skinął głową.

— Proszę powiedzieć.

— Tak.

Przez chwilę słychać było tylko wentylator. Stał wysoko, za metalową osłoną, i co kilka obrotów wydawał cichy terkot.

Paweł nie poczuł ulgi. Przez miesiące próbował oddzielić kasowanie od przygotowania zabójstwa. Teraz klient podsuwał mu możliwość tego rozdzielenia, a on widział przed sobą dokument podpisany przez matkę Alicji i pytanie dopisane na marginesie.

— Skąd miał pan te dane?

— Z pracy.

— Miał pan do nich dostęp służbowy?

— Wtedy tak.

— Pytam też o kopię, którą usunął pan w kwietniu.

Leon spojrzał na kartki.

— Zostawiłem sobie część.

— Prywatnie?

— Tak to można nazwać.

— Jak pan to nazywał?

Nie odpowiedział.

Paweł przesunął w jego stronę wykaz nazw. Przy dwóch pozycjach zachowały się oznaczenia dawnej serii. Nie dowodziły zawartości ani tego, czy zbiór był kompletny. Pozwalały jednak zadać pytanie bez wskazywania wygodnej historii.

Leon rozpoznał jedną nazwę od razu. Przy drugiej zmarszczył brwi.

— Tego pliku nie jestem pewien.

— Proszę go zostawić. Ten pierwszy?

— Eksport z rejestracji stanów.

— Zrobił go pan?

— Tak.

— Przed usunięciem danych z firmowego zasobu czy po?

Leon przycisnął palec do kartki. Dopiero po chwili cofnął rękę.

— Przed.

Paweł poczekał, aż klient znowu na niego spojrzy.

— Usuwał pan dane z firmowego zasobu po pożarze?

— Tak.

*

Leon powiedział potem, że miał to być porządek w archiwum.

Paweł pozwolił mu mówić.

Przekazywano materiały, zestawiano raporty, przygotowywano wersje dla osób, które nie znały systemu. W katalogach były pliki z prób, zapisy nieudanych uruchomień i diagnostyka, którą łatwo było źle odczytać. Tak Leon opisywał tamte dni. Mówił coraz płynniej, jakby wrócił do zdania powtarzanego wystarczająco często, żeby przestało wymagać zastanowienia.

— Nie wszystko nadawało się do przekazania — powiedział.

— Co to znaczy „nie nadawało się”?

— Były nieopisane fragmenty. Czasy z różnych urządzeń. Ktoś patrzy i sądzi, że jedno wydarzyło się przed drugim, a to mogło mieć inne przesunięcie zegara.

— Czy usunął pan wyłącznie błędne albo zbędne zapisy?

Leon otworzył usta, lecz nie odpowiedział od razu.

— Nie.

— Czy uważał pan wtedy, że to, co usuwa, może mieć znaczenie dla ustalenia przyczyn śmierci?

Dłoń Leona powędrowała ku twarzy. Zatrzymał ją w połowie drogi i zacisnął palce na nadgarstku drugiej ręki.

— Wiedziałem, że będą pytania.

— To nie jest to samo pytanie.

— Tak. Mogło mieć znaczenie.

Paweł zapisał odpowiedź bez komentarza.

Nie potrzebował, żeby Leon natychmiast przyjął wszystkie słowa, których można było użyć do opisania jego działania. Potrzebował, żeby przestał chować czynności za nazwą porządku.

— Kto panu to polecił?

— Przyszło od przełożonych. Miałem oczyścić przekazywany zestaw według wskazanego zakresu.

— Kto przekazał panu polecenie bezpośrednio?

Leon spojrzał na drzwi.

— Nie chcę teraz podawać nazwisk.

— Jeśli nie chce pan, proszę tak powiedzieć. Nie zastępujmy tego zdaniem, że firma coś zrobiła.

— Nie chcę.

Paweł zapisał również odmowę. Nie zamierzał naciskać nazwiskiem Wendta ani Radeckiej. Klient mógł przyjąć jedno z nich zbyt łatwo, a później prawnik nie wiedziałby już, gdzie skończyła się pamięć, a zaczęła obrona.

— Czy ktoś stał obok, kiedy pan usuwał?

— Nie przez cały czas.

— Czy zakres dostał pan na piśmie?

— Część tak. Ale nie było napisane: usuń dowód.

— Jak było napisane?

— Żeby zostawić zatwierdzony pakiet. Uporządkować kopie robocze.

Paweł zanotował brzmienie jako odtworzone przez Leona, nie jako cytat z dokumentu, którego nie miał.

— Wiedział pan, że te słowa nie opisują wszystkiego, co pan robi?

Leon spuścił głowę.

— Tak.

Przyznanie tego zajęło mu mniej czasu niż znalezienie pierwszego określenia dla plików. Paweł pomyślał, że człowiek czasem najdłużej broni nie samego czynu, tylko języka, w którym przywykł o nim myśleć.

— Po co zostawił pan prywatną kopię?

— Na wypadek, gdyby potem powiedzieli, że sam zdecydowałem.

— Czyli wiedział pan, że polecenie może stać się problemem.

— Wiedziałem, że mogą zrobić problem ze mnie.

To zdanie padło szybciej. Bez wstydu, z dawną złością.

Leon opisał kopiowanie części materiału i miejsce, w którym później przechowywał zbiór. Nie była to pełna dokumentacja testu. Nie twierdził, że widział wszystko, co wydarzyło się w pomieszczeniu. Nie umiał też odtworzyć dziś każdego usuniętego pliku.

Paweł zatrzymywał go, kiedy przechodził od własnej czynności do tego, co — jego zdaniem — musieli robić inni. Na osobnej kartce rozdzielał dane widziane osobiście, polecenia i późniejsze wnioski. Przy wielu miejscach zostawała luka.

Wreszcie Leon zapytał:

— Pan myśli, że powinienem był wtedy pójść na policję?

Paweł spojrzał na niego.

— Myślę, że musimy ustalić, co pan wtedy zrobił. Nie dostanie pan ode mnie odpowiedzi, która to cofnie.

*

W kwietniu zbiór wciąż znajdował się na komputerze Leona, choć od dawna nie powinien był być tam przechowywany jako prywatne zabezpieczenie.

Isaak zapowiedział przekazanie archiwum do przeglądu. Nie w rozmowie, którą Paweł mógł znać z akt w całości. Dołączona korespondencja pokazywała przygotowania i prośby o materiały. Resztę opowiadał teraz Leon.

— Powiedział, że nie będzie już wybierał za innych, co mogą zobaczyć — wyjaśnił.

— Kiedy?

— Kilka dni przed pokazem. Potem wrócił do tego trzynastego.

Paweł położył obok wykaz operacji z komputera.

— I wtedy usunął pan kopię?

— Wieczorem.

— Z obawy przed sprawdzeniem?

Leon skinął głową.

— Chciałem, żeby nie było widać, że ją trzymałem.

— A pierwotnego usuwania?

— Tego też.

Paweł pozwolił sobie na oddech. Nie chciał, żeby zniecierpliwienie weszło mu w głos.

— Co pan sądził, że osiągnie, kasując własną kopię, jeśli Isaak zamierzał przekazać inne materiały?

Leon popatrzył na niego tak, jakby usłyszał pytanie o umiejętność dodawania.

— Nie wiedziałem, co ma. Mówił różne rzeczy. Czasem coś zapowiadał, żeby ludzie zaczęli biegać.

— Uznał pan, że może nie mieć niczego?

— Że może nie mieć tego. Że jeśli z mojego komputera zniknie, to nie będzie kolejnego miejsca, w którym można to znaleźć.

— I nie pomyślał pan, że samo kasowanie zostawia ślady?

— Pomyślałem.

— Mimo to zrobił pan to.

— Tak.

Leon podniósł głowę.

— Myśli pan, że jak człowiek zna się na komputerach, to nie może zrobić czegoś głupiego ze strachu?

Paweł przez chwilę patrzył na wykaz.

— Może. Pytam, bo muszę znać kolejność. Nie po to, żeby przekonywać pana, że bał się pan nieracjonalnie.

Leon rozluźnił dłonie. Na skórze nad nadgarstkiem zostały czerwone ślady palców.

Paweł wrócił do kłótni opisanej przez Skibę. Przytoczył wyłącznie słowa zapisane w zeznaniu i zaznaczył, czego świadek nie słyszała. Leon rozpoznał rozmowę.

— „Nie zrobisz mi tego” dotyczyło archiwum?

— Tego, co wyjdzie, kiedy je odda.

— Co odpowiedział Isaak?

Leon długo milczał.

— Że nie robi tego mnie.

Paweł nie dopisał dalszego zdania. Nie podał mu Alicji jako odpowiedzi.

— Pamięta pan coś jeszcze?

— Powiedział, że już dość. Nie wiem, czy dokładnie tak. Wyszedł. Albo ja odszedłem pierwszy. Nie odtworzę panu każdego kroku.

— Nie proszę o każdy krok.

— Wszyscy chcecie kolejność. A ja pamiętam, że przez resztę dnia słyszałem tylko to.

— Co?

— Że nie robi tego mnie. Jakbym był jedynym człowiekiem, którego miało to dotyczyć, i jedynym, który się skarży.

Paweł zamknął na moment teczkę.

Na stole leżała kartka z nazwiskiem Alicji. Leon nie patrzył w jej stronę.

*

— Czy on wiedział, że ma pan kopię? — zapytał Paweł.

— Nie powiedziałem mu.

— Pytam, czy wiedział.

— Nie wiem.

— Czy próbował pan nakłonić go do odwołania spotkania z audytorem?

— Chciałem, żeby zaczekał z archiwum. Nie znałem wszystkich terminów.

— Co pan proponował?

— Żebyśmy najpierw sami to opisali. Wyjaśnili.

— Tak jak po pożarze?

Leon wciągnął powietrze i odsunął się od stołu.

Paweł usłyszał własny ton. Pytanie mogło być potrzebne. Pogarda w nim zawarta nie była.

— Cofam porównanie — powiedział. — Proszę opisać, co chciał pan zrobić.

Leon patrzył na niego przez kilka sekund.

— Nie wiem, czy chciałem coś wyjaśnić. Chciałem zyskać czas.

Paweł skinął głową.

Była to odpowiedź, którą mógł zapisać.

Przeszli przez trzynasty kwietnia od początku. Leon rozdzielił wizytę przy stanowisku od późniejszej pracy na komputerze. Opowiedział o usunięciu zbioru bez podawania czynności, których nie był pewien. Paweł nie podsuwał mu wiadomości z korekty zeznania Mazura jako gotowego alibi. Zgodność części dat nie usuwała pytań o resztę dnia.

Potem zapytał wprost o urządzenia przygotowywane do lotu, o klucz oraz o możliwość użycia go przez inne osoby. Leon nie dodał niczego, co rozstrzygałoby te kwestie. Podtrzymał, że nie przygotował działania powodującego upadek i nie polecił tego nikomu.

Paweł zanotował zaprzeczenie.

Nowa opowieść wyjaśniała możliwy powód kasowania. Dawała też Leonowi powód, żeby bać się Isaaka. Obie rzeczy były prawdziwe równocześnie. Nie zamierzał wykreślić drugiej tylko dlatego, że pierwsza mogła pomóc obronie.

— Co teraz? — zapytał Leon.

Paweł otworzył teczkę.

— Najpierw ustalimy, które elementy tej relacji można sprawdzić. Bez dopisywania panu korzystnych szczegółów. Potem zdecydujemy, w jakiej formie i zakresie chce pan się do nich odnieść w postępowaniu.

— Powie pan prokurator?

— Nie przekażę tej rozmowy.

Leon popatrzył na drzwi, potem z powrotem na niego.

— A jeśli ona sama to znajdzie?

— Wtedy ocenię materiał i będę pana bronił. Nie mogę obiecać, że treść usuniętych danych pozostanie nieznana.

Przez kilka sekund Leon wyglądał, jakby właśnie ten brak obietnicy był najgorszą wiadomością dnia.

— Mogę dalej nic nie mówić?

— Może pan korzystać z prawa do milczenia. Musi pan jednak rozumieć, że śledztwo nie przestanie ustalać faktów. Jeśli niezależne dane potwierdzą tę historię, trzeba będzie się z nimi zmierzyć. Jeśli nie zostaną znalezione, obecne ślady kasowania nadal będą oceniane w związku z całą sprawą.

— Czyli mam przyznać się do jednego, żeby uwierzyli, że nie zrobiłem drugiego.

— Nie ma takiej gwarancji. Ta relacja może pomóc wyjaśnić kasowanie, ale otwiera pytania o pana odpowiedzialność za wcześniejsze działania. Nie będę udawał, że jedno kasuje drugie.

Leon potarł twarz obiema dłońmi.

Paweł wyjaśnił mu możliwe kierunki dalszej pracy, nie zamieniając rozmowy w obietnicę wyniku. Dobrowolne wyjaśnienia trzeba było przygotować na podstawie rzeczywistych wspomnień i dokumentów. Należało ustalić, co Leon zrobił sam, co widział i czego dowiedział się później. Trzeba było też omówić ryzyko odrębnego postępowania dotyczącego dawnych zdarzeń. Nie mógł rzetelnie sprowadzić go do liczby lat wypowiedzianej nad stołem, zanim znał pełny zakres czynności i dowodów.

— Nie napiszę panu wersji, w której nie wiedział pan, co usuwa — powiedział. — Przed chwilą powiedział mi pan coś innego.

— Mogłem nie rozumieć wszystkiego.

— To możemy powiedzieć, jeśli tak było. Nie oznacza to, że nie rozumiał pan niczego.

Leon patrzył na niego z wyczerpaniem.

— A jeśli powiem, kto kazał?

— Sprawdzimy pana relację. Polecenie ma znaczenie, ale nie sprawi, że zniknie pana własna decyzja.

Na korytarzu otworzyły się drzwi. Głos z zewnątrz przypomniał im o upływającym czasie.

Paweł spojrzał na zegarek. Nie zauważył, kiedy zrobiło się tak późno.

*

Leon nie zgodził się na złożenie wyjaśnień o Brzezinach.

Powiedział to wyraźnie. Paweł nie próbował uzyskać innej odpowiedzi za pomocą kolejnego sformułowania tego samego pytania.

— Wrócimy do tego — powiedział. — Chcę, żeby do następnego spotkania zastanowił się pan nad źródłami, które mogą potwierdzić to, co mi pan opowiedział. Dokumenty, osoby, miejsca przechowywania. Jeżeli czegoś pan nie pamięta, zostawiamy lukę.

— I nic pan z tym nie zrobi?

— Wykorzystam tę wiedzę do oceny materiału i przygotowania obrony. Nie zrobię z naszej rozmowy wiadomości dla prowadzących sprawę.

Leon spojrzał na notatki.

— Gdzie pan to trzyma?

— W dokumentacji obrony. Zabezpieczonej.

Nie dodał, że wcześniej klient nie pytał go ani razu o bezpieczeństwo własnych słów. Częściej o bezpieczeństwo komputera.

Paweł zebrał wydruki. Kartkę z notatkami z rozmowy schował oddzielnie. Wrócił myślą do Ewy, do krótkiej wzmianki w udostępnionych materiałach o jej żądaniu dotyczącym dalszego używania głosu siostry. Wiedział teraz coś, co należało do historii jej rodziny, lecz nie mógł przekazać tego jej ani Helenie.

Nie uważał tej granicy za błąd. Mimo to, zamykając teczkę, poczuł jej ciężar wyraźniej niż zwykle.

— Znał ją pan? — zapytał.

Leon nie udawał, że nie rozumie.

— Pracowaliśmy razem.

— Pytam poza testem.

— Czasami jedliśmy na dole. Tam był automat, który wydawał dwie zupy po jednym wrzuceniu monety. Jak się nacisnęło za szybko. Ona mówiła, że to jedyne urządzenie w ośrodku, którego błędu nikt nie zamierza naprawiać.

Uśmiechnął się na ułamek sekundy. Zaraz potem zacisnął szczękę.

Paweł nie odpowiedział. Nie chciał zamieniać wspomnienia w narzędzie do uzyskania zgody na wyjaśnienia. Alicja nie musiała po raz kolejny wykonywać pracy za ludzi, którzy przeżyli.

Leon pochylił się nad stołem.

— Nie powiedziałem jej matce.

— Czego?

— Że zachowałem kopię. Kiedy pytała o rzeczy. Widziałem ją wtedy na korytarzu. Mogłem powiedzieć, że coś mam.

Paweł poczekał.

— Myślałem, że jeśli będę potrzebował tego dla siebie, to jeszcze mogę mieć. Dla niej nie mogłem.

Nie było w tym zdaniu prośby o rozgrzeszenie. Przynajmniej Paweł nie chciał jej usłyszeć.

— To również proszę zapamiętać, kiedy będziemy rozmawiać o dalszych decyzjach — powiedział.

Leon usiadł prosto. Przez moment wyglądał na starszego niż człowiek, którego Paweł spotkał w kwietniu. Nie z powodu siwych włosów czy chudnięcia. Przestał pilnować twarzy.

— Jeśli opowiem, co było w Brzezinach, wszyscy powiedzą, że dlatego go zabiłem.

— Mogą tak twierdzić. Będziemy sprawdzać, co wynika z dowodów. Milczenie nie usuwa motywu, jeśli ustalą go z innych źródeł.

— A pan?

— Co ja?

— Pan też tak pomyśli?

Paweł przytrzymał dłoń na zapięciu teczki.

— Będę sprawdzał również to, co pan mi mówi. Potrzebuje pan obrońcy, który zauważy sprzeczność przed prokuratorem.

Leon spuścił wzrok. Odpowiedź nie dawała mu tego, po co zapytał.

Za drzwiami znów rozległy się kroki. Paweł wstał, lecz klient nie ruszył się z krzesła.

— Ten głos — powiedział.

Paweł zatrzymał rękę na oparciu.

— Co z nim?

— Wszyscy mówią o tym, co usłyszał na dachu.

— Ustalają pochodzenie zapisu.

— Wiem.

Leon oblizał wyschnięte usta. Wyglądało, jakby przez całą rozmowę przechowywał jeszcze jedno zdanie i teraz nie potrafił znieść myśli, że zostanie z nim sam.

— Chce mi pan powiedzieć coś jeszcze? — zapytał Paweł.

Leon podniósł głowę.

— On ją słyszał jeszcze przed pierwszym lotem.

Część III — Woskowe Skrzydła

Rozdział 13 — Woskowe skrzydła

9–10 września 2027

Prawe skrzydło zajmowało trzy stoły.

Helena spodziewała się czegoś większego. Na nagraniu rozpięta konstrukcja zasłaniała znaczną część platformy, a potem, przez kilka sekund, należała do człowieka. Tutaj leżały osobno żebra, fragmenty poszycia, przewody i elementy mocowania. Pomiędzy nimi zostawiono wolne miejsca oznaczające części, których nie odzyskano albo których nie dało się jeszcze przypisać bez wątpliwości.

Na jednej z podpór tkwił strzęp jasnej taśmy.

— To z demonstracji? — zapytała.

Kamila Rój spojrzała na oznaczenie.

— Z zabezpieczenia. Proszę patrzeć na fotografie stanu z miejsca, jeśli chce pani porównywać takie szczegóły.

Helena cofnęła rękę, choć niczego nie dotknęła.

W hali było chłodniej niż na zewnątrz. Wczesne wrześniowe słońce wpadało wysoko przez matowe okna. Ktoś zostawił przy drzwiach mokrą kurtkę, z której kapało na gumową matę. Deszcz skończył się godzinę wcześniej i miasto zdążyło już udawać, że nie padało.

Rój miała przed sobą zestawienie wyników. Część badań wykonali specjaliści od materiałów i uszkodzeń mechanicznych. Jej zadaniem było połączenie ich ustaleń z zapisami sterowania, bez przypisywania elektronice wszystkiego, czego nie potrafiono zobaczyć gołym okiem.

— Nie odtworzymy z tych stołów gotowego urządzenia do lotu — powiedziała. — Możemy odtworzyć przebieg niektórych zmian i odróżnić je od skutków uderzenia.

Helena wyjęła notes.

— To od czego zaczynamy?

— Od rzeczy, która nie wydarzyła się pierwsza.

Rój wskazała pęknięcie przy nasadzie.

Na fotografii wyglądało jak otwarte usta. Helena widziała ten obraz w internecie, powiększony i zakreślony czerwoną linią. Podpis sugerował, że w tym miejscu skończyła się wytrzymałość materiału, a zaczęła katastrofa.

— Pęknięcie powstało przy uderzeniu — powiedziała biegła. — Szczegóły są w opracowaniu materiałowym. Nie może nam wyjaśnić ruchu skrzydła, który nastąpił wcześniej.

Helena spojrzała na metalową krawędź. Była ostra, niemal czysta. Wolałaby, żeby przyczyna wyglądała właśnie tak. Coś pękło. Coś nie wytrzymało. Można było wskazać miejsce palcem.

— A poszycie?

— Uszkodzone w kilku fazach. Sam widok oderwanego panelu nie pozwala ustalić kolejności.

Rój włączyła monitor stojący na wózku. Na ekranie pojawił się lot, zatrzymany przed rozpoczęciem zmiany położenia prawej części konstrukcji.

Helena znała tę klatkę. Znała następną i następną. Mimo to przesunęła krzesło, żeby siedzieć prosto.

— Bez dźwięku — powiedziała Rój.

— Tak.

Isaak oderwał się od krawędzi po raz kolejny.

*

Pierwszy obraz pochodził z kamery ekipy. Drugi z telefonu stojącej z boku osoby. Trzeci nie był filmem, tylko wykresem zmian odczytanych z zachowanych zapisów. Rój uruchamiała je oddzielnie, a potem pokazywała punkty, w których można było je ze sobą zestawić.

Nie próbowała udawać, że wszystkie urządzenia miały jeden idealny zegar.

— Tutaj zaczyna się ruch — powiedziała.

Na filmie Helena widziała zmianę kąta. Niewielką, łatwą do pomylenia z ruchem całego ciała. Dopiero na kolejnych klatkach prawe skrzydło odchylało się w sposób, który odbierał sylwetce równowagę.

— Zapis wskazuje, że wykonawczy element układu podjął zadany ruch. Widzimy też zmianę położenia zgodną z kierunkiem przewidzianym dla obsługi na ziemi.

— Sam się nie złożył?

— Nie mamy obrazu biernego załamania pod obciążeniem jako początku tego zdarzenia. Jest działanie układu, potem zmiana położenia, potem utrata stabilności. Uszkodzenia mechaniczne, które tu oglądamy, nie tłumaczą pierwszej komendy.

Rój zatrzymała film.

— „Zadany” nie oznacza jeszcze, że w tej sekundzie ktoś nacisnął przycisk — dodała.

Helena zapisała to zdanie. Pamiętała uwagę z pierwszego raportu, potem pytania obrony: czas wykonania nie musi być czasem przygotowania. Przez miesiące istniało to jako zastrzeżenie, które należało mieć z tyłu głowy. Teraz znalazło odpowiednik w metalu leżącym na stole.

Biegła pokazała schemat zakresów ruchu. Nie zawierał szczegółów pozwalających obsługiwać urządzenie. Wystarczał do zrozumienia różnicy pomiędzy korektą podczas lotu a ustawieniem potrzebnym przy kontroli sprzętu na stojaku.

— Ten ruch ma sens, kiedy konstrukcja jest podparta — powiedziała. — Ułatwia dostęp do elementów i wykonanie części czynności serwisowych. W powietrzu nie powinien być dostępny w taki sposób.

— Dlaczego był?

— Stan układu na to pozwolił. Trzeba rozstrzygnąć, jak został przygotowany i dlaczego zabezpieczenia nie wymusiły prawidłowego przejścia. Zestawiamy dane, wersje oprogramowania oraz konfigurację. Samo skrzydło nie powie nam, kto to zrobił.

Helena spojrzała na fotografię otwartego portu. Miała ją w teczce od kwietnia. Ręka z opaską, uniesiona pokrywa, fragment ubrania innej osoby zasłaniający twarz. Zdjęcie od początku pokazywało możliwość dostępu. Nie pokazywało czynności na ekranie ani tego, co przechodziło przez przewód.

— Mamy więc coraz mniej powodów, żeby szukać wyłącznie człowieka wydającego komendę w chwili startu.

— Tak. Ale nie zastępujmy tego pewnością, że wiemy już, kiedy wszystko przygotowano. To okno może obejmować więcej niż ostatnie minuty na dachu.

Rój przesunęła obraz do kolejnej klatki. Isaak uniósł ramię. Ruch wyglądał jak próba odepchnięcia czegoś, czego kamera nie widziała.

Helena odwróciła wzrok ku stołom.

Odcięte od nagrania części były łatwiejsze do zniesienia.

*

W drodze do hali Helena kupiła kawę. Papierowy kubek stał teraz za wyznaczoną linią, obok torby. Kiedy po niego sięgnęła, na ekranie telefonu zobaczyła przesłany rano link.

„Woskowe skrzydła polskiego Ikara”.

Nie musiała otwierać artykułu. Widziała go wcześniej. Autor twierdził, że słońce rozgrzało panele do granic wytrzymałości. W środku znajdowało się zastrzeżenie o nieznanych wynikach badań. Nagłówek radził sobie bez niego.

Rój zauważyła ekran.

— Ten tekst wrócił? — zapytała.

— Z nowym zdjęciem.

— Przysłali mi prośbę o komentarz. Pytanie brzmiało, czy technologia wyprzedziła rozsądek.

— Odpowiedziała pani?

— Że nie komentuję materiału poza właściwym trybem. To się nie zmieściło w tytule.

Helena odłożyła telefon.

Rój poprosiła, żeby wróciły do elementów poszycia. Wskazała powierzchnie, na których ślady tarcia, odkształcenia i późniejszych uszkodzeń łatwo było pomylić z działaniem temperatury, jeśli oglądało się wyłącznie skompresowane zdjęcie.

— Nie mamy wyników potwierdzających, że przed rozpoczęciem utraty kontroli słońce stopiło panele albo ich połączenia — powiedziała. — To nie znaczy, że urządzenie nie miało problemów cieplnych. Znaczy, że tej przyczyny nie wykazano i nie pasuje ona do ustalonej kolejności.

— A samo zasilanie? W prezentacji mówili o locie na energii światła.

— W prezentacji mówili również o przełomie.

Biegła wyjęła prosty schemat przepływu energii.

HELIOS korzystał z magazynowania i odzysku w ramach eksperymentalnej konstrukcji. Panele dostarczały część energii, lecz nie znosiły jej zużycia ani ograniczeń masy. Przy pokazie liczył się stan naładowania przed startem, dopuszczalna moc i czas, przez jaki układ mógł pracować. Światło było elementem bilansu, nie obietnicą dowolnie długiego lotu.

— Gdyby słońce zaszło za chmurę, nie powinien natychmiast spaść — powiedziała Helena.

— Nie taki przebieg wynika z założeń urządzenia. I nie taki widzimy w danych. Nie ma podstaw, żeby nagły ruch jednego skrzydła tłumaczyć samym zacienieniem.

— A wyczerpanie zasilania?

— Sprawdzono ten kierunek. Zachowane zapisy nie pokazują, żeby utrata energii była początkiem opisywanej sekwencji. Są luki, ale luki nie stanowią dowodu na dowolną awarię.

Helena przyjrzała się niewielkiemu panelowi. Miał matową powierzchnię i wyglądał mniej niezwykle niż w firmowym filmie. Tam każde przesunięcie kamery łapało błysk. Tutaj padało na niego światło ze świetlówki.

Przypomniała sobie Wendta mówiącego o demonstracji. O inwestorach czekających na dachu. O informacjach, które trzeba było podać szybko, zanim inni narzucą własną wersję.

Słowo „Ikar” od początku nadawało się na nagłówek. Pozwalało umrzeć Isaakowi zgodnie z historią, którą wszyscy znali wcześniej. Wystarczyło podmienić materiał skrzydeł i nie pytać o resztę.

Przed powrotem do stołów poprosiła o obejrzenie jednej z fotografii pasa nośnego. Nie chciała kolejnej animacji. Potrzebowała zobaczyć miejsce, w którym ciało było połączone z konstrukcją.

Rój odnalazła właściwą serię. Na zdjęciach widać było odkształcone mocowanie i przeciętą później taśmę. Opis rozdzielał ślady zdarzenia od czynności ratowników. Bez niego łatwo było uznać równe cięcie za pęknięcie w locie.

— Tego również nie należy brać za początek — powiedziała biegła.

Helena skinęła głową. W pierwszych tygodniach oglądała fotografie głównie po to, żeby znaleźć element, który zawiódł. Teraz coraz więcej z nich mówiło, czego nie wolno pomylić: ruchu z uszkodzeniem, uszkodzenia z demontażem, demontażu z ratowaniem człowieka.

— Kto opisał te cięcia?

Rój podała źródło. Helena dopisała numer do własnego wykazu. Chciała mieć pewność, że gdy ktoś później pokaże samo zdjęcie, będzie można wrócić do całej historii przedmiotu.

Na sąsiednim stole leżał fragment uprzęży. Nie było na nim niczego widowiskowego. Kilka warstw materiału, klamra, ślad po oznaczeniu. Helena zobaczyła nagle dłonie człowieka zapinającego to rano z przekonaniem, że wie, co robi.

— Czy on mógł rozpoznać stan obsługi po samym zachowaniu urządzenia, zanim się oderwał? — zapytała.

— To zależy od wskazań i konfiguracji. Nie odpowiem na to z oględzin. Trzeba zestawić interfejs, dokumentację i zapis przygotowań.

Helena nie dopisała, że musiał wiedzieć. Nie dopisała też, że nie miał szans wiedzieć.

Przez moment zmęczyła ją liczba rzeczy pozostających pomiędzy tymi zdaniami.

Rój wyłączyła monitor z fotografiami. W ciemnym ekranie odbiły się obie, stojące obok stołu. Za ich plecami rozmontowane skrzydło tworzyło długi, nierówny pas.

Helena zauważyła, że od kilku minut mówi ciszej. Hala nie wymagała ciszy. Nie było tutaj nikogo, komu mogłaby przeszkodzić.

Wzięła teczkę i wróciła do dokumentów.

Helena schowała telefon do torby.

— Potrzebuję krótkiego podsumowania tych ustaleń dla Biel. Bez metafor.

— W opinii ich nie ma.

*

Przy ostatnim stole leżała obudowa jednego z modułów. Rój pokazała fotografię sprzed demontażu, a następnie powiększenie małego przełącznika wyboru toru diagnostycznego w wyposażeniu naziemnym.

Oznaczenia były starte przy krawędziach, lecz czytelne. Jedna pozycja pozwalała na pracę lokalną. Druga odnosiła się do drugiego toru obsługi. Na zdjęciu przełącznik znajdował się po stronie oznaczonej jako lokalna.

— To mogło uruchomić ruch skrzydła? — zapytała Helena.

— Nie tak działa ten element. Samo położenie nie mówi nam, jaki pakiet wgrano ani czy w ogóle go wgrano. Nie należy też do części, która spadła z pilotem. Zabezpieczono go na dachu.

— Wiemy, kiedy go przestawiono?

— Nie. Mamy stan zastany, opis zabezpieczenia i dalsze czynności. Chcę go porównać z opisami kontroli, ponieważ pracownicy posługują się tymi samymi słowami dla różnych trybów.

Helena zapisała numer fotografii. Nie zaznaczyła go grubszą kreską niż pozostałych.

Przez dłuższy czas wracały do dokumentacji dopuszczenia. Protokół podpisany przez Olgę obejmował kontrole zasilania, wskazań oraz reakcji układu. Część miała odpowiedniki w danych. Przy innych trzeba było ustalić, czy powinien istnieć automatyczny ślad, czy tylko zapis osoby wykonującej czynność.

Rój nie chciała nazywać każdego pustego miejsca ukrytą operacją.

— Brak wpisu może wynikać z zakresu rejestracji — powiedziała. — Dlatego porównujemy wersję urządzenia, tryb i przewidziany sposób kontroli. Inaczej będziemy oskarżały dokument o to, że nie zawiera rzeczy, których nigdy nie miał zapisywać.

Helena przełożyła kartkę.

— A awaryjne sterowanie?

Biegła odsunęła pozostałe wydruki.

— Tutaj jest istotna zależność. W badanej konfiguracji stan obsługi ograniczał przejście do innego sposobu sterowania. Gdyby utrzymał się w warunkach lotu, mógł również utrudnić lub zablokować oczekiwaną reakcję awaryjną.

— To samo ustawienie, które pozwalało na ruch?

— Ta sama grupa zależności stanu. Nie musi chodzić o drugą, niezależną awarię. Proszę jednak nie zapisywać jeszcze, że znamy pełny mechanizm blokady z tamtego lotu.

Helena miała przed oczami uniesione ramię Isaaka. Przez chwilę chciała usłyszeć, czy naprawdę próbował przejść na sterowanie awaryjne. Czy zdążył. Czy czuł pod dłonią coś, co powinno było go ocalić.

Rój nie mogła odpowiedzieć na wszystkie te pytania.

— Na tej wysokości czas miał znaczenie — powiedziała tylko. — Nawet odzyskanie części kontroli nie gwarantowało bezpiecznego zakończenia. Nie będę budowała kontrfaktycznego lotu, w którym na pewno przeżywa.

Helena skinęła głową.

W Brzezinach szukała przycisku, który powinien otworzyć drzwi. Tutaj szukała czynności, która powinna powstrzymać upadek. Dwa różne urządzenia, dwie historie, a ona znowu chciała prostego elementu ostatecznie silniejszego od pozostałych decyzji systemu.

Zamiast niego miała zależności, konfiguracje i ludzi podpisujących, że zostały sprawdzone.

*

Biel czekała na podsumowanie następnego dnia rano.

Helena zaczęła od ruchu skrzydła. Potem przedstawiła ograniczenia ustaleń dotyczących przygotowania i wykonania polecenia. Nie użyła sformułowania „zdalny atak”. W świetle nowego materiału brzmiało zbyt wąsko, nawet jako robocza nazwa.

— Czy wyklucza to Wolskiego? — zapytała prokurator.

— Nie. Zmienia pytania o jego możliwy udział. Sam podpis i czas wykonania nie wskazują już tak prosto osobistej czynności w krytycznej sekundzie.

Biel zapisała coś przy numerze opinii.

— Mieliśmy to zastrzeżenie wcześniej.

— Mieliśmy. Teraz wspierają je ustalenia mechaniczne i analiza stanu układu.

Nie dodała, że wcześniej chętnie trzymała zastrzeżenie na końcu notatki. Biel nie potrzebowała kolejnego wyznania. Potrzebowała informacji, co należało sprawdzić.

Helena wymieniła obieg sprzętu, możliwości lokalnego dostępu i dokumenty potwierdzające wykonanie kontroli. Zdjęcie portu nadal niczyjej twarzy nie odsłaniało. Rejestrator dachowy pozostawał osobnym źródłem; nie wolno było przypisać mu wniosków, których analiza jeszcze nie dostarczyła w pełnym zakresie.

— Proszę wrócić do Radeckiej — powiedziała Biel. — Z konkretnymi brakami. I ustalić, kto przechowywał dokumenty, zanim do nas trafiły.

Po rozmowie Helena usiadła przy własnym biurku. W pokoju było pusto. Pracownik administracji zostawił jej przy klawiaturze kopertę z potwierdzeniem odbioru materiałów z firmy. Pieczątka odbiła się nierówno, data była słabsza od reszty tekstu.

Przez następne dwie godziny zestawiała protokół dopuszczenia z załącznikami.

Na początku wszystkie rubryki wyglądały podobnie. Nazwa czynności, wynik, podpis. Potem jedna zaczęła odróżniać się od pozostałych nie treścią, tylko pustką po prawej stronie w jej własnej tabeli.

Kontrola przejścia do sterowania awaryjnego po zakończeniu obsługi.

Wpisała numer dokumentu i zadzwoniła do Rój.

— Czy dla tej wersji urządzenia taka próba powinna zostawić ślad?

Biegła poprosiła o dokładne oznaczenie. Helena przeczytała je z kartki, bez skracania.

Po kilku minutach Rój oddzwoniła.

— Zgodnie z opisanym przebiegiem powinien wystąpić rejestrowany ciąg zmian. W zabezpieczonym zakresie go nie odnaleźliśmy. To wymaga wyjaśnienia, także pod kątem kompletności zapisu.

— Czyli jeszcze nie stwierdzamy, że nie wykonano próby.

— Nie. Stwierdzamy, że protokół mówi o jej wykonaniu, a dostępne dane tego nie potwierdzają.

Helena odłożyła telefon.

Na dokumencie przy pozycji „wynik” widniało krótkie „prawidłowy”. Dalej podpis Olgi Radeckiej. W kwietniu Helena widziała w nim potwierdzenie ostatniej kontroli. Teraz przeczytała go jako zdanie wypowiedziane przez konkretną osobę.

W protokole dopuszczenia zapisano sprawdzenie funkcji, której śladu nie było w zabezpieczonych danych.

Rozdział 14 — Pomocna dłoń

15–17 września 2027

Olga Radecka przyniosła dokumenty w dwóch pudłach po papierze do drukarki.

Na większym ktoś napisał markerem „ARCHIWUM”, a potem przekreślił to słowo i dopisał „DO WYDANIA”. Mniejsze nie miało opisu. Radecka postawiła je na stole tak ostrożnie, jakby zawierało szkło.

— Wolałam przywieźć osobiście — powiedziała. — Gdybym wysłała przez kancelarię, dostałaby pani kolejne pismo przewodnie i odpowiedź za tydzień.

Helena wskazała krzesło.

— Będzie też pismo przewodnie.

— Jest na wierzchu.

Olga zdjęła płaszcz. Miała na sobie ciemny sweter i identyfikator firmy, który odpięła dopiero po chwili, zauważywszy, że nadal nosi go przy kieszeni.

— Przyzwyczajenie — wyjaśniła.

Nie wyglądała na człowieka przychodzącego odpierać oskarżenie. Przyniosła brakujące załączniki, potwierdzenia obiegu oraz kilka wersji instrukcji, o które proszono firmę w kolejnych pismach. Ułożyła własny wykaz w kolejności numerów żądań. Przy dwóch pozycjach zaznaczyła, że dokumentów nie odnaleziono.

Helena nie zaczęła od podpisu pod dopuszczeniem do lotu. Najpierw chciała wiedzieć, skąd przyjechały pudła.

— Archiwum zakładowe i dział integracji — odpowiedziała Olga. — Oryginały oznaczyłam osobno. Kopie mają wskazane źródło. Tam, gdzie nie umiałam potwierdzić wersji, nie wpisywałam jej na siłę.

— Kto je zbierał?

Wymieniła trzy osoby i własne czynności. Helena zanotowała nazwiska. Potem sprawdziły wykaz, stronę po stronie, przy pracowniku przyjmującym materiały. Niektóre segregatory pochodziły z pomieszczeń przeniesionych po reorganizacji. Opisy na grzbietach nie odpowiadały zawartości. Olga zaznaczyła to przed pytaniem.

— Wiem, jak to wygląda.

— Jak?

— Jakby firma nagle odkrywała szafy, których wcześniej nie miała.

— Odkryła?

Olga podniosła wzrok znad wykazu.

— Część rzeczy miała. Nie potrafiła ich znaleźć. To też jest zaniedbanie.

Helena przyjęła odpowiedź bez komentarza. W kwietniu uporządkowanie Radeckiej ułatwiało pracę. Teraz nadal ją ułatwiało. Zmieniło się tylko to, że Helena przestała uważać porządek za cechę dokumentów, które Olga układała.

Po zakończeniu przyjęcia materiałów zamknęły pudła. Do dalszej rozmowy zostały kopie kilku wybranych stron.

Radecka wyjęła okulary.

— O które punkty chce pani zapytać?

*

Helena położyła przed nią protokół dopuszczenia.

— Proszę opisać kontrolę przejścia do sterowania awaryjnego. Tak, jak została wykonana przed demonstracją.

Olga przeczytała nazwę pozycji.

— Sprawdzenie reakcji po zakończeniu obsługi, potwierdzenie wskazań, powrót do stanu gotowości.

— To opis procedury. Pytam o tamten egzemplarz i tamten dzień.

Radecka zdjęła okulary, a potem założyła je ponownie.

— Pamiętam potwierdzenie wyniku. Nie odtworzę z pamięci wszystkich wskazań po pięciu miesiącach. Dlatego przyniosłam dokumentację.

— Kto wykonywał czynności?

— Byłam przy końcowej kontroli. Poszczególne odczyty wykonywała obsługa stanowiska.

— Proszę wymienić osoby i rozdzielić to, co pani widziała, od tego, co pani przekazano.

Olga sięgnęła po czystą kartkę. Zaczęła spisywać kolejność, zaznaczając miejsca, które wymagały porównania z listą obecności. Nie próbowała wypełnić wszystkich luk nazwiskami.

Helena czekała.

Wreszcie Radecka wskazała jedną z pozycji.

— Tutaj mam pewność co do własnego odczytu. Przy wcześniejszym etapie opierałam się na potwierdzeniu obsługi i wyniku na panelu.

— Czy z protokołu wynika takie rozróżnienie?

— Nie wprost.

— A powinno?

Olga przez chwilę patrzyła na własny podpis.

— Dzisiaj powiedziałabym, że tak. Wtedy stosowaliśmy zbiorczy formularz.

— Formularz nie wybierał wyniku.

— Nie. Ja go zatwierdziłam.

Odpowiedź padła bez nacisku. Helena zapisała ją dokładnie. Nie zamierzała przerabiać przyznania odpowiedzialności za podpis na przyznanie czegoś więcej.

Pokazała Oldze zestawienie brakującego śladu. Nie pełną opinię, tylko zakres potrzebny do pytania.

— W zabezpieczonych zapisach nie odnaleziono sekwencji odpowiadającej opisanej kontroli.

Radecka przesunęła kartkę bliżej.

— Czy biegła sprawdziła rejestrację lokalną?

— Proszę wyjaśnić, dlaczego pani o nią pyta.

— Przy części prób ludzie zapisywali wyniki oddzielnie. Główny raport nie zawsze dostawał komplet. To zależało od wersji stanowiska i tego, czy sesję zamknięto prawidłowo.

— Dla tej wersji?

— Muszę porównać oznaczenia. Nie chcę podawać pani ogólnej zasady jako odpowiedzi dotyczącej konkretnego urządzenia.

Helena zanotowała potrzebę sprawdzenia.

Była to dobra odpowiedź. Właśnie dlatego wymagała pracy. Można ją było zweryfikować, zamiast przyjąć z wdzięcznością albo odrzucić za zbyt wygodną.

Olga wróciła do wykazu.

— Powinien być jeszcze załącznik z parametrami sesji. Jeśli go nie ma w pudle, sprawdzę, gdzie zakończył obieg.

— Proszę wskazać źródło. Dalsze pozyskanie ustalimy formalnie.

— Oczywiście.

Za ścianą zadzwonił telefon. Ktoś odebrał po pierwszym sygnale. Helena przypomniała sobie, że kiedyś uznawała takie drobne sprawności za zapowiedź dobrego dnia.

*

Przy dokumentacji zmian Olga zatrzymała się na wiadomości od Wendta.

Helena miała już jej kopię. Dyrektor żądał zamknięcia przygotowań przed demonstracją i wskazywał, że dalsze przesuwanie terminu jest nie do przyjęcia. W kwietniu pismo stanowiło jeden z elementów presji organizacyjnej. Teraz Radecka położyła obok odpowiedź działu, której wcześniej nie było w przekazanej partii.

— Tu zgłaszano brak czasu na powtórzenie całości — powiedziała.

— Czyjej całości?

— Zestawu prób po zmianie konfiguracji. Nie tylko moich czynności.

Helena przeczytała nagłówek i datę. Dokument wymagał potwierdzenia w źródłowej poczcie. Nie był jednak anonimową kartką, którą Olga znalazła przypadkiem w torbie.

— Co odpowiedział Wendt?

— Że należy skupić się na elementach krytycznych. Tak napisał. Ustnie pytał, ile razy zamierzamy potwierdzać to samo.

— Była pani przy tej rozmowie?

— Tak.

— Kiedy?

Podała przybliżony termin i osoby obecne. Helena dopytała o słowa, które Radecka pamiętała, oraz o późniejsze czynności. Nacisk na termin nie wyjaśniał sam, dlaczego podpisała określony wynik. Ale jeśli nacisk istniał, należało ustalić jego zakres.

— Mogła pani odmówić dopuszczenia?

— Formalnie tak.

— Zrobiła pani to?

— Nie.

— Dlaczego?

Olga oparła przedramiona na stole.

— Uznałam, że zakres, który potwierdzono, wystarcza do przeprowadzenia demonstracji. Jeśli okaże się, że potwierdzenie nie odpowiadało rzeczywistemu przebiegowi, będę musiała się do tego odnieść. Ale nie pracowaliśmy w warunkach, w których można było po prostu powiedzieć: wróćmy do tego za miesiąc.

— To tłumaczy presję. Nie rozstrzyga wykonania próby.

— Zgadzam się.

Helena spojrzała na nią znad notesu.

Radecka nie broniła każdego zdania. Przyznawała oczywistości, nie bała się słowa „zaniedbanie”, wskazywała błędy firmy. Zawężała tylko to, co należało bezpośrednio do niej.

— Wendt miał dostęp do stanowiska? — zapytała Helena.

— Do pomieszczeń, tak. Nie wiem, jakie konkretne czynności wykonywał przy sprzęcie.

— Sugeruje pani, że ingerował w kontroler?

— Sugeruję, że decydował, ile czasu dostawaliśmy na wykrycie problemu. To nie jest bez znaczenia.

— Nie jest. To też nie jest odpowiedź na pytanie o ingerencję.

Olga złożyła dłonie.

— Nie widziałam, żeby ją wykonywał.

Helena zapisała to obok relacji o naciskach. Oba zdania miały pozostać blisko siebie.

Na końcu Radecka powiedziała, że dyrektor prosił o wcześniejsze konsultowanie odpowiedzi kierowanych do organów prowadzących sprawę. Określał to jako zapewnienie spójności informacji.

— Przekazała mu pani treść dzisiejszej rozmowy z wyprzedzeniem?

— Nie znałam pytań. Wiedział, że przywożę dokumenty.

— Czy zmienił któryś z nich?

— Nie potrafię powiedzieć, co działo się z każdą kopią w ciągu pięciu miesięcy. Tych, które dziś oznaczyłam jako pobrane przeze mnie, po pobraniu nie zmieniał.

Helena uniosła głowę. Radecka patrzyła na nią spokojnie.

— To bardzo precyzyjna odpowiedź.

— Pani zadaje precyzyjne pytania.

*

Przy końcu rozmowy wróciły do obiegu sprzętu na dachu.

Olga podtrzymała, że jej kontrola obejmowała odczyty i weryfikację wyników. Nie opisała wgrywania nowego pakietu. Helena nie pokazała od razu fotografii ręki przy porcie. Najpierw zapytała o połączenia, użyte urządzenia i rozróżnienie między kontrolą a czynnościami serwisowymi wykonywanymi przez inne osoby.

Radecka narysowała uproszczony układ stanowiska. Nie zrobiła tego z taką łatwością jak ktoś powtarzający wyuczony schemat. Dwa razy poprawiła położenie skrzyni, raz poprosiła o zdjęcie ogólne, żeby zaznaczyć punkt odniesienia.

— Przy otwartej pokrywie mógł trwać zwykły odczyt — powiedziała, gdy Helena położyła fotografię na stole.

— Mógł. Czy pani pamięta tę czynność?

Olga przyjrzała się opasce.

— Nie potrafię na podstawie tej dłoni wskazać osoby. Ja również miałam taką opaskę.

— Pytam o czynność.

— Końcowe odczyty robiono przy połączeniu przewodowym. Pokrywy nie zamykano po każdym krótkim podłączeniu.

— Podtrzymuje pani, że pani udział nie obejmował zmiany oprogramowania?

— Podtrzymuję.

Helena zostawiła zdjęcie na stole.

Radecka wskazała fragment przy krawędzi, gdzie znikał przewód.

— Zresztą przełącznik toru diagnostycznego został w położeniu lokalnym. Samo połączenie nie mówi więc jeszcze, co wysyłano do głównego zapisu.

Helena nie spojrzała na teczkę z fotografią modułu. Przez chwilę zapisywała poprzednią odpowiedź.

— Mówi pani o stanie podczas odczytów czy po zabezpieczeniu?

— O stanie opisanym później. O ile pamiętam, w materiałach dotyczących modułu.

— Których?

Olga podniosła okulary na czoło.

— Dostawaliśmy pytania techniczne z załącznikami. Także fragmenty zestawień do wyjaśnienia. Muszę sprawdzić, gdzie to widziałam.

Nie odpowiedziała za szybko. Nie za wolno. Helena wiedziała, że gdyby chciała, mogłaby uznać każdą długość tej przerwy za znaczącą.

— Proszę nie zgadywać. Potrzebuję wskazania konkretnego dokumentu i daty jego otrzymania.

— Sprawdzę korespondencję.

— Pani osobistą czy firmową?

— Firmową. Przychodziło to również przez dział prawny.

Helena zapisała odpowiedź.

Pozycja przełącznika nie była publikowana w komunikatach. To nie czyniło jej sekretem dostępnym wyłącznie sprawcy. Firma otrzymywała materiały konieczne do wyjaśnienia rozwiązań technicznych. Radecka należała do osób uprawnionych do przygotowywania części odpowiedzi. Mogła znać szczegół legalnie.

Mogła też łączyć stan z dokumentu z własną pamięcią, nie rozróżniając ich tak wyraźnie, jak Helena potrzebowała.

Nie mogła natomiast dostać w prezencie źródła, którego sama nie wskazała.

— Czy widziała pani ten przełącznik na dachu? — zapytała.

— Widziałam moduł. Nie powiem teraz, że zapamiętałam położenie przełącznika z tamtego poranka. To byłoby za dużo.

Helena kiwnęła głową.

Zakończyły rozmowę bez podniesionych głosów. Olga sprawdziła zapisy, doprecyzowała nazwę załącznika i zaznaczyła, że jedna z dat jest przybliżona. Potem podpisała dokumenty i założyła płaszcz.

Przy drzwiach zauważyła, że mniejsze pudło stoi zbyt blisko krawędzi stolika. Przesunęła je do środka.

— Są tam luźne karty — powiedziała. — Nie chciałabym, żeby się rozsypały.

*

Helena zaczęła od twierdzeń, które można było sprawdzić najszybciej.

Wiadomość o terminie miała odpowiednik w zabezpieczonej korespondencji. Odpowiedź działu, dostarczona przez Radecką, pasowała do tego samego wątku. Trzeba było jeszcze potwierdzić kompletność wymiany i ustalić, czy prośba o ograniczenie zakresu prób dotyczyła dokładnie tej konfiguracji, o której rozmawiały.

Pracownik koordynujący harmonogram potwierdził, że terminu demonstracji nie chciano przesunąć. Wendt pytał o skutki opóźnienia dla inwestorów. Nie oznaczało to automatycznie, że kazał podpisać nieprzeprowadzoną próbę. Helena kazała zachować tę różnicę także w notatce z rozmowy.

Wyjaśnienia Wendta nie były tak samo uporządkowane jak odpowiedzi Radeckiej.

W rozmowie dotyczącej korespondencji dyrektor najpierw podkreślił, że termin demonstracji zatwierdzono znacznie wcześniej. Potem przypomniał, ile osób zaangażowano w przygotowania. Helena wróciła do konkretnego zdania o skupieniu się na elementach krytycznych.

— Kto miał zdecydować, które można pominąć? — zapytała.

— Nie polecałem pomijania bezpieczeństwa.

— Pytam o zakres prób, nie o nazwę celu.

— Od tego byli specjaliści.

— Radecka?

— Między innymi.

— Czy mogła wstrzymać pokaz?

Wendt odpowiedział, że tak. Helena poprosiła o wskazanie wiadomości, w której po zgłoszeniu braku czasu potwierdził jej taką możliwość.

— Uprawnienie nie wymagało osobnego potwierdzenia w każdym mailu.

Mógł mieć rację. Nadal nie odpowiadało to na pytanie, jak jego polecenia odbierano w konkretnym tygodniu.

— Czy mówił pan, że dalsze przesunięcie terminu jest nie do przyjęcia?

— Z punktu widzenia organizacyjnego. Gdyby ktoś powiedział mi jasno, że urządzenie jest niebezpieczne, rozmowa wyglądałaby inaczej.

— Zatem musimy ustalić, co panu powiedziano.

Wendt chciał wrócić do podziału odpowiedzialności. Helena pozwoliła mu go opisać, ale przy każdym ogólnym stwierdzeniu prosiła o dokument lub konkretną sytuację. Nie znalazła w tej rozmowie przyznania do sabotażu. Znalazła człowieka, który pamiętał swoje decyzje jako warunkowe i cudze obowiązki jako jednoznaczne.

Po zakończeniu zestawiła jego relację z wypowiedzią Olgi. Oboje wskazywali prawdziwe elementy struktury firmy. Oboje umieszczali ostateczny punkt decyzji odrobinę dalej od własnego biurka.

Helena napisała do pracownika prowadzącego sprawdzenie harmonogramu, żeby pozyskał cały wątek korespondencji wraz z załącznikami. Nie tylko dwa zdania, które nadawały się do przeciwstawienia sobie.

Wendt naciskał. Radecka podpisała. Jedno nie znosiło drugiego i żadne, samo w sobie, nie wyjaśniało ruchu prawego skrzydła.

Drugiego dnia dostała od Rój odpowiedź dotyczącą lokalnych zapisów.

Możliwość wskazana przez Olgę nie była wymyślona. Przy określonym przebiegu obsługi część informacji mogła pozostać w odrębnym miejscu. Nie rozwiązywało to jednak braku: należało odnaleźć odpowiedni zapis, ustalić jego zakres i sprawdzić, czy rzeczywiście dotyczy kontrolowanej funkcji. Sama możliwość istnienia pliku nie zastępowała pliku.

Helena dopisała kolejną czynność do wykazu.

Najbardziej uciążliwe podejrzenia dotyczyły ludzi, którzy mieli rację w części spraw. Wtedy każde poprawne wyjaśnienie zachęcało, żeby zaufać im również tam, gdzie nie dawało się jeszcze sprawdzić niczego.

Po południu zadzwoniła Biel.

— Jak dokumenty?

— Część uzupełnia wcześniejsze braki. Naciski na termin mają potwierdzenie. Wyjaśnienie dotyczące sposobu zapisu wymaga dalszego badania, ale technicznie nie jest bez podstaw.

— Podpis pod próbą?

— Nadal bez odnalezionego potwierdzenia jej przebiegu. Radecka rozdzieliła własny odczyt od potwierdzeń otrzymanych od obsługi. Formularz tego nie rozdziela.

— A Wendt?

— Sprawdzamy jego polecenia. Nie mamy na tej podstawie dowodu ingerencji w sprzęt.

Biel przez chwilę milczała.

— Dobrze. Niech wygodny kierunek nie zastąpi całego zakresu.

Helena spojrzała na fotografie rozłożone na biurku.

— Jest jeszcze szczegół dotyczący znajomości materiału — powiedziała.

Przekazała zdanie o przełączniku wraz z wyjaśnieniem Olgi. Nie nazwała go wpadką. Poprosiła o uporządkowanie wykazu materiałów kierowanych do firmy, z wersjami załączników i odbiorcami.

— Bez ustalenia obiegu nie wyciągamy wniosku — powiedziała Biel.

— Właśnie obieg chcę ustalić.

Gdy odłożyła telefon, na skrzynce czekała wiadomość od Radeckiej. Olga podała dwa numery pism, które mogły zawierać informację o module. Napisała wyraźnie, że nie potwierdza jeszcze, w którym załączniku znajdowało się wskazanie pozycji.

Helena otworzyła oba pisma ze swojego zasobu. Pierwsze zawierało pytania o funkcje urządzenia. Przy drugim brakowało jej pewności, czy zachowana kopia załącznika była dokładnie tą wysłaną do spółki, czy późniejszą wersją dołączoną do akt. Nie zamierzała rozstrzygać tego po samej nazwie pliku.

Zapisała numery do sprawdzenia.

Na koniec wróciła do protokołu rozmowy. Czytała opis dostarczonych dokumentów, wyjaśnienia dotyczące prób, relację o Wendcie. Olga była rzeczowa, pomocna i w kilku punktach bezspornie użyteczna.

Helena przesunęła kartkę tak, żeby nie zasłaniała jednego zdania.

„Przełącznik toru diagnostycznego został w położeniu lokalnym”.

Pod nim, w swoim notesie, zapisała pytanie na później:

Skąd Olga znała właśnie tę pozycję?

Rozdział 15 — Cena wolności

18–22 października 2027

Paweł wiedział, że Leon źle zrozumiał pierwsze zdanie uzasadnienia, kiedy zobaczył jego dłonie.

Przez całe posiedzenie klient trzymał je złożone, palce wsunięte między palce, kciuki przyciśnięte do siebie. Teraz rozłączył ręce i położył je na stole. Jak człowiek, któremu wolno wstać.

Nie było jeszcze końca.

Sąd mówił o aktualnym stanie materiału, upływie czasu i możliwości zabezpieczenia dalszego postępowania łagodniejszymi środkami. Nie ogłaszał, że Leon nie zabił Isaaka. Nie oceniał ostatecznie wszystkich rozbieżności w opiniach. Rozstrzygał, czy dalsza izolacja jest potrzebna w dotychczasowym zakresie.

Paweł słuchał warunków, zapisując je na osobnej kartce.

Dozór. Obowiązek stawiennictwa. Zakaz opuszczania kraju połączony z zatrzymaniem paszportu. Dalsze wezwania, na które trzeba odpowiadać.

Leon patrzył przed siebie.

Kiedy sędzia skończył, odwrócił głowę ku Pawłowi i poruszył ustami bez dźwięku.

— Wyjdę?

— Tak. Po wykonaniu decyzji i formalnościach. Dzisiaj nie wróci pan stąd ze mną przez główne drzwi.

To było potrzebne dopowiedzenie. W oczach Leona pojawiło się rozczarowanie, niemal tak gwałtowne jak ulga chwilę wcześniej.

Paweł pochylił się nieco bliżej.

— Ustalimy, gdzie będę czekał. Proszę wysłuchać do końca tego, co panu przekażą.

Leon skinął głową. Dłonie znów miał złożone.

Po posiedzeniu Paweł został na korytarzu z kopią rozstrzygnięcia i notesem otwartym na stronie, na której od miesięcy wracały te same argumenty. Wcześniejsze wnioski nie doprowadziły do zwolnienia. Tym razem sytuacja była inna. Zasadniczy materiał rzeczowy zabezpieczono. Część świadków przesłuchano ponownie. Relacja Mazura nie dawała potwierdzenia, które początkowo jej przypisano. Nowe ustalenia komplikowały prosty związek między podpisem, momentem wykonania polecenia a osobistym działaniem Leona.

Żaden pojedynczy punkt nie otworzył bramy.

Paweł zamknął notes. Nie zadzwonił do nikogo z wiadomością o wygranej.

Miał jeszcze sprawdzić, jak decyzja zostanie wykonana, i odebrać człowieka, który przez pół roku uczył się czekać.

*

Przed aresztem padał drobny deszcz. Paweł siedział w samochodzie, a wycieraczki uruchamiał tylko wtedy, gdy obraz za szybą robił się zbyt miękki.

Kupił dwie kanapki i wodę. Jedną kanapkę zjadł, zanim zdążył się zastanowić, czy powinien zostawić Leonowi wybór. Druga miała ser i ogórek. Uznał, że to nie będzie najtrudniejsza decyzja tego dnia.

Leon wyszedł z torbą, która wyglądała na za małą. Zatrzymał się po zewnętrznej stronie bramy. Popatrzył w lewo, potem w prawo. Nie zauważył Pawła, dopóki ten nie wysiadł.

Szli ku sobie bez pośpiechu.

— Wszystko? — zapytał Paweł, wskazując torbę.

— Reszta była u sąsiadki. Mieszkanie.

Nie było to zdanie, ale Paweł zrozumiał.

Leon stanął przy samochodzie i czekał.

— Otwarte — powiedział Paweł.

Klient nacisnął klamkę. Usiadł, postawił torbę między nogami, a następnie poprawił ją tak, żeby nie dotykała drzwi.

Przez pierwsze minuty milczał. Kiedy Paweł zatrzymał się na czerwonym świetle, Leon spojrzał na ludzi przechodzących przed maską. Kobieta trzymała telefon pod brodą i zapinała kurtkę dziecka. Rowerzysta zeskoczył na chodnik. Mężczyzna z mokrą gazetą przebiegł ostatnie metry.

— Możemy stanąć przy sklepie? — zapytał Leon.

— Czego pan potrzebuje?

— Nie wiem. Wejść.

Paweł znalazł miejsce niedaleko niewielkiego marketu. Leon wysiadł sam. Wrócił po ośmiu minutach z opakowaniem kawy, szczoteczką do zębów i trzema bułkami w przezroczystej torbie.

— Nie wiedziałem, jaką mam w domu — wyjaśnił, patrząc na kawę.

— To się okaże.

Leon oparł zakupy na kolanach.

— Mogę już normalnie korzystać z telefonu?

Paweł przypomniał mu zasady dotyczące postępowania, kontaktów i obowiązków. Nie było zakazu zwykłego życia. Było wiele sposobów, żeby pod wpływem ulgi, złości albo alkoholu zaszkodzić sobie i utrudnić dalszą obronę. Omówili to bez tworzenia listy ludzi, których Leon miał się bać.

— Niech pan nie próbuje sam ustalać ze świadkami, kto co pamięta — powiedział. — Jeśli pojawi się coś ważnego, zapisze pan i skontaktuje się ze mną.

— Nie zamierzam do nich dzwonić.

Paweł skinął głową.

— Może nikt nie będzie chciał odebrać — dodał Leon.

W samochodzie pachniało świeżym pieczywem i mokrą kurtką. Paweł przypomniał sobie, że przygotował kanapkę.

Leon przyjął ją bez podziękowania. Jadł powoli, zbierając okruchy z papieru palcem.

Pod blokiem długo szukał klucza, choć przełożył go do osobnej kieszeni jeszcze przed wyjściem z aresztu. Paweł odprowadził go do wejścia.

— Spotkamy się jutro — powiedział. — Rano dam panu znać o godzinie.

Leon trzymał już dłoń na drzwiach.

— To nie koniec?

— Nie.

— Wiem. Chciałem usłyszeć, jak pan to powie.

*

Następnego dnia przyszedł do kancelarii piętnaście minut za wcześnie.

Paweł zastał go na schodach. Leon siedział z reklamówką między nogami i patrzył w wygaszony ekran telefonu. Ubranie miał inne, ale torbę z dokumentami tę samą.

— Nie zadzwonił pan domofonem?

— Było za wcześnie.

W gabinecie Leon wyjął koperty. Pisma od administracji, zaległą korespondencję, dokumenty dotyczące zatrudnienia. Firma nie czekała na zakończenie sprawy, żeby ułożyć sobie dalszą działalność bez niego. Paweł nie znał jeszcze pełnego trybu zakończenia współpracy i nie zamierzał rozstrzygać go po pierwszej stronie.

— To wymaga osobnego przejrzenia — powiedział. — Ustalimy daty doręczeń i dokumenty. Nie obiecam panu dziś powrotu do pracy.

— Nie chcę tam wracać.

— To nie znaczy, że nie trzeba sprawdzić, jak zakończono umowę.

Leon przesunął koperty na bok.

— Kot mnie nie poznał.

Paweł podniósł wzrok.

— Schował się pod wanną. Sąsiadka powiedziała, że zawsze tam wchodzi, kiedy ktoś obcy przyjdzie. Potem zaczęła tłumaczyć, że miała na myśli zapach.

— Wyszedł?

— W nocy. Jak spałem. Zjadł i znowu się schował.

Paweł pozwolił mu opowiadać. O sąsiadce, która podlewała kwiat i wyrzuciła produkty z lodówki. O ręcznikach wypranych przez kogoś innego. O komputerze, którego brakowało na biurku, choć doskonale wiedział, gdzie jest i dlaczego.

Najbardziej drażnił go zegar w kuchni. Bateria wyczerpała się w czerwcu. Sąsiadka nie wymieniła jej, bo nie zwróciła uwagi.

— Przez chwilę myślałem, że naprawdę jest tamta godzina — powiedział. — Rozumie pan? Wróciłem do domu i pomyślałem, że to ja się spóźniłem.

Paweł nie próbował odpowiedzieć porównaniem.

— Spał pan?

— Trochę. Za cicho.

Po chwili Leon włączył telefon. Pokazał zdjęcie zrobione przed bramą aresztu. Nie było na nim Pawła, tylko Leon z torbą, uchwycony w momencie, kiedy zatrzymał się po wyjściu. Ktoś opublikował je przy krótkiej informacji o zwolnieniu.

Pod spodem znalazł się komentarz o kupionym sądzie. Następny dotyczył kary, której autor nie zamierzał czekać do wyroku.

Paweł zapytał, czy ktoś kontaktował się z Leonem bezpośrednio. Rozdzielił obraźliwe wpisy od wiadomości wymagających zachowania i oceny. Poprosił, żeby nie odpowiadał odruchowo i nie kasował tego, co mogło mieć znaczenie. Nie nazywał każdej obelgi realną zapowiedzią działania.

— W sklepie kobieta na mnie spojrzała — powiedział Leon.

— Powiedziała coś?

— Nie. Odwróciła telefon.

— Może pana rozpoznała. Może nie. Nie ustalimy tego z samego spojrzenia.

Leon schował urządzenie.

— W środku wszyscy wiedzieli, za co siedzę. Przynajmniej nie musiałem zgadywać.

Paweł spojrzał na papiery dotyczące zatrudnienia. Nie zamierzał mówić klientowi, że najgorsze ma za sobą.

*

Formalne warunki zwolnienia omówili po raz drugi.

Paweł sprawdził, czy Leon zna miejsce i terminy stawiennictwa oraz czy rozumie obowiązek reagowania na wezwania. Wszystko zapisali w kalendarzu. Tym razem to Leon zadawał pytania o drobiazgi: podróż do innego miasta, zmianę adresu, wizytę u znajomego. Wolność miała nagle postać czynności, które wcześniej wykonywał bez potrzeby nazywania ich.

Dopiero potem wrócili do sprawy.

— Zarzut nie został wycofany — powiedział Paweł. — Zwolnienie nie przesądza, jak zakończy się postępowanie.

— Sędzia mówił, że materiał się zmienił.

— Tak. I że przy obecnym stanie dalszy areszt można zastąpić innymi środkami. To ważne rozstrzygnięcie. Nie jest wyrokiem uniewinniającym.

Leon oparł się o krzesło.

— Wiem, co nie jest czym. Przez pół roku wszyscy mi to wyjaśniają.

Paweł zamknął kalendarz.

— Wczoraj zapytał pan, czy to koniec. Wolę powiedzieć jasno teraz, niż pozwolić panu zbudować na decyzji coś, czego w niej nie ma.

Przez chwilę patrzyli na siebie w milczeniu.

— Myślałem, że wyjdę i będę mógł zacząć od miejsca, w którym mnie zabrali — powiedział Leon.

— Nie mam narzędzia, które to zrobi.

— Wiem.

Tym razem słowo zabrzmiało inaczej. Bez pretensji do człowieka siedzącego po drugiej stronie stołu.

Na biurku zostały koperty i telefon. Paweł przesunął dokumenty zatrudnienia do osobnej teczki. Wskazał, co trzeba będzie sprawdzić w najbliższych dniach, oraz zaproponował kontakt do prawnika zajmującego się takimi sprawami, jeśli zakres wykroczy poza to, czym mógł rzetelnie zająć się sam.

Nie próbował odzyskać pozycji człowieka, który rozwiąże wszystko.

Przed wyjściem Leon zatrzymał się przy drzwiach gabinetu. Za nimi ktoś rozmawiał na schodach przez telefon. Głos był donośny, pogodny, pełen słów o jutrzejszym spotkaniu.

Leon poczekał, aż rozmówca zejdzie piętro niżej.

*

Nowy materiał dotyczący dawnej stacji dotarł do Pawła dwa dni później, w kolejnej udostępnionej partii akt.

Najpierw zobaczył numer seryjny. Ten sam, który odnalazł po zestawieniu starej ewidencji z protokołem przeniesienia. W maju mieli ślad urządzenia i wykaz sugerujący obecność kopii klucza. Teraz analiza zabezpieczonych danych oraz dokumentacji pozwalała powiedzieć więcej.

Zachowane odniesienia i zweryfikowany materiał klucza wiązały kopię z tym samym podpisem, na który powoływano się od początku sprawy. Nie chodziło już wyłącznie o zbliżoną nazwę pliku.

Paweł przeczytał zastrzeżenia, zanim sięgnął po telefon.

Ustalenie nie dowodziło, że konkretny człowiek użył tej kopii do przygotowania polecenia. Nie rozstrzygało też samo w sobie całej historii jej przechowywania. Dokumentacja wskazywała natomiast, że stanowisko pozostawało użytkowane przez więcej niż jedną osobę, a wcześniejszy obowiązek usunięcia zasobów nie został potwierdzony w sposób, który pozwalałby zamknąć temat.

Zadzwonił do Dębskiego.

— Chcę, żeby pan przeczytał zakres ustalenia. Nie nagłówek.

— Jeśli nagłówek brzmi „wszyscy mogli”, od razu proszę go wyrzucić.

— Nagłówek jest mniej efektowny.

— To dobrze wróży.

Umówili ograniczony zakres konsultacji. Paweł przesłał materiały w sposób używany dotychczas przy pracy nad sprawą, po sprawdzeniu, co obejmuje dostęp konsultanta. Wciąż liczył wydatki. Utrata zleceń powiązanych z Daedalusem nie stała się mniej rzeczywista tylko dlatego, że Leon wyszedł z aresztu.

Wrócił do listy użytkowników.

Nie była listą sprawców ani nawet listą osób, które znały istnienie każdej kopii. Powstała z kilku źródeł: upoważnień, potwierdzeń obsługi, dokumentów przekazania i zapisów pozwalających przypisać część czynności. Nie wszystkie pozycje miały taką samą siłę.

Na liście byli Leon Wolski, Isaak Radowski i Olga Radecka. Dalej osoby uczestniczące w integracji oraz obsłudze. Przy części zaznaczono wspólne konto, które nie pozwalało wskazać człowieka na podstawie samego logowania.

Paweł ułożył obok wcześniejsze zdanie o podpisie.

Pierwsza opinia nie przestała istnieć. Podpis nadal miał określony związek z kluczem. Zmieniła się podstawa do twierdzenia, że jego użycie wskazuje wyłącznie na właściciela.

Wieczorem Dębski oddzwonił.

— Tak, to wzmacnia zastrzeżenie dotyczące wyłączności — powiedział. — Ale proszę nie przenosić automatycznie uprawnień do stanowiska na dostęp do każdego jego zasobu. W materiale część rozróżniono, część trzeba jeszcze doprecyzować.

— Kogo możemy wykluczyć?

— Tą listą? Nikogo uczciwie. Możemy wykazać, że pierwotny skrót był za daleki.

Paweł spojrzał na nazwisko Radeckiej. Przypomniał sobie jej dokumenty pojawiające się w aktach i pytania dotyczące kontroli. Pokusa była prosta: przenieść ciężar w jedno nowe miejsce, zostawić klientowi pustą przestrzeń.

Nie zrobił tego.

Zaznaczył różnice między wykazaną obsługą, formalnym upoważnieniem i możliwością użycia kopii. Przy każdym punkcie dopisał źródło. Potem sformułował pytania do dalszego badania, bez nazwiska wybranego na końcu zdania.

*

W piątek Leon przyszedł z kartką zapisaną po obu stronach.

Nie przyniósł jej w teczce. Trzymał złożoną na cztery części w kieszeni kurtki. Kiedy położył ją na biurku, środkowe zagięcie nie chciało się rozprostować.

Paweł najpierw omówił nowe ustalenia dotyczące stacji. Pokazał zakres analizy i listę, odróżniając to, co potwierdzono, od tego, co pozostawało możliwością.

Leon zatrzymał palec przy nazwisku Olgi.

— Więc to mogła być ona.

— Mogła mieć określony dostęp. To jest zdanie, które wynika z materiału. Do zdania, że przygotowała zabójstwo, potrzeba innych ustaleń.

— Isaak też jest na liście.

— Tak.

— Czyli według tego mógł sam sobie…

— Lista nie opisuje zamiaru. Proszę nie robić z niej opowieści o śmierci.

Leon odsunął dokument.

— Zawsze pan zatrzymuje o krok wcześniej.

— Tam, gdzie kończy się podstawa.

— Im jakoś to nie przeszkodziło.

Paweł spojrzał na niego.

— To nie daje nam pozwolenia na powtórzenie błędu.

Przez chwilę Leon patrzył w okno. Po drugiej stronie ulicy pracownik sklepu zwijał mokrą markizę. Woda spłynęła nagle na chodnik, tuż przed butami przechodnia. Obaj podnieśli ręce, każdy z innego powodu.

— Kot śpi już na kanapie — powiedział Leon.

— To dobrze.

— Obok mnie jeszcze nie.

Paweł czekał.

Leon rozłożył przyniesioną kartkę.

Na pierwszej stronie były daty. Część pełna, część ograniczona do miesiąca i roku. Obok krótkie opisy: eksport, polecenie, kopia. Przy kilku miejscach wpisał „nie pamiętam”.

Paweł nie zaczął od czytania na głos.

— Dla mnie czy do złożenia?

— Na razie dla pana. Żeby pan sprawdził, gdzie mieszam to, co widziałem, z tym, co później usłyszałem.

— Dobrze.

— Nie ma tam jeszcze wszystkiego.

— Dopiszemy to, co pan pamięta. Nie będziemy uzupełniać braków domysłami.

Leon przytrzymał róg kartki.

— W sierpniu pytał mnie pan, czy znałem Alicję poza testem.

Paweł skinął głową.

— W domu znalazłem kubek z ośrodka. Zabrany dawno, nie żaden dowód. Stał z tyłu szafki. Myślałem, że jak już jestem na zewnątrz, to przestanę o tym myśleć.

— Nie przestał pan.

— Nie.

Na korytarzu ktoś zamknął drzwi. Leon odwrócił głowę odruchowo, potem wrócił wzrokiem do biurka.

— Nie chcę, żeby pan powiedział mi, że przez to będzie lżej.

— Nie mogę tego obiecać.

— Ani że mi uwierzą.

— Tego też nie.

Leon puścił kartkę.

— Proszę przygotować ze mną wyjaśnienia. Prawdziwe. O tym, co zrobiłem po pożarze i co skasowałem w kwietniu.

Paweł przez chwilę nie dotykał papieru.

— Rozumie pan, że może to prowadzić do oceny pana odpowiedzialności za tamte działania niezależnie od sprawy Isaaka?

— Rozumiem.

— Przed złożeniem przejdziemy przez całość jeszcze raz. Ustalimy sposób, zakres i dokumenty, do których możemy się odwołać. Nie obiecuję porozumienia, którego nikt nie zawarł.

— Wiem.

Tym razem Leon nie zapytał, co dostanie w zamian.

Paweł odwrócił czystą kartkę i zapisał datę spotkania. Pozwolenie na pracę nad wyjaśnieniami nie zamieniało jeszcze prywatnej rozmowy w materiał dla śledczych. Potrzebowali rzetelnego tekstu i świadomej decyzji co do jego złożenia.

Ale po raz pierwszy klient nie prosił, żeby zatrzymać prawdę na zewnątrz sprawy.

— Zaczniemy od pierwszej czynności, którą pan pamięta — powiedział Paweł.

Leon skinął głową.

— I złożymy to. Nie tylko zostawimy tutaj.

Rozdział 16 — I.K.R.

25–29 października 2027

Nazwisko nie było ukryte. Helena znalazła je w miejscu, które przez pół roku omijała wzrokiem: pod rysunkiem urządzenia, nad adresem do korespondencji.

Isaak Kordian-Radowski.

Przeczytała je jeszcze raz, porównując numer zgłoszenia z odsyłaczem w dokumentacji HELIOSA. Zgadzały się wszystkie cyfry. W nowszym opracowaniu autor występował już jako Radowski, a dawny układ sterowania zajmował trzy linijki między opisem czujnika temperatury a zastrzeżeniem dotyczącym zasilania. Przypis, którego nie potrzebowali do ustalenia, dlaczego człowiek spadł z dachu. Potrzebowali go dopiero teraz, gdy zaczęli pytać, dlaczego inny człowiek nie mógł wyjść z pomieszczenia.

W czytelni było za ciepło. Helena odsunęła rękaw swetra od nadgarstka i zaznaczyła ołówkiem numer strony w swoim notesie. Przy sąsiednim stanowisku mężczyzna w granatowej kamizelce przeglądał opisy zawiasów. Co kilka minut wzdychał, jakby każdy kolejny potwierdzał osobistą krzywdę.

— Znalazła pani? — spytała pracownica, zatrzymując się obok.

— Chyba tak. Potrzebuję jeszcze wcześniejszej wersji opisu.

Kobieta wskazała odsyłacz.

— To jest publikacja zgłoszenia. Wersje proszę porównywać po oznaczeniu dokumentu, nie po dacie pobrania.

Helena uśmiechnęła się krótko.

— Znam kogoś, kto będzie pani wdzięczny za to zdanie.

Rój przysłała jej odsyłacz poprzedniego wieczoru. Nie sensacyjną wiadomość, tylko prośbę o sprawdzenie pochodzenia rysunku. Fragment schematu dawnego stanowiska wracał w późniejszej dokumentacji z drobnymi zmianami. Ktoś wymienił oznaczenia przewodów, dopisał interfejs, usunął nieużywane wejście. Pod spodem pozostał numer, starszy od spółki w jej obecnej formie.

Helena otworzyła opis. Układ podtrzymywał zamknięcie osłony podczas stabilizacji modułu energetycznego. Potrafił przyjąć żądanie otwarcia, a następnie zaczekać z jego wykonaniem, jeśli parametry procesu nie osiągnęły określonego stanu. Na rysunku strzałka od przycisku nie prowadziła wprost do zamka. Najpierw przechodziła przez prostokąt.

W prostokącie nie mieścił się człowiek. Na papierze miał zresztą tylko nazwę funkcji.

Przesunęła stronę, szukając części o zabezpieczeniach. Był osobny tor awaryjny, opis ręcznego zwolnienia i warunek dotyczący pracy bez personelu wewnątrz. To ostatnie zdanie zaznaczyła numerem w notesie.

Nie wiedziała jeszcze, co dokładnie zbudowano w Brzezinach. Opis wynalazku nie był protokołem montażu ani instrukcją użytego egzemplarza. Rysunek wystarczał jednak, żeby przestać pytać wyłącznie o awarię zamka.

Zadzwoniła do Kamili dopiero po wyjściu. W chłodnym powietrzu poczuła, jak bardzo rozbolała ją głowa.

— To jego projekt — powiedziała. — Pod dawnym nazwiskiem.

— Mam porównanie numerów. Tożsamość zostawiam tobie.

— Sprawdzę urzędowo. W opisie jest oczekiwanie na zakończenie stabilizacji.

— Wiem.

— Pytam, czy to mogło zatrzymać otwarcie.

Kamila przez chwilę milczała. W tle odezwał się czyjś telefon.

— Taki jest sens tej funkcji. Ale musimy sprawdzić wykonanie, konfigurację i to, czy ktoś nie obszedł niezależnego zwolnienia. Sam patent nie mówi, co zrobili sześć lat temu.

Helena stanęła przy przejściu. Po drugiej stronie kobieta poprawiała dziecku kaptur, podczas gdy ono próbowało wyjąć z kieszeni obie ręce naraz.

— Czyli szukamy egzemplarza, nie pomysłu.

— I decyzji. Poprawnie działające urządzenie też może zrobić dokładnie to, czego nie powinno się od niego żądać.

Zapaliło się zielone. Helena została na chodniku jeszcze sekundę, zapisując zdanie.

*

Potwierdzenie zmiany nazwiska dotarło w czwartek. Do tego czasu zdążyła sprawdzić stare zgłoszenia, dokumenty założycielskie i daty kolejnych opracowań. Wszystko prowadziło do tego samego człowieka. Żadnego drugiego konstruktora, żadnej osoby podpisującej cudze prace. Radowski skrócił nazwisko legalnie, na długo przed prezentacją skrzydeł.

Biel przeczytała notatkę bez komentarza. Dopiero przy załączonym schemacie odłożyła długopis.

— Dlaczego dopiero teraz?

Helena przygotowała sobie odpowiedź o kierunkach analizy, rozdzieleniu materiałów i terminach opinii. Wszystko było prawdziwe. Wszystko brzmiało jak gotowe usprawiedliwienie.

— Wcześniej nie prześledziłam tego przypisu — powiedziała.

— Czy był powód, żeby prześledzić go wcześniej?

— Przy pierwszym wejściu do starej dokumentacji. Nie wiedziałam jeszcze, czego szukam. Ale mogłam.

Prokurator skinęła głową, pozostawiając jej to zdanie.

— Uzupełnij zakres pytań do biegłej. Interesuje mnie, co połączono z czym i kto mógł zmienić tryb. Nie chcę w opinii biografii wynalazcy.

— Będzie osobno.

— A nazwisko?

— Potwierdzone. Nie ma podstaw, żeby traktować zmianę jako ukrywanie tożsamości.

— To też napisz. Zanim ktoś zrobi z myślnika metodę działania.

Wróciwszy do pokoju, Helena otworzyła fotografie notatnika zabezpieczonego razem z osobistymi papierami Isaaka. W kwietniu interesowały ich terminy, numery kontaktowe i zapiski dotyczące prezentacji. Teraz szukała wcześniejszych kartek, wklejonych do nowszego zeszytu. Isaak nie prowadził archiwum według lat. Przenosił szkice, które wciąż uważał za przydatne, jak inni ludzie przenosili do kolejnych mieszkań ten sam niewygodny fotel.

Na jednej stronie, obok przekreślonego obliczenia, zobaczyła inicjały.

I.K.R.

Od pionowej kreski litery K odchodziło coś na kształt skrzydła. Niżej ktoś próbował dopasować litery do słowa „Ikar”; dopisane małe „a” wyglądało jak człowiek, który spóźnił się do wspólnego zdjęcia. Były jeszcze dwie wersje, jedna podkreślona. Żadna nie przypominała technicznego oznaczenia.

Helena powiększyła obraz. Nie pojawiło się ukryte hasło ani polecenie otwierające archiwum. Mężczyzna bawił się własnym nazwiskiem. Chciał, żeby skrót dobrze brzmiał.

W sąsiednim pokoju ktoś opowiadał dowcip. Śmiech urwał się nagle, gdy zadzwonił telefon.

Przez chwilę patrzyła na małe skrzydło. O Isaaku wiedziała już więcej, niż chciał wiedzieć o sobie człowiek pozujący do fotografii przed pierwszym lotem. A mimo to najdotkliwszy wydał jej się ten drobiazg: poświęcił czas na wymyślenie imienia dla kogoś, kto miał wznieść się nad innych.

Zapisała numer zdjęcia. Rysunek nie wnosił nic do mechaniki wypadku, ale pozwalał zrozumieć, dlaczego dawni współpracownicy używali przydomka z taką swobodą. Nie narodził się po katastrofie.

Żur zajrzał do pokoju z kubkiem.

— Nowy trop?

— Stary autor.

Spojrzał na ekran.

— Naprawdę sam to sobie wymyślił?

— Tak wygląda.

— Najgorzej, kiedy przezwisko trzeba zatwierdzić u przełożonego.

Helena parsknęła, zanim zdążyła się powstrzymać. Żur nie ciągnął żartu. Postawił kubek na pustym miejscu na biurku.

— Bez cukru. Znowu zapomniałaś zejść.

— Dzięki.

— To jego pismo?

— W notatniku tak. Przy dokumentacji technicznej będziemy potrzebować porównania.

— Mam dosłać próbki?

Podała mu numery odpowiednich materiałów. Na jednym z kolejnych skanów ktoś dopisał uwagę przy bloku sterowania osłoną. Nie chciała jeszcze wypowiadać jej na głos. Najpierw musiała ustalić, z jakiej wersji pochodziła kartka i czy kiedykolwiek wyszła poza szkic.

*

Ewa przyjęła ją w pracowni pod koniec dnia. Na stole leżała rozłożona mapa, przytrzymana w rogach małymi ciężarkami. Helena zatrzymała się przy drzwiach, czekając, aż gospodyni zdejmie cienki pasek papieru z brzegu arkusza.

— Jeszcze chwilę. Jak puszczę teraz, jutro zaczynam od nowa.

W pomieszczeniu było słychać wentylator i ruch samochodów za oknem. Zegar nad szafą spóźniał się o siedem minut; Helena porównała go z telefonem i zaraz poczuła znużenie własnym odruchem. W tej sprawie przestała wierzyć nawet zegarom w cudzych kuchniach.

Ewa odłożyła narzędzie.

— To o głosie?

— O dokumentach. Nie przywiozłam żadnego nagrania.

Napięcie w twarzy kobiety nie zniknęło, lecz zmieniło kształt. Wskazała mały stół pod oknem, oddzielony od stanowiska pracy.

Helena wyjęła kopię schematu. Zanim pokazała podpis i oznaczenia, zapytała, czy Alicja przesyłała rodzinie materiały dotyczące pracy. Ewa usiadła z rękami opartymi na kolanach.

— Czasami zdjęcia. A raz kartkę, bo mama nie rozumiała, czym Ala się zajmuje. Myślała, że składa akumulatory do rowerów.

— Pamięta pani, jak wyglądała?

— Strzałki. Dużo prostokątów. Ala zakreśliła miejsce, gdzie stała.

Dopiero wtedy Helena przesunęła wydruk.

Ewa pochyliła się, ale go nie dotknęła.

— To ten rysunek. Tylko u nas było coś dopisane na górze.

— Ma pani tamtą kopię?

— Powinna być w teczce u mamy. Nie w tej z ugodą. W listach.

Helena zapisała rozróżnienie. Przez miesiące słowo „dokumenty” oznaczało dla niej materiał, który rodzina zachowała na wypadek kolejnej próby dochodzenia swoich praw. List od córki mógł leżeć gdzie indziej, obok kartek imieninowych.

— Mogłaby pani sprawdzić? Nie chcę, żeby pani przepisywała uwagi albo odcinała fragment.

Ewa spojrzała na nią po raz pierwszy z czymś zbliżonym do irytacji.

— Naprawiam papier. Nie wycinam z niego wygodnych zdań.

— Przepraszam. Mówię to odruchowo.

— Wszyscy coś mówią odruchowo.

Wstała, wyjęła telefon i napisała wiadomość. Potem odsunęła krzesło z powrotem do stołu.

— Mama sprawdzi jutro. Wie pani, co jest w tym najgorsze?

Helena nie odpowiedziała.

— Że przez chwilę pomyślałam: dobrze, będzie miała zajęcie.

Ewa wpatrywała się w jeden z prostokątów.

— Nie musi pani tego przede mną poprawiać — powiedziała Helena.

— Nie zamierzam.

Siedziały w milczeniu. Wentylator wyłączył się z cichym stukiem i od razu wyraźniej było słychać ulicę.

— On się wtedy inaczej nazywał — odezwała się w końcu policjantka, wskazując dolną część wydruku. — Chcę sprawdzić, czy to nazwisko pojawia się w korespondencji Alicji.

Ewa przeczytała je bez widocznego zaskoczenia.

— Nie pamiętam. Dla nas był doktorem Radowskim. Ala mówiła też „szef”.

— A „Ikar”?

— Może. Nie chcę zgadywać tylko dlatego, że teraz to wszędzie piszą.

Helena zamknęła notes. Nie dostała potwierdzenia, którego mogłaby użyć, i była wdzięczna za sposób, w jaki kobieta jej go odmówiła.

Przy wyjściu Ewa zapytała, czy schemat wyjaśnia śmierć siostry.

— Jeszcze nie. Wyjaśnia, o co mamy pytać.

— To proszę zapytać również, po co miała przycisk, jeśli ktoś z zewnątrz mógł zdecydować, że ma nie działać.

*

Kopia z rodzinnej teczki dotarła następnego dnia razem z kopertą i krótkim listem. Oryginały przyjęto i opisano; Ewa dostała potwierdzenie. Helena obejrzała je najpierw w całości, zanim pozwoliła sobie szukać zdania, które odpowiadałoby na jej pytania.

Alicja pisała o sobocie, której prawdopodobnie nie będzie mogła spędzić w domu. Przepraszała za zapomniane urodziny kuzynki. Dalej narysowała strzałkę w stronę dołączonego schematu i napisała: „To jest ta szafa, o której mówię. W środku wygląda mniej mądrze”. Obok bloku stanowiska widniało małe kółko z dwiema kreskami nóg. Pod nim: „ja, gdy każą sprawdzić, czy coś nie stuka”.

Helena odsunęła fotografię listu. Nie chciała, żeby żart dziewczyny stał się podpisem pod zdjęciem jej śmierci.

Kamila przyjechała po południu z porównaniem wersji. Numer arkusza odpowiadał dokumentacji montażowej z Brzezin. Kopia rodzinna miała ten sam rozkład poprawek i ten sam drobny ubytek przy lewej krawędzi, co egzemplarz odnaleziony w zabezpieczonym segregatorze. Nie była nowym, nieznanym projektem. Pomagała ustalić, że konkretna wersja funkcjonowała jeszcze przed testem.

— Tu jest ważniejsze zdanie — powiedziała biegła, wskazując dopisek Alicji. — Ona opisuje wejścia technika jako normalną część pracy. Musimy porównać to z instrukcją, która zakładała pustą przestrzeń podczas tej fazy.

— A uwaga na górze?

— Dotyczy kolejności reakcji. Nie mogę na jej podstawie powiedzieć, jaki stan był ustawiony w dniu pożaru.

Helena skinęła głową. Miała ochotę ponaglić ją, jakby wystarczająco stanowcze pytanie mogło przyspieszyć odzyskiwanie danych. Zamiast tego podała numer odpowiedzi dotyczącej pisma. Wstępne porównanie z podpisanymi notatkami wskazywało Isaaka; materiał trafił do dalszej oceny. Także egzemplarz roboczy zachował jego parafę przy zmianie. Nie było powodu opierać wszystkiego na pamięci Ewy.

Kamila przyjrzała się fotografii kartki.

— Ktoś kiedyś musiał to przeczytać i uznać za rozsądne — powiedziała.

— W innym zastosowaniu mogło być rozsądne.

— Właśnie.

Po jej wyjściu Helena zestawiła na ekranie dwie strony. Na jednej Alicja narysowała siebie w środku urządzenia. Na drugiej Isaak zaznaczył, co ma zostać ochronione w pierwszej kolejności.

Telefon zawibrował. Ewa pytała, czy matka może dostać kopię listu jeszcze przed weekendem. Helena odpisała, że dopilnuje przekazania, i odłożyła aparat ekranem w dół.

Nad blokiem odpowiedzialnym za zamknięcie osłony były trzy słowa, zapisane pochyłym pismem Isaaka:

„pierwszeństwo ochrony rdzenia”.

Rozdział 17 — Bez warunków

8–12 listopada 2027

Marek Lis przyniósł laptop, ładowarkę i papierową torbę z drugim śniadaniem. Torbę postawił pod krzesłem, pozostałe rzeczy położył na stole. Zapytał, czy może wyjąć kanapkę przed rozpoczęciem.

— Przyjechałem prosto z badania — wyjaśnił. — Od wczoraj nic nie jadłem.

Helena wskazała zegar.

— Mamy jeszcze kilka minut.

Nie przypominał człowieka, który nosi przy sobie cudzy ostatni sekret. Miał suchą skórę na dłoniach, koszulę niedopiętą pod szyją i okulary, które zdejmował za każdym razem, gdy chciał przyjrzeć się komuś uważniej. Wcześniej odpowiadał na pytania dotyczące terminu spotkania i zakresu zamówionego audytu. Dopiero po zestawieniu jego materiałów z korespondencją firmową stało się jasne, że kilka krótkich wiadomości w aktach nie oddaje całej rozmowy.

Zjadł połowę kanapki, zawinął resztę i wytarł palce chusteczką.

— Uprzedzam, że nie mam tego, co miałem dostać piętnastego kwietnia.

— Wiem. Zaczniemy od tego, co pan dostał.

— To dobrze. W ostatnim piśmie słowo „archiwum” występowało tak często, że sprawdziłem, czy przypadkiem czegoś nie przeoczyłem.

Helena zapisała uwagę. Własny język potrafił przesunąć granicę między obietnicą przekazania danych a samym przekazaniem. Tym razem zamierzała pilnować każdego czasownika.

Po rozpoczęciu czynności Lis opowiedział o pierwszym kontakcie. Isaak odezwał się w marcu, powołując na dawną konsultację dla jednej z firm współpracujących z ośrodkiem. Nie zamówił śledztwa. Chciał niezależnej oceny materiałów dotyczących starego testu oraz sposobu ich późniejszego przechowywania. Pytał o zabezpieczenie dokumentów, zasady dostępu i możliwość sporządzenia raportu z wyszczególnieniem braków.

— Brzmiał jak ktoś, kto chce zrobić porządek — powiedział Lis.

— A pan mu uwierzył?

— Uwierzyłem, że chce zamówić pracę. Co do porządków, ludzie różnie rozumieją to słowo.

Podał przykład. W pierwszej wiadomości Isaak chciał zachować kontrolę nad dalszym przekazywaniem materiałów. Raport miał trafić najpierw do niego. Pytał, czy można wyłączyć z przeglądu dokumenty, które dotyczyły własności rozwiązań technicznych, i czy wnioski dałoby się przedstawić bez nazwisk pracowników.

Helena czytała wydruk, podczas gdy Lis mówił. Niektóre zdania były uprzejme do granic niewidocznej groźby. „Oczekuję proporcjonalnego uwzględnienia ryzyka dla projektu”. „Nie możemy pozwolić, aby ocena sprzed lat sparaliżowała obecne przedsięwzięcie”.

— Zgodził się pan?

— Na poufność pracy, nie na wybieranie wyniku. Napisałem mu, że bez pełnego materiału mogę opisać tylko to, co zobaczę. I że ograniczenia muszą być wymienione w raporcie.

— Zrezygnował?

— Na dziewięć dni.

Przesunął palcem po dacie. Potem wskazał kolejną wiadomość. Była krótsza. Isaak proponował udostępnienie spisu, żeby audytor określił zakres potrzebnych analiz. W załączniku znajdowała się lista katalogów, zestawienie wersji raportu i kilka przykładowych stron. Żadnej pełnej kopii danych pomiarowych. Żadnego kompletnego zapisu testu.

— Czyli wiedział pan, że wersji raportu było więcej niż jedna.

— Wiedziałem, że tak je opisano. Różnica mogła być literówką albo czymś poważniejszym. Sam spis tego nie rozstrzygał.

Helena spojrzała na jego ręce. Złożył je płasko na stole, z kciukami schowanymi pod spód. Odpowiadał ostrożnie, lecz nie próbował pomniejszać tego, co otrzymał.

— Dlaczego nie przekazał nam pan od razu całej korespondencji?

Lis podniósł wzrok.

— Przekazałem wiadomości objęte pierwszym żądaniem. Terminy, potwierdzenie spotkania, zakres. Potem dostałem pytania o materiały do audytu. W odpowiedzi napisałem, że są jeszcze wcześniejsze ustalenia. Tu jest kopia tej odpowiedzi.

Helena odszukała numer w aktach. Pismo wpłynęło, zostało dołączone do części dotyczącej dawnego ośrodka i czekało na połączenie z analizą obecnej sprawy. Nikt go nie schował. Wystarczyło, że kilka osób miało pilniejsze rzeczy.

— Widzę — powiedziała.

Nie dodała, że akt było dużo. Lis mógł to policzyć sam.

*

Najkrótsza wiadomość pochodziła z początku kwietnia. Nie miała nagłówka z nazwą projektu ani podpisu zawierającego wszystkie stanowiska Isaaka.

„Potwierdzam 15 kwietnia, godz. 8.00. Udostępnię całość materiałów pozostających w mojej dyspozycji. Bez warunków, które proponowałem wcześniej”.

Helena przeczytała ją dwukrotnie.

— Co się zmieniło?

Lis zdjął okulary.

— Nie wiem.

— Rozmawialiście telefonicznie?

— Tak. Zapytałem, czy mam rozumieć to dosłownie. Powiedział, że tak.

— Podał powód?

— Powiedział: „Nie chcę już uzgadniać, co się wydarzyło”. Tak zapamiętałem. Nie nagrywałem rozmowy.

W pokoju zrobiło się cicho. Helena słyszała wentylację i szuranie krzesła za ścianą.

— Wspomniał o Alicji?

— Nazwiskiem. O teście, w którym zginęła. Nie opowiadał mi przebiegu. Miał to zrobić na spotkaniu.

— Mówił o własnej odpowiedzialności?

— Powiedział, że w materiałach są także jego decyzje. Nie nazwał ich przestępstwem. Nie nazwał ich błędem. Nie chcę dopowiadać.

Helena odłożyła długopis. Próbowała wyobrazić sobie Isaaka przy telefonie, ale wciąż widziała człowieka z nagrań promocyjnych. Prostował plecy przed odpowiedzią, jakby każde pytanie było sygnałem do rozpoczęcia występu.

— Czy domagał się gwarancji, że nie poniesie konsekwencji?

— W tej rozmowie nie. Wcześniej pytał o ryzyko dla spółki i dla siebie. Odpowiedziałem, że nie mogę mu go usunąć audytem.

— A pan? Co pomyślał pan po tej zmianie?

Lis przez chwilę obracał okulary w dłoni.

— Że albo naprawdę jest gotów, albo potrzebuje uwierzyć, że jest gotów. Rano piętnastego miałem się dowiedzieć.

— Znał termin lotu?

— Oczywiście. Przełożyliśmy godzinę spotkania właśnie ze względu na prezentację. Mówił, że po niej będzie mógł udostępnić sprzęt bez przerywania przygotowań.

To mieściło się w obu obrazach Isaaka. Człowiek zdecydowany ujawnić prawdę wciąż chciał najpierw pokazać światu swoje skrzydła. Helena nie potrafiła powiedzieć, czy było w tym tchórzostwo, próżność, czy zwykła potrzeba zakończenia jednej rzeczy, zanim druga zniszczy resztę życia. Nie musiała wybierać za niego.

Zapytała, kto wiedział o audycie.

Lis wskazał dalszą część korespondencji. W jednej z wiadomości Isaak polecał skontaktować się z Olgą Radecką w sprawie dostępu do pomieszczeń i dokumentacji bezpieczeństwa. Potem pojawiła się odpowiedź Olgi, wysłana również do audytora. Prosiła o sprecyzowanie listy materiałów i wskazywała, że część zestawień zawiera dane osób trzecich. Załączony spis obejmował wersje chronologii testu, dokumentację sterownika oraz wykaz brakujących zapisów.

— Mógł ktoś odpowiedzieć za nią?

— Nie wiem, kto nacisnął klawisz. Później rozmawiałem z nią o tych samych punktach.

— O których dokładnie?

Lis wymienił dwa oznaczenia, sprawdzając je na wydruku. Jedno dotyczyło raportu po pożarze.

Helena poprosiła, żeby opowiedział rozmowę od początku, bez odwoływania się do tego, co myśli o niej obecnie. Olga nie próbowała odwołać audytu. Pytała, czy dokumenty będą wynoszone, kto sporządzi kopie i czy ocena obejmie czynności konkretnych pracowników. Według Lisa użyła określenia „odpowiedzialność za wersje”.

Nie było w tym przyznania do niczego. Była wiedza o zakresie kontroli, wcześniejsza niż lot.

— Czy poinformował ją pan, że Radowski zrezygnował z warunków?

— On sam to zrobił. Proszę zobaczyć adresatów następnej wiadomości.

*

Po wyjściu Lisa Helena została w pokoju z Biel i technikiem, który przyjął przekazywane materiały. Sprawdzili, co pochodzi z oryginalnej skrzynki, co jest eksportem, a co tylko wydrukiem przygotowanym do rozmowy. Część wiadomości miała odpowiedniki w zabezpieczonych zasobach firmy. Resztę należało porównać, zachowując nagłówki i załączniki.

Prokurator zatrzymała się przy zdaniu o rezygnacji z warunków.

— Ładnie wygląda po śmierci.

Helena spojrzała na nią.

— Uważa pani, że udawał?

— Uważam, że nie wiemy, czy przekazałby wszystko. Wiemy, co obiecał. To już jest coś.

— Olga wiedziała, co miało wejść do przeglądu.

— Tak. I będziemy pytać o jej działania. Ale Wolski też mógł bać się tego spotkania.

Helena poczuła irytację, tak szybką, że dopiero po chwili rozpoznała jej źródło. Jeszcze niedawno sama powiedziałaby dokładnie to samo. Teraz każde przypomnienie dowodów przeciw Leonowi odbierała jak opór wobec sprostowania pomyłki.

Biel zauważyła jej minę.

— Nie przerzucaj całej pewności na drugą stronę stołu.

— Nie zamierzam.

— W takim razie zapisz obie możliwości.

Helena wróciła do swojego pokoju. Na biurku czekała odpowiedź dotycząca części załączników przekazanych firmie we wrześniu. Nadal brakowało pełnego potwierdzenia, którą wersję materiałów o przełączniku otrzymała Olga przed rozmową. W jednym wykazie znajdowały się nazwy plików bez ich zawartości, w drugim daty wysyłki bez listy odbiorców. Wiedza Radeckiej pozostawała pytaniem, nie rozwiązanym kłamstwem.

Nie połączyła tych luk kreską z nowym motywem. Napisała osobne zadanie: ustalić dokładny obieg załączników. Potem otworzyła korespondencję Lisa jeszcze raz.

Najbardziej poruszyło ją zdanie z wcześniejszej wiadomości, w której Isaak pytał, czy raport mógłby opisywać „uchybienia zespołu” zamiast poszczególnych decyzji. Dopiero pod koniec zrezygnował z tego pomysłu. Przez kilka tygodni próbował przenieść własne nazwisko do liczby mnogiej.

Zadzwonił Paweł. Odebrała po trzecim sygnale.

— W sprawie terminu? — spytała.

— W sprawie szalika. Został u mnie po naszym ostatnim spotkaniu i zaczyna wyglądać na stałego klienta.

Spojrzała na wieszak. Rzeczywiście od tygodnia wychodziła z domu w innym.

— Myślałam, że zgubiłam go w samochodzie.

— Mam go zostawić na recepcji?

— Mogę podjechać po pracy.

Oboje zamilkli. Helena patrzyła na wydruk wiadomości, której nie powinna omawiać podczas prywatnego telefonu. Paweł najwyraźniej też nie miał zamiaru wypełniać przerwy rozmową o Leonie.

— Po pracy to konkretna pora czy deklaracja ideowa? — zapytał.

— Dzisiaj konkretna. O osiemnastej.

— Będę do osiemnastej trzydzieści.

— Zdążę.

Po zakończeniu rozmowy przesunęła telefon dalej od dokumentów. Zapisanie godziny w kalendarzu zajęło kilka sekund. Przez większość wspólnego życia zachowywała się tak, jakby nawet tych kilku sekund nie mogła nikomu oddać.

*

W piątek przyszło porównanie wiadomości. Treść, daty oraz istotne załączniki zgadzały się w niezależnie zabezpieczonych kopiach tam, gdzie były dostępne po obu stronach. Nie usuwało to wszystkich pytań o rozmowy telefoniczne, ale pozwalało przestać traktować materiały Lisa jak jednostronnie przygotowaną opowieść.

Helena wróciła do ostatniego wątku. Pierwszy raz przeczytała go pobieżnie, skupiona na audycie. Temat brzmiał jak zwykłe uzgodnienia organizacyjne przed prezentacją.

Olga pisała o potrzebie dodatkowego sprawdzenia oprogramowania. Powoływała się na zmiany konfiguracji i odpowiedzialność za dopuszczenie urządzenia. W świetle jej stanowiska prośba była zrozumiała. W świetle późniejszego zapewnienia, że ograniczała się do odczytu, wymagała dokładnego rozdzielenia czynności.

Helena zadzwoniła do Kamili i przeczytała fragment.

— „Kontrola oprogramowania” może znaczyć tylko odczyt?

— Może. Może też obejmować porównanie wersji, test, zmianę ustawień. Bez opisu nie będę wybierała znaczenia.

— Jeśli przełożony jej zabronił?

— To powie nam coś o upoważnieniu. Urządzenie nie czyta maili przełożonego.

Helena zapisała pytanie o zakres, metodę i zapis kontroli. Musieli ustalić, co zaproponowano, co dopuszczono i co faktycznie wykonano. Te trzy rzeczy mogły się rozchodzić.

W dalszej części korespondencji Olga zaznaczała, że audytor nie powinien otrzymać „roboczych wariantów pozbawionych kontekstu”. Isaak odpowiedział, że właśnie porównanie wariantów jest jednym z celów przeglądu. Nie użył groźby. Nie napisał, że wie, co zrobiła. Wystarczyło, że odmówił jej prawa wyboru wersji.

Helena spojrzała na datę. Przed usunięciem plików z komputera Leona. Przed zamkniętą prezentacją. W czasie, gdy wszyscy jeszcze mogli zrobić coś innego.

Dopiero teraz zrozumiała, dlaczego Lis tak stanowczo oddzielał spis od archiwum. Spis był zapowiedzią, którą różni ludzie mogli odczytać jako zagrożenie. Pełny materiał miał sprawdzić, czy mieli powód. Isaak umarł między jednym a drugim.

Na końcu ostatniej wiadomości do Olgi, z Lisem w kopii, znajdowało się krótkie zdanie. Helena powiększyła tekst, chociaż widziała go wyraźnie.

„Nie zgadzam się na proponowaną przez ciebie kolejną kontrolę oprogramowania przed lotem”.

Rozdział 18 — Trzy uderzenia

6–17 grudnia 2027

Leon przyszedł w kurtce, której Helena wcześniej nie widziała. Granatowej, z jasnym śladem na rękawie. Przez moment pomyślała o proszku albo farbie, zanim rozpoznała zaschniętą sól. Na dworze topniał pierwszy śnieg.

Paweł wszedł tuż za nim. Położył teczkę przy swoim krześle, sprawdził, czy klient ma wodę, i usiadł. Nie szukał wzroku Heleny. Dzisiaj każde z nich miało powód, żeby patrzeć na kogoś innego.

Biel prowadziła przesłuchanie. Helena uczestniczyła w czynności z przygotowanymi materiałami dotyczącymi starego stanowiska. Wniosek obrony o uzupełniające wyjaśnienia wpłynął wcześniej; termin uzgodniono tak, żeby można było odnieść relację do konkretnych zapisów. Nie było nagłego wyznania na korytarzu ani kartki podsuniętej policjantce prywatnie.

Po pouczeniu Leon potwierdził, że chce mówić. Przez chwilę przesuwał zakrętkę butelki po obwodzie gwintu, choć butelka była zamknięta.

— Nie zabiłem Isaaka Radowskiego — zaczął. — Usunąłem dane dotyczące testu z dwa tysiące dwudziestego pierwszego roku. Wtedy, po pożarze, i później swoją kopię. Trzynastego kwietnia.

Biel poprosiła, żeby opowiedział po kolei.

Leon spojrzał na Pawła. Obrońca nie skinął głową ani nie uzupełnił zdania. Czekał.

— Po pożarze dostałem polecenie uporządkowania diagnostyki. Tak to nazwano. Miał zostać zatwierdzony pakiet. Resztę oznaczono jako roboczą.

— Od kogo dostał pan polecenie?

— Od Olgi Radeckiej.

Helena zapisała nazwisko. Wiedziała, że zostanie w tym miejscu, zanim je usłyszała. Właśnie dlatego zmusiła się, żeby następne pytanie brzmiało tak samo, jak gdyby padło inne.

— W jakiej formie?

— Część w wiadomości, część ustnie. W wiadomości nie było napisane: usuń dowody. Była lista katalogów i informacja, co ma zostać. Ustnie powiedziała, że mają przestać krążyć sprzeczne wersje.

— Co pan rozumiał przez sprzeczne wersje?

Leon potarł kciukiem ślad na butelce.

— Że raport i diagnostyka nie pokazują tego samego.

— Wiedział pan, na czym polega różnica?

— Nie znałem wtedy wszystkich danych. Wiedziałem, że w diagnostyce żądanie otwarcia jest wcześniej, niż wynikałoby z raportu. I że po nim coś jeszcze trwało.

Nie nazwał tego chwilą. Helena zauważyła wysiłek, z jakim ominął słowo pozwalające pomniejszyć czas.

Biel zapytała, dlaczego wykonał polecenie.

— Bałem się utraty pracy. Uważałem, że jeśli zatwierdzają to ludzie odpowiedzialni za bezpieczeństwo, to oni odpowiadają. Tak sobie mówiłem.

— Uważał pan dane za niepotrzebne?

— Nie.

Odpowiedź zabrzmiała wyraźniej niż wszystkie poprzednie.

— Skąd pewność? — zapytała prokurator.

— Bo zrobiłem kopię dla siebie.

Paweł podniósł wzrok dopiero wtedy, gdy Leon urwał i sięgnął po wodę. Poprosił o krótką przerwę. Po powrocie klient mówił wolniej, bez szukania lepszych określeń.

Kopia była niepełna. Zawierała wybrane zrzuty diagnostyczne, część korespondencji i robocze zestawienie. Leon trzymał ją jako ochronę na wypadek, gdyby ktoś próbował przypisać mu samodzielną decyzję o usuwaniu. W kwietniu dowiedział się o planowanym przeglądzie archiwum. Pokłócił się z Isaakiem. Bał się, że prywatny zbiór zostanie znaleziony i wykaże, jak dużo wiedział.

— Więc usunął pan coś, co miało pana chronić — powiedziała Biel.

— Tak.

— Dlaczego?

— Bo chroniło mnie tylko wtedy, kiedy mogłem zdecydować, komu to pokazać.

Helena odłożyła na chwilę długopis. W tej odpowiedzi mieściło się więcej prawdy o firmie niż w całych segregatorach procedur dostępu.

*

Relacja o samym teście była mniej uporządkowana. Leon wyraźnie rozdzielał to, co widział przy stanowisku, od tego, co potem przeczytał. Nie stał przez cały czas w jednym miejscu. Wychodził do szafy z aparaturą, wracał do terminala, sprawdzał zapis. Nie widział twarzy Alicji, gdy poprosiła o otwarcie.

Słyszał ją przez głośnik.

— Co powiedziała?

— Że chce wyjść. Nie powtórzę dokładnie pierwszego zdania. Późniejsze pamiętam lepiej.

Helena nie podsunęła mu frazy z hełmu. Pozwoliła, żeby sam do niej doszedł albo nie doszedł wcale.

— Isaak powiedział, żeby utrzymać stan — ciągnął Leon. — Czekał na zejście parametru. Chodziło o rdzeń modułu. Bał się, że stracimy próbkę.

— Słyszał pan to bezpośrednio?

— Tak. Był obok. Nie pamiętam, czy powiedział „rdzeń”, czy nazwę próbki. Sens był taki, żeby nie przerywać teraz.

— Czy wiedział, że Alicja jest w środku?

Leon spojrzał na prokurator tak, jakby dopiero to pytanie ujawniło skalę upływu czasu.

— Rozmawiał z nią.

— Kto obsługiwał sterowanie?

— Isaak miał panel. Ja zapis. Olga była przy wejściu do pomieszczenia obsługi, potem podeszła. Nie potrafię ustawić wszystkich co do sekundy.

Biel poprosiła, żeby nie próbował.

Dalej pojawił się alarm, przemieszczanie ludzi, czyjś krzyk o wyłączeniu. Leon pamiętał rękę Isaaka na panelu i zmianę dźwięku wentylacji. Nie pamiętał chwili, w której po raz pierwszy zobaczył dym. Przez sześć lat obrazy poukładały się w nim według znaczenia, nie czasu.

— Czy próbował pan otworzyć osłonę?

— Nie miałem przy sobie sterowania. Powiedziałem, żeby otworzył.

— Do kogo?

— Do Isaaka.

— A potem?

— Potem otworzył.

Leon wpatrywał się w zakrętkę.

— Tylko że to nie było od razu.

Zanim skończyli, opowiedział również o późniejszym używaniu profilu Alicji. Słyszał go podczas wcześniejszych prób systemu, przed pierwszym lotem HELIOSA. Isaak wiedział, czyj to głos. Traktował go jak element, który sprawdza się lepiej od innych. Leon nie umiał powiedzieć, kiedy dokładnie profil ponownie włączono przed kwietniową prezentacją. Nie uczestniczył w każdej kontroli.

Helena przypomniała sobie nagranie z dachu. Zdanie Isaaka, które od początku brzmiało jak odpowiedź komuś niewidocznemu. „Przecież otworzyłem”.

Teraz istniał dzień, do którego mogło należeć.

Nie powiedziała tego Leonowi.

Przy czytaniu protokołu poprawił dwa miejsca. W pierwszym „widziałem polecenie” zmieniono zgodnie z jego uwagą na informację, że odczytał je później w diagnostyce. W drugim uściślił, że nie skopiował całego zasobu. Paweł wskazał jeszcze sformułowanie łączące wiedzę klienta z chwilą, gdy dopiero o niej usłyszał. Biel przyjęła poprawkę bez sporu.

Na końcu Leon podpisał dokument. Długopis nie chciał pisać przez pierwsze pół litery. Spróbował jeszcze raz.

Kiedy wyszedł z obrońcą, Helena przez chwilę patrzyła na krzesło. W kwietniu sądziła, że jeśli ten człowiek wreszcie zacznie mówić, usłyszy historię zabójstwa wynalazcy.

Usłyszała historię tego, jak łatwo było pozostawić martwą techniczkę samą z odpowiedzialnością za własną śmierć.

*

Nagranie, którego wysłuchali dziewięć dni później, pochodziło z materiałów zabezpieczonych dużo wcześniej. Nie odzyskano całego archiwum. Żur zdołał połączyć fragmenty zachowane w kopii używanej do opracowania danych treningowych z identyfikatorami sesji i zapisami stanowiska. Inne części pozostawały uszkodzone albo nadpisane.

Rój przez kilka tygodni sprawdzała, które fragmenty należą do samego testu, a które do późniejszej obróbki. Teraz mogła wskazać ciągły odcinek, obejmujący żądanie otwarcia i reakcję obsługi. Nie miała filmowej rekonstrukcji całego pomieszczenia. Na ekranie były linie zapisu oraz zaznaczone przerwy, których nikt nie próbował wypełniać.

— Najpierw przebieg — powiedziała. — Potem dźwięk.

Helena usiadła obok Biel. W pokoju znajdował się także ekspert analizujący działanie zabezpieczeń stanowiska. Jego obecność odbierała schematowi wygodną abstrakcyjność. Gdy mówił o osłonie, wskazywał jej ciężar, położenie rygla i sposób zwolnienia. Gdy mówił o użytkowniku, miał na myśli kogoś stojącego w środku.

Konfiguracja z dnia testu pozwalała obsłudze podtrzymać zamknięcie podczas stabilizacji. Żądanie z przycisku Alicji docierało do układu. Nie gubiło się w przewodzie. W zachowanym zapisie pojawiało się, a następnie czekało, ponieważ utrzymano stan ochrony modułu.

— Czyli nacisnęła — powiedziała Helena.

— Układ zarejestrował żądanie z tego wejścia. Dźwięk i pozostałe zapisy pozwalają powiązać je z jej działaniem.

Ekspert pokazał obejście przewidziane w starszym projekcie. W użytej konfiguracji niezależność toru została ograniczona. Rozwiązanie właściwe dla zamkniętej przestrzeni bez człowieka w środku włączono do procedury, podczas której technik znajdował się za osłoną. Dokumentacja robocza i list Alicji potwierdzały, że jej obecność nie była niespodziewanym wtargnięciem.

— Miała tam wejść? — spytała Biel.

— Tak wynika z planu czynności i zarejestrowanych uzgodnień. Nie znajdujemy podstaw dla wersji o samowolnym wejściu do nieczynnego stanowiska.

Helena poczuła, że zaciska szczękę. Rozluźniła ją, zanim odezwał się ból.

Rój wskazała kolejny fragment. Polecenie podtrzymania stanu było późniejsze niż pierwsze żądanie wyjścia. Potem minął czas, którego nie dawało się już ukryć pod słowem „natychmiast”. Ostatecznie blokadę zwolniono z panelu obsługi.

— Kto? — zapytała prokurator.

— Zapis urządzenia określa stanowisko sterowania. Osobę trzeba ustalić z pozostałego materiału.

Pozostały materiał obejmował relację Leona, dokumentację obsady i nagranie. Żur sprawdził głośność. Ostrzegł, że w odcinku występuje nagły hałas, po czym uruchomił odtwarzanie.

Najpierw słychać było szum. Potem Alicję, zwyczajną i zniecierpliwioną, mówiącą, że odczyt skacze i chce wyjść. Męski głos odpowiedział, żeby zaczekała. Padło nazwisko Isaaka wypowiedziane przez kogoś bliżej mikrofonu. Po chwili jego głos, rozpoznany również w porównaniu nagrań, nakazał utrzymać stan do stabilizacji.

Helena patrzyła na krawędź stołu.

Alicja odezwała się ponownie. W jej głosie nie było już zawodowej irytacji.

— Nie zamykaj mnie.

Słowa, które Isaak usłyszał w hełmie, nie powstały jako komentarz do jego śmierci. Wypowiedziano je sześć lat wcześniej, do żywego człowieka, który mógł otworzyć.

Potem rozległy się trzy uderzenia.

Helena podniosła wzrok tak gwałtownie, że Biel odwróciła głowę. Pierwszy dźwięk był głuchy, drugi ostrzejszy, trzeci przeszedł w drżenie osłony. Przez ułamek sekundy siedziała znowu w Brzezinach, słysząc stukanie rury za ścianą.

Nie było powodu, żeby te dźwięki łączyć. Wtedy działała instalacja. Teraz odtwarzali zapis. Wiedziała o tym i mimo to musiała oprzeć stopy mocniej na podłodze.

— Przerwać? — spytał Żur.

— Tak — powiedziała Biel, zanim Helena odpowiedziała.

Nikt nie skomentował przerwy. Ekspert odsunął krzesło. Kamila zdjęła okulary i położyła je obok klawiatury.

Po minucie wrócili do końcowego fragmentu. Było w nim polecenie otwarcia i odpowiedź Isaaka. Dalej hałas nakładał się na głosy. Nie potrzebowali słuchać wszystkiego ponownie, żeby wiedzieć, że zwolnienie nastąpiło za późno.

Ekspert wyjaśnił, w jaki sposób opóźnienie przedłużyło uwięzienie Alicji w rozwijającym się pożarze. Ocena skutków pozostawała powiązana z dokumentacją medyczną i ustaleniami dotyczącymi ognia, nie z wrażeniem po odsłuchu. Nie potrafił wskazać sekundy, w której wcześniejsze otwarcie na pewno ocaliłoby jej życie. Potrafił wykazać, że żądanie wyjścia zignorowano mimo możliwości przerwania, a późniejszy raport opisywał inną kolejność zdarzeń.

Biel zapisała kilka zdań. Potem spojrzała na Helenę.

— Wrócimy do wszystkich decyzji w starej sprawie. Osobno. Z pełną dokumentacją.

Helena skinęła głową. Nie chciała teraz używać dużych słów. Chciała, żeby w nowym opisie znalazło się to jedno proste: Alicja poprosiła o wyjście, kiedy jeszcze mogła prosić.

*

Następnego dnia zadzwoniła do Ewy. Nie odtwarzała nagrania przez telefon ani nie próbowała streścić jej ostatnich zdań siostry. Powiedziała, że nowe ustalenia podważają wersję o samowolnym wejściu i wskazują na opóźnienie otwarcia. Zaproponowała rozmowę w ustalonym miejscu, z czasem na pytania i wyjaśnienie dalszego dostępu do informacji.

Ewa milczała tak długo, że Helena sprawdziła ekran.

— Mama wciąż mówi, że Ala pewnie chciała komuś pomóc i weszła bez pytania — odezwała się w końcu.

— Materiały wskazują, że wykonywała przewidziane czynności.

— Mogę jej to powiedzieć?

Helena powtórzyła dokładnie, co wynikało z ustaleń i czego jeszcze nie rozstrzygnięto. Ewa zapytała o odpowiedzialność konkretnych osób. Policjantka nie obiecała daty zarzutów ani wyniku postępowania. Uzgodniły spotkanie.

— Nie chcę słuchać — powiedziała Ewa przed rozłączeniem.

— Nie musi pani.

— Teraz. Nie wiem, czy zawsze.

— Rozumiem.

Po rozmowie Helena poszła do łazienki i umyła ręce. Woda była lodowata, więc czekała, aż się ociepli. Na białym kafelku obok lustra ktoś przykleił kartkę z prośbą o oszczędzanie papieru. Jeden róg już odchodził od ściany.

Przypomniała sobie „Przecież otworzyłem”. Isaak mógł powtarzać to sobie przez sześć lat. Zdanie było prawdziwe w najbardziej okrutny sposób: otworzył. Później.

Nie wiedziała, czy dlatego zachował profil Alicji. Być może potrzebował jej głosu, może usprawiedliwiał się jego użytecznością, może obie rzeczy nie dawały się w nim oddzielić. W aktach nie miała materiału pozwalającego rozstrzygać jego nocne myśli. Miała decyzję i jej skutek.

Zakręciła wodę. Nie zrobiła się ciepła.

*

Ostatnie porównanie raportów zajęło im piątkowe popołudnie. Wersja robocza pochodziła z zasobu, który Leon opisał podczas wyjaśnień. Część jej śladów odtworzono z zabezpieczonych nośników; odpowiedniki fragmentów znajdowały się w materiałach przygotowanych przed audytem. Dokument przesłany rodzinie i użyty w oficjalnym obiegu miał potwierdzone pochodzenie w dawnej korespondencji ośrodka.

Nie różniły się tylko datą zapisania pliku.

W późniejszej chronologii początek alarmu przesunięto względem żądania otwarcia, a zwolnienie osłony opisano tak, jakby nastąpiło bezzwłocznie po wykryciu zagrożenia. Czas świadomego oczekiwania zniknął. Pozostał nieszczęśliwy zbieg zdarzeń, do którego Alicja miała doprowadzić własnym wejściem.

Helena zapytała o możliwość zwykłego błędu zegarów.

Rój pokazała porównanie. Rozbieżności urządzeń uwzględniono, a kolejność potwierdzały zdarzenia obecne w więcej niż jednym zapisie. Samo przesunięcie zegara nie tłumaczyło zmiany opisu ani usunięcia informacji o podtrzymaniu blokady. Nie chodziło o to, że wszystkie czasy były idealne. Chodziło o to, że raport zamienił decyzję w brak możliwości.

— Kto przygotował zmianę? — spytała Biel.

W obiegu zachowało się przekazanie poprawionej chronologii przez Olgę oraz jej odpowiedź na pytanie o różnicę. Nazywała ją ujednoliceniem podstawy czasowej. Zestawienie z odtworzonymi zapisami pokazywało, czego przy tym ujednoliceniu zabrakło.

Leon usunął dane. Isaak wydał polecenie czekania. Olga podpisała opis, w którym czekania nie było.

Helena pomyślała o Wendcie. O jego naciskach, o obietnicach finansowania, o zdaniach, w których człowiek był kosztem dalszych działań. Nie musiał własnoręcznie zmieniać raportu, żeby stworzony przez niego porządek pomagał ukryć zmianę. Ale nie wolno było wpisać jego podpisu w miejsce cudzego.

Biel poleciła przygotować zestawienie podstaw do dalszych czynności. Bez sugestii, że ujawnienie dawnej winy rozwiązuje zabójstwo Isaaka. Wiedza Olgi o audycie miała teraz inny ciężar; wciąż potrzebowali dowodu jej działania przed lotem.

Kiedy prokurator wyszła, Helena została przy stole. Położyła obok siebie dokumenty. Na pierwszym arkuszu starego projektu widniała parafa Isaaka. W wykazie usuniętych zasobów pojawiał się Leon. Każde z nich zrobiło coś, czego później nie potrafiło albo nie chciało nazwać.

Ostatnia strona raportu miała dużo wolnego miejsca. Wystarczyłoby go na zastrzeżenie, na informację o rozbieżności, na jedno zdanie, które kazałoby komuś sprawdzić nagranie.

Pod poprawioną chronologią starego testu był wyłącznie podpis Olgi.

Część IV — Ogień Prometeusza

Rozdział 19 — Ogień Prometeusza

10–28 stycznia 2028

Leon przyniósł akt oskarżenia w reklamówce z piekarni.

Papier przesiąkł zapachem masła. Paweł położył dokument na biurku i przez chwilę patrzył na tłusty półksiężyc przy dolnym brzegu pierwszej strony. Własny egzemplarz miał już przeczytany, opisany i obłożony zakładkami. Ten należał do człowieka, którego nazwisko wydrukowano na początku.

— Kupiłem coś po drodze — powiedział Leon. — Nie pomyślałem.

— Czytał pan?

— Trzy razy.

— Całość?

— Za pierwszym. Potem te miejsca, gdzie piszą o mnie.

Paweł wskazał krzesło. Za oknem pług przesuwał szarą breję wzdłuż krawężnika. Zima trwała na razie po kilka godzin dziennie, głównie wtedy, gdy ludzie musieli gdzieś dojść.

Od grudniowych wyjaśnień Leona minął ponad miesiąc. W tym czasie przybyło materiału o dawnym teście, uzupełniono część ustaleń dotyczących dostępu do sprzętu i zamknięto kolejny etap postępowania w sprawie śmierci Isaaka. Na początku stycznia akt oskarżenia trafił do sądu. Leon nadal pozostawał na wolności, z obowiązkami, które zdążył wpasować w tydzień tak samo jak zakupy i wizyty u weterynarza.

Teraz miał stanąć przed sądem za zabójstwo.

— Jest tam to, co powiedziałem w grudniu — odezwał się. — Ale jakby to było przeciwko mnie.

— W części jest.

— Przyznałem się do usuwania. Powiedziałem, dlaczego. Przecież mieliśmy w ten sposób pokazać, że to inna sprawa.

Paweł odsunął reklamówkę.

— Pan miał powiedzieć prawdę. Ja miałem dopilnować, żeby zapisano ją zgodnie z tym, co pan wie. Nigdy nie umawialiśmy się na wynik.

Leon zacisnął usta. Obrońca pozwolił mu przez chwilę być zły.

Akt nie pomijał grudniowej relacji. Opisywał ją, zestawiał z wcześniejszymi wypowiedziami i wskazywał, dlaczego oskarżyciel nie uznaje jej za wystarczającą do odrzucenia zarzutu. Strach przed audytem mógł tłumaczyć usunięcie kopii. Mógł też, według oskarżenia, stanowić motyw powstrzymania Isaaka. Zachowana kopia klucza podważała wyłączność dostępu, ale nie usuwała obecności Leona ani jego wiedzy o systemie.

Paweł znał te argumenty. Nie były przez to mniej niebezpieczne.

— Nie mogłem wygrać — powiedział Leon. — Milczałem, to źle. Powiedziałem, też źle.

— Może pan przestać myśleć o wyjaśnieniach jak o właściwym przycisku. Nie ma takiego, który od razu otwiera drzwi.

Dopiero po wypowiedzeniu tego zdania Paweł zobaczył zmianę w twarzy klienta. Przeklął się w myślach.

— Przepraszam. Zły przykład.

Leon popatrzył na niego zaskoczony.

— Nie. Właśnie dobry.

Sięgnął do kieszeni po telefon.

— Ona musi za to odpowiedzieć.

Na ekranie miał przygotowaną wiadomość do dziennikarki, która kontaktowała się z nim po wyjściu z aresztu. Tekst zaczynał się od zdania: „Wiem, kto zabił Isaaka Radowskiego”. Dalej było nazwisko Olgi i kilka punktów o audycie, kluczu oraz dawnym raporcie.

Paweł przeczytał wiadomość do końca, nie biorąc telefonu do ręki.

— Wysłał pan?

— Jeszcze nie.

— Dlaczego?

— Chciałem, żeby pan zobaczył.

— Widział pan, jak Olga przygotowuje polecenie, które doprowadziło do śmierci Isaaka?

— Nie.

— Widział pan, jak instaluje coś w urządzeniu przed lotem?

— Była przy kontroli.

— To nie odpowiedź na moje pytanie.

Leon schował telefon, po czym natychmiast wyjął go z powrotem.

— Miała dostęp do klucza. Wiedziała o audycie. Sfałszowała tamten raport. Ile jeszcze?

— Tyle, żeby ustalić jej działanie w tej sprawie. W pańskiej też oczekujemy czegoś więcej niż połączenia dostępu ze strachem.

— Czyli mam ją chronić?

— Ma pan nie mówić „wiem”, kiedy pan podejrzewa.

Leon odwrócił głowę w stronę okna. Pług zawrócił i ponownie przejechał przed budynkiem, tym razem z podniesionym lemieszem.

— Gdyby ona teraz powiedziała, że to ja, wszyscy by uwierzyli.

— Pan wie lepiej ode mnie, jak to jest, kiedy cudza pewność wyprzedza dowody.

Paweł nie sięgnął po telefon. Nie zamierzał usuwać klientowi wiadomości ani udawać, że potrafi zabronić mu każdej nierozsądnej decyzji. Wyjaśnił, co publiczne oskarżenie może zrobić z jego wiarygodnością i dalszą obroną. Przypomniał, że materiał dotyczący Olgi trzeba sprawdzić także wtedy, gdy nie potwierdzi jego oczekiwań.

— Proszę ją skasować — powiedział w końcu Leon.

— Niech pan sam zdecyduje.

Klient patrzył na ekran przez kilka sekund. Usunął pierwsze zdanie, potem zaznaczył resztę. Telefon zniknął w kieszeni.

— Nadal uważam, że to ona.

— Rozumiem.

— Pan też?

Paweł otworzył swój egzemplarz aktu oskarżenia.

— Uważam, że trzeba bardzo dokładnie sprawdzić, co robiła. A teraz sprawdzimy, co oskarżenie potrafi wykazać przeciwko panu.

*

Dębski przyszedł w środę z własnym przedłużaczem. W kancelarii brakowało gniazdka po tej stronie stołu, przy której lubił siedzieć, a konsultant nie uznawał problemu za rozwiązany, dopóki nie przestawał go mieć osobiście.

— Znowu chciał mi pan pokazać zdjęcia ekranu? — zapytał, rozkładając laptop.

— Tym razem mam pliki.

— Z opisem pochodzenia?

Paweł przesunął mu wykaz materiałów uzyskanych w ramach dostępu do akt.

— Staram się zasłużyć na pańskie dobre zdanie.

— Wystarczy czytelny indeks.

Przez pierwszą godzinę nie rozmawiali o Oldze. Paweł poprosił, żeby Dębski potraktował jej nazwisko tak samo jak nazwiska pozostałych użytkowników stanowiska. Zebrali ustalenia dotyczące klucza, możliwości dostępu i zapisów sterowania. Osobno pozostały zeznania, osobno wnioski wymagające dalszej opinii.

Konsultant nie występował tu w roli biegłego powołanego do sprawy. Pomagał obrońcy zrozumieć materiał i przygotować pytania. Paweł nie zamierzał przedstawiać jego uwag jako nowej, urzędowej rekonstrukcji lotu.

— Czy możemy wykluczyć zdalne sterowanie? — zapytał.

— Jako możliwość systemu? Nie.

— A w tym konkretnym zdarzeniu?

— Na podstawie tego, co teraz widzę, nie rozstrzygnę pełnej sekwencji. Właśnie o jej odtworzenie trzeba pytać.

Paweł przekreślił pierwszą wersję zdania w notesie. Brzmiała efektownie: skoro nie ma pewności, kto miał klucz, nie ma dowodu, kto wydał polecenie. Zbyt szeroko. Dowód mógł istnieć gdzie indziej, a niepewność dotycząca jednego elementu nie unieważniała całego zestawu.

— Nie potrzebuję, żeby pan powiedział „niemożliwe” — wyjaśnił. — Potrzebuję wiedzieć, co oznacza zapis, na którym opierają „zrobił to Wolski”.

Dębski obrócił laptop.

— To są dwa pytania. Co urządzenie zarejestrowało i jak wiążemy to z człowiekiem.

Podpis kryptograficzny nie uległ zmianie od kwietnia. Wciąż wskazywał ten sam klucz. Zmieniła się wiedza o tym, gdzie znajdowały się jego kopie oraz kto mógł z nich skorzystać. Oskarżenie opisywało działanie Leona, łącząc podpis z jego obecnością, konfliktem i usuwaniem danych. Paweł musiał sprawdzić każde z tych połączeń, zamiast liczyć, że samo wypowiedzenie słowa „kopia” rozbije konstrukcję.

— Tutaj — powiedział Dębski, wskazując zapis z kontrolera. — Co dokładnie znaczy ten czas?

— Było o tym w pierwszych uwagach. Przygotowanie, przyjęcie albo wykonanie. Potem pojawiły się uzupełnienia.

— Które z tych znaczeń przypisano temu polu w uzasadnieniu?

Paweł odszukał stronę.

Czytał już ten akapit. Za pierwszym razem zaznaczył nazwisko klienta i zdanie o związku czasowym z lotem. Teraz zobaczył, że opis łączy kilka czynności w jeden ciąg, nie zatrzymując się przy zmianie źródła.

— Trzeba zażądać wyjaśnienia każdego etapu — powiedział.

— I wskazania, co go potwierdza. Niech pan nie pyta tylko, czy polecenie wydano podczas lotu. Najpierw niech biegła opisze, co system nazywa poleceniem w każdym z tych zapisów.

Paweł dopisał pytanie. Następne dotyczyło zegarów, ich ustawień i zdarzeń, które pozwalały je porównać. Jeszcze następne obejmowało dachowy rejestrator: zakres tego, co zapisywał, okresy działania i sposób powiązania jego danych z kontrolerem.

Nie przygotowywali pułapki na salę rozpraw. Jeśli odpowiedzi miały podtrzymać oskarżenie, Paweł chciał znać je wcześniej. Jeśli miały mu zaprzeczyć, nie mogły zależeć od tego, czy świadek pod presją źle zrozumie pytanie.

Dębski zatrzymał kursor przy jednym z wcześniejszych zestawień.

— Tutaj mamy założenie o wspólnej podstawie czasowej. Potem autorzy je zastrzegają. Chciałbym zobaczyć, jak ta uwaga przeszła do późniejszego wniosku.

— Pan widzi błąd?

— Widzę miejsce, którego nie potrafię prześledzić bez dodatkowych danych. Proszę nie wkładać mi do ust błędu.

— Wpiszę brak wyjaśnienia.

— Lepiej: proszę o wyjaśnienie. Może jest, tylko nie tutaj.

Paweł oparł się o krzesło. Przypomniał sobie pierwszy dzień z aktami, własną pokusę znalezienia jednego wadliwego elementu i wyrwania go tak, żeby reszta się zawaliła. Po dziewięciu miesiącach więcej pracy wkładał w ustalanie, które elementy naprawdę się ze sobą stykają.

Kiedy skończyli, zapadał zmrok. Dębski zwinął przedłużacz i położył go na laptopie.

— Jeszcze jedno. Niech pan pilnuje, żeby pytania o dawny test nie zastąpiły pytań o lot. Podobne rozwiązanie nie oznacza identycznej konfiguracji.

— Wiem.

— Pański klient też powinien.

*

Paweł został po godzinach, żeby uporządkować wnioski. Kancelaria cichła stopniowo: najpierw zamknęły się drzwi pokoju obok, potem ucichła drukarka, w końcu ktoś wyłączył światło w korytarzu, uznając, że wszyscy już wyszli.

Na ekranie miał fotografię jednej ze stron dokumentacji projektu. W nagłówku pojawiał się Prometeusz, dawna nazwa prac nad modułem energetycznym. Wcześniej traktował ją jak kolejną oznakę ambicji ludzi, którzy nie umieli nazwać pudełka pudełkiem. Teraz obok leżało zestawienie odnoszące się do śmierci Alicji.

Ogień, który miał zostać oddany ludziom, najpierw trzeba było przed nimi zabezpieczyć. W Brzezinach zabezpieczono przede wszystkim to, co go wytwarzało.

Paweł zamknął fotografię. Takie zdanie nadawało się do przemówienia i niewiele pomagało w przygotowaniu obrony. Zostawił w piśmie pytania o układ, dostęp i czas.

Wrócił do uzasadnienia aktu. Biel nie udawała, że kopii klucza nie było. Nie pominęła zmienionego zeznania Mazura. Wskazywała, dlaczego mimo tych okoliczności uznaje pozostałe ustalenia za wystarczające do skierowania sprawy do sądu. Paweł uważał tę ocenę za błędną. Potrzebował pokazać gdzie, bez dopisywania prokurator zamiaru, którego nie potrafiłby udowodnić.

Na marginesie wydruku napisał: „obecność ≠ działanie”. Po chwili dodał: „ustalić, jakie działanie i z którego źródła”.

Telefon przypomniał o kolacji. Przypomnienie ustawił sam, kilka tygodni wcześniej, po dniu zakończonym paczką krakersów o dwudziestej trzeciej. Wyłączył je, po czym wstał od biurka. Nie chciał zamieniać troski o siebie w jeszcze jedno polecenie, które potrafi tylko odroczyć.

W drodze do domu odebrał wiadomość od Leona. Klient pytał, czy może liczyć na zakończenie procesu przed latem, bo znajomy proponował mu kilkutygodniową pracę przy uruchomieniu instalacji.

Paweł odpisał, że nie może obiecać terminu zakończenia i że muszą omówić warunki wyjazdu oraz obowiązujące ograniczenia, zanim Leon podejmie zobowiązanie. Nie napisał „zobaczymy”. To słowo potrafiło przez kilka dni udawać zgodę.

Na przystanku młody człowiek trzymał pod kurtką pudełko z tortem. Osłaniał je przed deszczem, sam moknąc bez protestu. Paweł pomyślał, że miałby ochotę zapytać, dla kogo jest tort. Potem przyjechał tramwaj i zwyczajna możliwość rozmowy zniknęła.

*

Helena czekała w kawiarni przy oknie. Miała na szyi szalik, który odebrała w listopadzie. Wtedy zdążyła przed osiemnastą trzydzieści, odebrała go i wyszła, bo Paweł musiał zamknąć kancelarię. Żadne z nich nie próbowało później opowiedzieć tego spotkania jako powrotu do czegokolwiek.

Dzisiaj umówili się na kawę. W sobotę, bez sprawy wpisanej między godzinę a adres.

— Nie spóźniłaś się — powiedział, siadając.

— Ty też nie.

— Miałem łatwiej. Wybrałaś miejsce obok mojego domu.

— Właśnie dlatego.

Zamówił espresso i ciasto. Helena popatrzyła na talerzyk, kiedy kelner go przyniósł.

— Nadal jesz słodkie przed obiadem.

— Mam zaświadczenie od samego siebie.

— To wyjaśnia, dlaczego nikt go nie sprawdził.

Uśmiechnęła się. Paweł zauważył, że przez chwilę nie wyglądała na osobę, która nasłuchuje telefonu. Leżał w jej torbie. Własny schował do kieszeni płaszcza.

Rozmawiali o mieszkaniu, w którym od tygodnia wymieniano pion wodny, o sąsiedzie przekonanym, że główne prace budowlane najlepiej wykonywać o siódmej rano, i o filmie, który każde z nich zaczęło, lecz żadnemu nie udało się skończyć. Paweł pamiętał, jak kiedyś uważał takie rozmowy za to, co zostaje, kiedy zabraknie rzeczy ważnych. Teraz czuł, ile wysiłku wymaga, żeby pozwolić im trwać.

Helena odłamała kawałek jego ciasta bez pytania. Dopiero gdy miała je na widelcu, zatrzymała rękę.

— Stary odruch.

— Ten może zostać.

Zjedli chwilę w milczeniu.

— Jak śpisz? — zapytała.

— Lepiej, odkąd przestałem pracować w łóżku.

— Naprawdę przestałeś?

— Prawie. Ty?

Helena spojrzała na ulicę.

— Różnie.

Nie dopytał o przyczynę. Wiedział, że gdyby weszli w szczegóły ostatnich miesięcy, bardzo szybko znaleźliby się przy materiale, którego nie powinni omawiać nad wspólnym talerzem.

— Nie musimy opowiadać sobie wszystkiego — powiedział.

Odwróciła się do niego.

— Wiem.

— Kiedyś myślałem, że jeśli nie chcesz mówić o pracy, to po prostu nie chcesz mówić ze mną.

— Czasem wracałam tak zmęczona, że nie chciałam niczego. A potem zachowywałam się, jakbyś miał umieć rozpoznać różnicę.

Paweł przesunął filiżankę na środek spodka.

— Mówiłaś „jeszcze pięć minut”.

— Wiem.

— Zostawiałem kolację. Potem ją chowałem. Potem przestawałem robić dla dwóch osób.

Helena nie próbowała odpowiedzieć przykładem jego własnej winy. To zaskoczyło go bardziej niż przeprosiny, które przyszły po chwili.

— Przepraszam — powiedziała. — Nie za to, że pracowałam. Za to, że kazałam ci czekać bez końca i uważałam czekanie za coś, co mi się należy.

Kawiarnia wypełniła się ludźmi wychodzącymi z pobliskiego sklepu. Ktoś przesunął krzesło, ktoś roześmiał się zbyt głośno. Paweł był wdzięczny za ten hałas. Nie chciał, żeby ich rozmowa dostała ciszę zarezerwowaną dla deklaracji.

— Nie wiem jeszcze, co z tym zrobić — powiedział.

— Nie proszę, żebyś wiedział dzisiaj.

Telefon w jej torbie zawibrował. Helena sprawdziła ekran, ale nie odebrała od razu. Przeczytała wiadomość i odłożyła aparat.

— Musisz iść?

— Nie. Mogę odpowiedzieć później.

Nie wiedział, czy to łatwa decyzja. Nie spytał. Wystarczyło mu, że została.

Gdy kelner zabrał talerzyk, Helena odruchowo zaczęła:

— Wiesz, przy tym ostatnim porównaniu…

Urwała i pokręciła głową.

— Przepraszam. To zostawmy.

— Dobrze.

Nie czuł się odsunięty. Zaskoczyło go, jak wiele może zmienić usłyszana wprost granica. Dawniej musiał zgadywać, czy za jej milczeniem jest praca, złość, czy obojętność. Dzisiaj wiedział, dlaczego pewnego zdania nie dokończy.

Wyszli razem, a przy skrzyżowaniu rozeszli się w przeciwne strony. Nie ustalili, czym było spotkanie. Paweł obejrzał się raz. Helena właśnie chowała ręce w kieszenie i pochylała głowę przed wiatrem.

*

W ostatni piątek stycznia Leon przyszedł przeczytać przygotowane wnioski. Na pierwszej stronie szukał nazwiska Olgi. Paweł widział ruch jego oczu.

— Jest dalej — powiedział. — Przy pytaniach o dostęp i czynności przed prezentacją.

— A na początku?

— To, co ma rozstrzygnąć analizę zapisów.

Leon przeczytał kilka akapitów. Przy pytaniu o zegary zatrzymał palec.

— Chce pan wykazać, że zła godzina oznacza kogoś innego?

— Nie. Chcę ustalić, czy z tej godziny wolno wyciągać wniosek, który wyciągnięto.

— To brzmi słabiej.

— Ma być dokładne.

Klient usiadł wygodniej. Po raz pierwszy od początku spotkania przestał szukać zdania, które natychmiast go ocali.

Paweł pokazał mu, gdzie rozdzielono przygotowanie danych od późniejszych czynności urządzenia, a gdzie potrzebne było dopiero wyjaśnienie, czy to rozróżnienie ma znaczenie dla badanego zapisu. Nie dopisywali nowej wersji katastrofy. Żądali sprawdzenia istniejącej.

— A jeśli powiedzą, że wszystko się zgadza?

— Przeczytamy, na jakiej podstawie.

— I wtedy?

— Wtedy będziemy pracować z tym, co jest. Tak samo jak teraz.

Leon oddał dokument. Nie wyglądał na uspokojonego, lecz nie wyjął telefonu.

Po jego wyjściu Paweł wrócił do materiałów udostępnionych w związku z dalszymi uzupełnieniami. Między pismami znalazł nowe wystąpienie Kamili Rój. Krótkie, techniczne, bez zdań nadających się do cytowania w wiadomościach.

Biegła zgłaszała konieczność rozszerzenia porównania zapisów i weryfikacji dotychczasowego przyporządkowania czasu. Przy wskazanych zdarzeniach nie dało się utrzymać zgodności, którą przyjmowano w jednym z wcześniejszych zestawień. Potrzebowała pełnej sekwencji z rejestratora dachu oraz sprawdzenia sposobu zapisywania zdarzeń przez kontroler.

Paweł przeczytał pismo ponownie. Nie było w nim stwierdzenia, że Leon jest niewinny. Nie było nazwiska innego sprawcy. Nie było nawet gotowego wyjaśnienia rozbieżności.

Był powód, żeby zatrzymać się przy zdaniu, które od kwietnia prowadziło wszystkich dalej.

Spojrzał na telefon. Przez chwilę chciał zadzwonić do Heleny. Odłożył go i zamiast tego otworzył roboczy plik wniosku, żeby uzupełnić odniesienie do nowego materiału.

Dopiero potem wrócił do ostatniego akapitu pisma.

Kamila Rój wskazywała istotną rozbieżność między czasem zdarzeń w kontrolerze a zapisem zabezpieczonym na dachu.

Rozdział 20 — Polecenie bez nadawcy

7–18 lutego 2028

Na ekranie były dwie godziny. Różniły się niewiele, a jednak Kamila Rój od dwudziestu minut nie pozwalała Helenie przejść do następnej strony.

— Nie pytam, która jest prawdziwa — powiedziała policjantka. — Pytam, co z tego wynika.

— Właśnie próbuję ci pokazać.

Biegła cofnęła zestawienie. Na początku każdej kolumny umieściła nazwę urządzenia i opis źródła. Niżej znajdowały się zdarzenia. Niektóre dało się połączyć, inne pozostawały tylko po jednej stronie.

Helena przysunęła krzesło. Na oparciu wisiał jej płaszcz, z którego topniejący śnieg kapał na podłogę. Przyjechała wcześniej, licząc, że przed spotkaniem z Biel zdąży dostać prostą odpowiedź. Kamila najwyraźniej uznała, że właśnie przed prostą odpowiedzią trzeba ją ochronić.

— Kontroler mierzył czas swojej pracy — powiedziała. — Rejestrator na dachu zapisywał zdarzenia według własnego zegara. W eksporcie oba dostały zapis, który wygląda jak godzina. To nie znaczy, że zostały ustawione i przeliczone tak samo.

— Kto je przeliczał?

— Część zrobiło oprogramowanie użyte do odczytu, część znalazła się w późniejszych zestawieniach. Masz to opisane przy każdej wersji. Nie zamieniaj jeszcze różnicy w czyjąś ingerencję.

Helena zamknęła usta. Właśnie miała zapytać, kto zmienił czas.

Na stole leżały wydruki pierwszych odczytów, późniejszych uzupełnień i styczniowego wystąpienia Rój. Materiał nie pojawił się nagle. Przez miesiące przybywało wiedzy o sposobie, w jaki urządzenia przechowywały zdarzenia, o zachowanych fragmentach i o tym, które wpisy można porównywać. Teraz biegła miała dość, żeby sprawdzić założenie, z którym pracowali od kwietnia.

— Tutaj mamy wymianę kontrolną przed startem — powiedziała. — To samo oznaczenie sekwencji po obu stronach. Dalej jest następna. Porównujemy kilka zdarzeń, nie wybieramy jednego, które nam pasuje.

Przesunęła kursor. Helena zobaczyła, jak kolejne punkty układają się względem siebie po zastosowaniu opisanego przeliczenia. Kamila zostawiła przy nich zakres niepewności. Nie były idealnie równe i nie udawały, że są.

— A to? — Policjantka wskazała przerwę.

— Restart kontrolera w przygotowaniach. Dlatego nie rozciągamy jednego przeliczenia na cały zapis. Ten odcinek ma własny początek.

Helena przypomniała sobie fragment uzasadnienia, w którym kilka czynności zebrano pod jedną godziną. Było to wygodne. Czytelnik dostawał przebieg: lot, polecenie, ruch skrzydła, upadek. Nie musiał zatrzymywać się przy tym, skąd pochodzi każdy czas.

— Pokaż mi ten wpis — powiedziała.

Kamila nie musiała pytać który.

Otworzyła zdarzenie od początku kojarzone z kluczem Leona Wolskiego. Podpis nadal przechodził weryfikację. Dane nie zmieniły się dlatego, że zmienili sposób ich rozumienia.

— To jest chwila wykonania — powiedziała biegła. — Nie chwila odebrania nowej komendy z zewnątrz.

Helena patrzyła na pole, którego nazwę potrafiła przywołać z pamięci.

— Jesteś pewna?

— W tym zakresie tak. Odtworzyliśmy znaczenie wpisu dla tej wersji programu. Teraz pokażę ci, na czym opieramy resztę.

*

Biel przyszła z mokrym parasolem i własnym egzemplarzem materiałów. Nie pytała, czy mają przełom. Zapytała, które dotychczasowe wnioski wymagają zmiany.

Rój rozpoczęła od tego samego zestawienia. Tym razem Helena nie próbowała przyspieszyć.

Przygotowany wcześniej pakiet zawierał zestaw działań, które urządzenie mogło wykonać po spełnieniu określonych warunków. Podpis klucza potwierdzał autoryzację zawartości. Nie wymagał, żeby właściciel klucza w chwili późniejszego wykonania siedział przy nadajniku albo choćby patrzył na lot.

— Samo rozdzielenie przygotowania i wykonania mieliśmy wcześniej — zauważyła Biel.

— Jako możliwość, którą trzeba uwzględnić. Teraz mamy powiązanie konkretnego pakietu z konkretnym wpisem wykonania — odpowiedziała Kamila. — I sprawdzenie drugiego źródła.

Wskazała identyfikatory oraz fragmenty zapisu roboczego stanu kontrolera. Pakiet był już dostępny urządzeniu, zanim zaczęła się sekwencja, którą analizowali. W locie został uruchomiony miejscowo. Warunki odczytywane przez system spowodowały przejście do działań, których nie powinno być w tej konfiguracji.

Helena nie potrzebowała listy parametrów. Poprosiła, żeby Kamila opisała skutek.

— Kontroler wykonał wcześniej przygotowaną sekwencję wykorzystującą tryb serwisowy. To doprowadziło do ruchu prawego skrzydła. Ten sam stan uniemożliwił prawidłowe przejście do reakcji awaryjnej. Zgodność z zapisem napędu i opinią dotyczącą uszkodzeń masz tutaj.

Położyła obok siebie dwa dokumenty. Mechanika, która we wrześniu wskazywała czynny ruch poprzedzający zderzenie, dostała teraz określony ciąg sterowania. Skrzydło nie złożyło się dlatego, że pękło w powietrzu. Układ kazał mu się poruszyć.

— Ktoś musiał wiedzieć, że to się uruchomi — powiedziała Helena.

— Ktoś przygotował taką zawartość i znalazła się ona w urządzeniu. Zamiar będziecie oceniać razem z resztą materiału. Ja opisuję działanie.

Biel zaznaczyła fragment o kluczu.

— Co pozostaje z wniosku, że Wolski wydał polecenie w trakcie lotu?

— Ten zapis go nie potwierdza. Wcześniej przypisano mu znaczenie przyjęcia komendy, którego dla tego zdarzenia nie ma.

Prokurator milczała przez chwilę. Potem wróciła do pierwszej strony i dopisała coś na marginesie.

Helena poczuła ulgę. Zaraz po niej przyszło coś nieprzyjemnego: przez ułamek sekundy chciała, żeby Biel zadała pytanie pozwalające uratować poprzednią interpretację. Nie dlatego, że wierzyła w winę Leona bardziej niż rano. Dlatego, że tak wiele własnych zdań zbudowała na tym jednym wpisie.

Kamila otworzyła drugi zestaw danych.

— Teraz dach.

Rejestrator zabezpieczono na początku sprawy. Nie był kamerą, która przypadkiem złapała kawałek rozmowy, ani urządzeniem znalezionym w ostatniej chwili w cudzej szufladzie. Od kwietnia pozostawał jednym ze źródeł, które miały pokazać działanie łączności. Analiza jego zawartości wymagała jednak ustalenia, co rzeczywiście zapisywał, jak oznaczał zdarzenia i z czym można je połączyć.

— Nie ma tu odpowiadającej komendy przychodzącej — powiedziała Rój.

— Brak zapisu? — zapytała Biel. — Czy brak transmisji?

— Dla objętego badaniem toru i tego odcinka mamy podstawy, żeby stwierdzić brak takiej transmisji. Sprawdziliśmy ciągłość, działanie rejestracji i obecność pozostałych wymian. To nie jest puste miejsce w uszkodzonym pliku.

Helena spojrzała na monitor. Były tam inne zdarzenia, zwykłe potwierdzenia pracy urządzeń. Łączność nie zamilkła na czas, którego potrzebowali. Po prostu nie przyniosła tego, co przez miesiące wyobrażała sobie jako zabójczy rozkaz.

— A inny kanał? — spytała.

Kamila sięgnęła po schemat konfiguracji.

— Sprawdziliśmy dostępne wejścia i to, jakie ślady pozostawiłoby przyjęcie polecenia. W badanej sekwencji kontroler odwołuje się do pakietu, który już miał. Brak komendy w rejestratorze nie wystarczyłby sam. Razem z miejscowym wykonaniem i z konfiguracją daje zgodny przebieg.

— Czyli nikt wtedy nie nacisnął przycisku.

— Nie potrzebował naciskać. Nie mogę opisać wszystkich ruchów wszystkich ludzi na dachu. Mogę powiedzieć, że to działanie urządzenia nie wynikało z nowej komendy radiowej w tej chwili.

Helena zapisała ostatnie zdanie w całości.

*

Po spotkaniu odprowadziła Biel do pokoju, w którym mogły porozmawiać bez włączonego monitora. Prokurator położyła dokumenty na biurku i przez chwilę zdejmowała mokry pasek parasola z nadgarstka.

— Potrzebujemy jednoznacznie wskazanych zmian wobec poprzednich wniosków — powiedziała. — Z podstawami i zakresem. Materiał musi trafić do sądu.

— Rój to opisuje.

— Wiem. Mówię też o naszych opracowaniach.

Helena usiadła.

W pierwszej notatce użyła sformułowania „polecenie podpisane kluczem”. Było ostrożne i zgodne z tym, co wiedzieli. Później, w rozmowach i kolejnych zestawieniach, zdanie zaczęło żyć krótszym życiem. Leon wysłał polecenie. Leon uruchomił tryb. Leon, który kłócił się z Isaakiem i usuwał dane.

Nie wszędzie tak napisała. Nie musiała. Wystarczyło, że tak myślała, zadając następne pytania.

— Pytaliśmy, skąd mógł to wysłać — powiedziała.

Biel spojrzała na nią.

— Trzeba było nadal sprawdzać, czy w ogóle wysłał.

— Były pytania o wykonanie i przygotowanie. Nie zniknęły z akt.

— Nie powiedziałam, że zniknęły. Powiedziałam, czego nie sprawdziliśmy dostatecznie przed wnioskiem.

Helena przyjęła to bez odpowiedzi.

Prokurator odsunęła parasol od papierów.

— To nie zamyka pytania, kto przygotował pakiet. Wolski nadal mógł mieć taką możliwość.

— Inni też.

— Właśnie dlatego potrzebujemy czynności konkretnych osób. Nie kolejnej listy możliwości.

Nie było w jej głosie złości na Kamilę. Było zmęczenie i świadomość pracy, której nie da się ominąć, jeśli nowy materiał ma zostać uczciwie oceniony. Helena pomyślała o Pawle. Chciałaby usłyszeć, co powie po przeczytaniu opinii. Nie miała zamiaru dzwonić do niego z prywatną zapowiedzią.

— Przygotuję zestawienie tego, co wiemy o dostępie przed startem — powiedziała.

— Zrób też wykaz tego, czego nie wiemy.

Po wyjściu Biel Helena otworzyła własną starą notatkę. Nie poprawiła jej tak, jakby od początku miała rację. Zaczęła nowy dokument, z datą i wskazaniem ustalenia wymagającego zmiany.

Najtrudniejsze okazało się pierwsze zdanie. Kilkakrotnie wpisywała formuły pozwalające rozłożyć pomyłkę na wszystkich i na nikogo. W końcu usunęła je.

Napisała, że przypisanie chwili przyjęcia nowej komendy do badanego wpisu nie znajduje potwierdzenia w uzupełnionej analizie. Dalej wskazała, gdzie ta interpretacja wpłynęła na kierunek jej czynności.

Dopiero wtedy mogła pracować nad tym, co zrobić teraz.

*

Fotografię otwartego portu oglądała tyle razy, że przestała widzieć tło.

Tym razem poprosiła Żura o całą serię. Bez ciasnego kadrowania, bez rozjaśnienia wyłącznie dłoni, bez strzałki dodanej na roboczej kopii. Chciała znowu zobaczyć stół, skrzynię, ludzi przechodzących między kamerą a urządzeniem.

Ręka z opaską nadal nie miała twarzy. Fragment ubrania innej osoby zasłaniał to, co Helena próbowała wydobyć ze zdjęcia od wiosny. Otwartej pokrywy nie dało się zamienić w dowód instalacji tylko dlatego, że właśnie ustalili znaczenie miejscowego dostępu.

— Nie powiększaj jeszcze — powiedziała.

Żur odsunął dłoń od myszy.

Na poprzednim ujęciu ktoś stał bliżej skrzyni. Na następnym przez kadr przesuwał się człowiek niosący zwinięty przewód. Fotografie nie obejmowały każdej sekundy przygotowań. Były przypadkowym zapisem prezentacji, a nie monitoringiem wszystkich czynności.

— Szukamy podłączenia? — zapytał technik.

— Obiegu urządzenia. Podłączenie jest jego częścią.

Mazur wspomniał o piankowym wkładzie na krześle i o wyjętym zapasowym kontrolerze. Helena pamiętała tę relację szczególnie dobrze, bo wcześniej sama pomogła mu źle umieścić inne zdarzenie w czasie. Nie zamierzała dzwonić z pytaniem: „Czy to Olga go zabrała?”. Najpierw potrzebowała dokumentów i zdjęć pozwalających ustalić, co w ogóle zostało wyjęte.

Na biurku rozłożyła listę dopuszczenia sprzętu, wykaz elementów zestawu i protokoły z oględzin. Każdy powstał w innym celu. Lista przygotowana przed lotem opisywała to, co miało zostać użyte. Fotografia mogła pokazać to, co rzeczywiście znalazło się na stole. Protokół po katastrofie dotyczył przedmiotów zabezpieczonych później. Zgodności między nimi nie wolno było przyjąć tylko dlatego, że nosiły nazwę tego samego projektu.

Żur wrócił do zdjęcia portu.

— Tutaj widać fragment etykiety. Już wcześniej był, tylko większość zasłania pokrywa.

— Da się odczytać?

— Fragment. Nie zrobię reszty z wyobraźni.

Helena skinęła głową. Przybliżenie powiększyło również rozmycie. Ostatnie znaki były zbyt słabe, żeby uznać je za cokolwiek poza plamami.

— Zostaw to jako nieczytelne. Sprawdźmy sąsiednie ujęcia.

Dopiero dalej znaleźli inny kąt. Ktoś fotografował Isaaka, ale przy dolnej krawędzi kadru znalazł się otwarty zestaw. Urządzenie leżało odwrócone etykietą do obiektywu. Nie było idealnie ostre. Było wystarczająco dobre, żeby porównać oznaczenia bez dopisywania brakujących części.

Żur zapisał numer pliku.

— To musimy obejrzeć na oryginale i potwierdzić, które pole czytamy. Model, numer zestawu czy numer egzemplarza.

— Tak.

Helena spojrzała na listę dopuszczenia. Jeszcze niczego na niej nie zakreśliła.

*

Wieczorem wróciła do fragmentu nagrania z lotu. Nie uruchomiła dźwięku. Zatrzymała obraz przed startem, kiedy Isaak poprawiał mocowanie przy barku, a ktoś poza kadrem sprawdzał element wyposażenia.

Przez długi czas wyobrażała sobie zabójcę patrzącego na niego w powietrzu. Człowieka czekającego na właściwą sekundę. Ta wersja miała okrutną prostotę: decyzja, ruch ręki, śmierć.

Teraz musiała dopuścić inną. Ktoś mógł zakończyć własne działanie wcześniej, zamknąć pokrywę i odsunąć się od stołu. W chwili upadku nie musiał robić niczego, co odróżniałoby go od pozostałych widzów.

Nie oznaczało to, że znała twarz tej osoby.

Na ekranie Isaak uśmiechał się do kogoś niewidocznego. Helena przesunęła nagranie o kilka klatek. Uśmiech zniknął, zastąpiony skupieniem. Wyłączyła podgląd.

Telefon zadzwonił, kiedy wkładała dokumenty do szafy. Paweł pytał, czy pamięta nazwę filmu, o którym rozmawiali przy kawie. Wyszukiwał od dziesięciu minut i dostawał wyłącznie produkcje o katastrofach lotniczych.

— To był film o restauracji — powiedziała.

— Czyli pamiętałem niewłaściwą połowę rozmowy.

Podała tytuł. Usłyszała stukanie klawiszy.

— Mam. Dzięki.

Mogła zapytać, czy już czytał nowe materiały. Mógł jej powiedzieć, co wie. Oboje pozostawili to w pracy.

— Daj znać, czy warto skończyć — powiedziała.

— Ty też możesz sprawdzić.

— Mogę.

Po rozłączeniu została chwilę z telefonem w dłoni. Nie wydarzyło się nic, co wymagałoby nazwania. Mimo to wychodziła z pokoju lżejsza, niż weszła.

Przy drzwiach usłyszała trzy szybkie stuknięcia. Odwróciła się odruchowo.

Za ścianą ktoś strząsał resztkę wody z czajnika. Potem trzasnęła pokrywa.

Helena zgasiła światło.

*

Potwierdzenie odczytu etykiety przyszło w piątek. Żur przyniósł zdjęcie wraz z opisem wykonanych czynności, a Kamila wskazała, które oznaczenie identyfikuje egzemplarz kontrolera. Nie potrzebowali nowego programu do „wyostrzania dowodów”. Potrzebowali oryginalnego pliku, właściwego ujęcia i wiedzy, na co patrzą.

Helena położyła obok listę dopuszczenia. Sprawdziła datę, wersję i powiązanie z prezentacją. Potem otworzyła dokumentację zestawu, żeby upewnić się, że nie porównuje numeru skrzyni z numerem urządzenia.

— Różnica jest rzeczywista — powiedziała Kamila. — To oznaczenia dwóch egzemplarzy tego samego rodzaju sprzętu.

— Rutynowa zamiana?

— Możliwa. Musimy poznać obieg. Sam inny numer nie mówi, co było w środku ani kto go użył.

Helena przypomniała sobie zapasowy kontroler, o którym mówił Mazur. Jeszcze nie połączyła go strzałką z żadnym nazwiskiem. Wypisała dokumenty, które należało zestawić: wydanie, zwrot, kontrolę, ewentualne przepisanie urządzenia do zestawu. Potrzebowali też ustalić, czy i kiedy egzemplarz ze zdjęcia znalazł się w torze sterowania użytym podczas lotu.

Kamila zabrała część materiałów do dalszego porównania. Helena została nad fotografią, od której kilka miesięcy wcześniej oczekiwała twarzy.

Przez cały ten czas było na niej coś, czego nie pytała dostatecznie uważnie.

Na liście dopuszczenia widniał inny numer kontrolera niż na zdjęciu.

Rozdział 21 — Numer urządzenia

6–24 marca 2028

Magazynier najpierw przyniósł niewłaściwy segregator.

Helena zobaczyła datę na grzbiecie, zanim położył go na stole. Mężczyzna westchnął, zabrał teczkę i wrócił między regały. Na blacie zostało jasne pole w kurzu.

— Rok mi się przestawił — powiedział po powrocie. — Od stycznia wyciągam poprzedni, kiedy proszą o bieżący. Teraz odwrotnie.

Nie tłumaczył się z niczego ważnego. Chciał sprawnie zakończyć wizytę policji i wrócić do dostawy czekającej przy rampie. Helena słyszała sygnał cofającego wózka, szelest folii i czyjąś kłótnię o paletę, której nie wpisano do odbioru.

Dokumenty Daedalusa przechowywano w kilku miejscach. Część znajdowała się w zabezpieczonym zasobie elektronicznym, część w archiwum ośrodka, a część pozostała przy zwykłej ewidencji sprzętu, prowadzonej przez ludzi nieuczestniczących w prezentacjach. W wykazie kontroler figurował jako element wyposażenia. Bez mitu, bez skrzydeł, bez nazwiska człowieka, który zginął.

Magazynier rozpiął segregator. Przyłożył palec do kolumny, lecz Helena poprosiła, żeby najpierw pokazał, jak prowadzono cały rejestr.

— Wydanie, odbierający, cel. Zwrot tu. Przeniesienie do innego zestawu osobno, jeśli zostawało na dłużej.

— Jeśli nie zostawało?

— Powinno wrócić.

— A jeśli nie wróciło?

— Dzwoniłem.

Powiedział to bez dumy. System kontroli miał jego numer telefonu i czas, którego zwykle brakowało.

Helena porównała oznaczenia z listą dopuszczenia do lotu. Potem podała numer egzemplarza odczytany na fotografii. Magazynier znalazł wpis i przysunął dokument.

Urządzenie należało do puli zapasowej. Wydano je rano czternastego kwietnia na potrzeby kontroli zestawu HELIOS. W polu osoby odbierającej widniała Olga Radecka.

Helena nie podniosła od razu wzroku.

— Pan ją obsługiwał?

— Nie. Kolega. Ja byłem na drugiej zmianie.

— Wie pan to z pamięci czy z dokumentu?

Mężczyzna wskazał podpis przy wydaniu, a potem rozkład dyżurów przechowywany w drugiej części segregatora.

— Z tego. Pamiętam dzień wypadku, ale nie będę pani opowiadał, co zrobiłem rano, jeśli mnie tu nie było.

Zabezpieczyli potrzebne dokumenty. Helena poprosiła także o wpisy dotyczące obu egzemplarzy z okresu przed prezentacją i po niej. Nie chciała wyjść z jedną kartką, na której nazwisko wyglądało dobrze.

Zapasowe urządzenie nie zostało zwrócone w zwykłym trybie. Późniejsza adnotacja odsyłała do zabezpieczenia sprzętu po katastrofie. Numer odpowiadał zapisowi w protokole oględzin elementów zestawu. Różnicę między listą przygotowaną przed lotem a rzeczywistym wyposażeniem można było teraz prześledzić dalej niż do fotografii.

Nie wiedzieli jeszcze, czy wymiana była samowolna, czy źle udokumentowana. Wiedzieli, kto odebrał zapasowy egzemplarz.

Przy wyjściu magazynier zapytał, czy powinien wezwać człowieka z porannej zmiany.

— Skontaktujemy się z nim — powiedziała Helena. — Proszę nie uzgadniać z nim, jak to mogło wyglądać.

Skinął głową, odrobinę urażony.

— Chciałem tylko oszczędzić wam drogi.

— Wiem. Ale potrzebuję tego, co każde z was pamięta osobno.

*

Mazur przyszedł w czwartek z papierową kartką złożoną na cztery. Położył ją przed sobą, zanim zdjął kurtkę.

— Spisałem, o co już mnie pytaliście. Żeby znowu nie pomieszać.

Helena poprosiła, żeby pokazał kartkę. Były na niej daty wcześniejszych przesłuchań i krótkie hasła. Zasilacz. Pudełko. Leon przy stanowisku. Pianka na krześle. Przy dwóch pierwszych pozycjach postawił grube strzałki do trzynastego kwietnia.

— Nie będziemy zmieniać tamtej korekty — powiedziała.

— Ja już niczego nie chcę zmieniać. Chciałbym raz powiedzieć tak, żeby później nie okazało się, że pamiętałem za dużo.

Po rozpoczęciu czynności pozwoliła mu opowiedzieć o przygotowaniach do prezentacji. Nie pokazywała od razu dokumentu z nazwiskiem Olgi. Mazur pamiętał przenoszenie zestawu, problem z ułożeniem przewodów i to, że ktoś przestawił krzesło w przejście. O kontrolerze mówił ostrożnie.

— Urządzenie wyjęto z wkładu. To mówiłem. Później podawałem coś Oldze, ale nie chcę twierdzić, że to był właśnie ten egzemplarz tylko dlatego, że teraz pytacie.

— Co pan jej podawał?

— Kontroler. Nie pamiętam numeru. Dostałem go do sprawdzenia połączenia ze stanowiskiem. Potem ona chciała go zabrać do zestawu.

— Widzi pan tę czynność, kiedy o niej opowiada?

Mazur zastanowił się.

— Widzę, jak odkładam przewód. Resztę bardziej wiem, niż widzę.

Helena zanotowała jego słowa. Dawniej uznałaby to za niepotrzebne rozróżnienie. Teraz pozwalało oddzielić wspomnienie od historii, która zdążyła do niego przylgnąć.

Dopiero później pokazała mu serię fotografii. Mazur wskazał stanowisko, przy którym wykonywał sprawdzenie, i rękaw własnej kurtki na jednym z ujęć. Na sąsiednim zdjęciu Olga stała po drugiej stronie stołu. W dłoniach trzymała urządzenie; etykieta była niewidoczna.

— Tutaj? — zapytała Helena.

— Tak. To jest po tym, jak odłączyłem przewód.

— Co na zdjęciu pozwala panu umieścić je w tej kolejności?

Wskazał zwinięty kabel i otwarty wkład. Poproszony o wyjaśnienie, odróżnił szczegóły widoczne od tego, co pamiętał. Nie dopisał nagle ruchu, którego nie obejmował kadr. Nie twierdził, że widział instalację programu.

Dokument przekazania, przedstawiony w dalszej części czynności, zawierał jego potwierdzenie sprawdzenia połączenia i odsyłacz do numeru urządzenia wydanego z magazynu. Mazur rozpoznał podpis. Przy nazwisku Olgi nie zawahał się, ale Helena nie potraktowała pewności jako czegoś, co przenosi się automatycznie na pozostałe odpowiedzi.

— Czy po przekazaniu widział pan, co z nim robiła?

— Przeniosła do stołu przy skrzydłach. Dalej zajmowałem się swoim stanowiskiem.

— Kto jeszcze miał do niego dostęp?

Wymienił osoby uczestniczące w przygotowaniach. Nie wszystkie pamiętał w tej samej kolejności. Dwie obecności wynikały z jego własnych obserwacji, pozostałe kojarzył z przebiegiem pracy. Przy każdej Helena zapytała o podstawę.

Pod koniec spojrzał na złożoną kartkę.

— Wtedy to było zwykłe podanie sprzętu. Nikt nie zatrzymał się, żeby zapamiętać.

— Rozumiem.

— To chyba najgorsze. Że człowiek robi coś normalnego, a potem ma opowiedzieć, w której ręce trzymał przewód.

Helena zamknęła teczkę ze zdjęciami. Nie mogła dać mu pewności, której sam nie miał. Mogła dopilnować, żeby protokół jej nie udawał.

*

Kamila położyła na stole trzy dokumenty. Rejestr wydania, potwierdzenie sprawdzenia i protokół zabezpieczenia. Fotografię zostawiła obok.

— Zgadza się egzemplarz — powiedziała. — Numer ze zdjęcia odpowiada temu urządzeniu, którego dane analizowaliśmy. Mamy też powiązanie z zestawem użytym podczas lotu.

— Czy zamiana mogła być rutynowa?

— Mogła. Procedura przewidywała urządzenie zapasowe, jeśli pierwotne wymagało sprawdzenia. Powinniśmy mieć opis powodu i potwierdzenie dopuszczenia po zmianie.

Helena wskazała protokół podpisany przez Olgę.

— To?

— To potwierdzenie zbiorcze. Nie wyjaśnia całego obiegu i nie opisuje zawartości urządzenia. Nie dostajesz dwóch różnych odpowiedzi na jedno pytanie, tylko odpowiedzi na dwa różne pytania.

Helena skinęła głową. Była zmęczona koniecznością rozdzielania rzeczy, które chciały układać się w jeden obraz. Numer z magazynu prowadził do Olgi, Olga znała zakres audytu, a w starym raporcie usuwała opóźnienie, za które odpowiadał Isaak. To wystarczało, żeby kierunek sprawdzania stał się wyraźny. Nie wystarczało, żeby przestać sprawdzać.

Rój otworzyła zestawienie danych z dawnego stanowiska, na którym pozostała kopia klucza Leona. Ustalono już, że urządzenie było dostępne kilku osobom. Teraz analiza dotyczyła konkretnego odcinka pracy trzynastego kwietnia.

— W historii jest zapis roboczy związany z pakietem — powiedziała. — Zgodne odwołania i układ części zawartości. Pełne porównanie nadal trwa, bo mamy fragmenty zapisane w różnych miejscach.

— Kiedy?

Kamila wskazała przedział i opisała, jak go wyznaczono. Nie opierała się wyłącznie na dacie pliku. Kolejność operacji, ślady programu i powiązania między zachowanymi fragmentami pozwalały zawęzić czas. To był dzień przed lotem, kiedy Leon rzeczywiście przebywał w ośrodku, lecz nie zajmował całego budynku.

— Jaka sesja?

— Radeckiej.

Helena podniosła wzrok.

— Jej konto?

— Tak. Samo konto nie mówi mi, kto siedział przy klawiaturze.

Biegła odsunęła laptop na tyle, żeby policjantka mogła przeczytać wskazane miejsca. Nie było tam nazwiska wypisanego przez zabójcę w podpisie. Była historia pracy, którą należało związać z człowiekiem innymi źródłami.

— Musimy sprawdzić wejścia — powiedziała Helena. — I to, czy odchodziła od stanowiska.

— Także czy ktoś znał jej dane logowania albo korzystał z pozostawionej sesji.

— Wszystkich?

— Wszystkich, którzy mogli mieć znaczenie. Nie tylko tych, których nazwiska dobrze pasują do tej strony.

Za oknem pracownik mył parapet. Przesuwał ściągaczkę powoli, zostawiając za nią suchą smugę. Helena patrzyła na ten ruch przez sekundę za długo. Miała ochotę, żeby w jej pracy też istniała tak wyraźna granica między tym, co sprawdzone, a tym, co pozostało.

*

W kolejnych dniach rozmowy przestały dotyczyć skrzydeł. Dotyczyły drzwi, przerw na posiłek i tego, kto przynosił kawę do pokoju, w którym nie powinno się stawiać kubków obok elektroniki.

Rejestr wejść potwierdzał obecność Olgi w ośrodku w badanym przedziale. Sam nie mówił, gdzie znajdowała się co do minuty. Wpisy z przejść między częściami budynku, zlecenie czynności oraz dokumentacja pracy zawężały jej trasę. Nigdzie nie było zapisu „przygotowanie pakietu prowadzącego do katastrofy”. Było sprawdzenie, aktualizacja zestawienia, przygotowanie materiałów do kontroli.

Helena porównała te dokumenty z relacją Mazura o poprzednim dniu. Tym razem pytała o jego pracę trzynastego kwietnia, wyraźnie oddzielając ją od wydania urządzenia rano czternastego. Mazur rozpoznał zlecenie, przy którym pomagał Oldze odnaleźć starszy zasób. Pamiętał, że usiadła przy dawnym stanowisku, bo musiał odsunąć własne rzeczy, żeby miała miejsce.

— Został pan z nią?

— Na początku. Potem wracałem jeszcze z wydrukiem.

— W jakim odstępie?

— Nie wiem z pamięci. Mogę powiedzieć, przy jakiej czynności.

Porównali potwierdzenie wydruku z innymi zapisami. W dwóch punktach mieszczących się w badanym przedziale niezależna od konta relacja umieszczała Olgę przy komputerze. Nie dawała ciągłego nadzoru. Helena nie wpisała, że nikt inny nie mógł podejść.

Jedna z pracownic pamiętała wejście do pokoju po dokumenty, ale nie zwróciła uwagi na ekran. Technik z sąsiedniego stanowiska potwierdził własną obecność w tej części budynku i zaprzeczył korzystaniu z komputera. Sprawdzano ich relacje z tym, co pozostało w zapisach. Część pytań dawała się zamknąć, przy innych trzeba było wrócić do źródeł.

Leona także uwzględniono. Jego obecność trzynastego kwietnia nie zniknęła po lutowej opinii. Wymagała umieszczenia w rzeczywistych godzinach i czynnościach, nie w ogólnym stwierdzeniu, że był wtedy w laboratorium.

Helena napisała do Biel, które materiały są gotowe, a które wymagają uzupełnienia. Prokurator oddzwoniła pod koniec dnia.

— Co mamy ponad możliwość dostępu?

Policjantka wymieniła wydanie urządzenia, potwierdzony fragment obiegu, sesję i niezależne ustalenia dotyczące obecności przy stanowisku. Przy każdym wskazała ograniczenie.

— A zgodność zawartości?

— W trakcie końcowego porównania. Rój nie chce podpisać pełnej tożsamości na podstawie części wspólnych.

— Dobrze, że nie chce.

Helena spojrzała na kalendarz. Zbliżały się pierwsze rozprawy Leona.

— Czasu nie będzie więcej tylko dlatego, że robimy to ostrożnie.

— Dlatego potrzebuję terminów i konkretnych braków. Nie przyspieszysz ekspertyzy zdaniem, że się spieszymy.

Po rozmowie Helena wyjęła notatkę o wrześniowym zapewnieniu Olgi, że widziała materiał wskazujący położenie przełącznika. Obieg załączników nadal nie był wyjaśniony w całości. Jedna odpowiedź kancelarii odsyłała do dokumentu zbiorczego, druga do kopii, której wersji nie potwierdzono. Wysłała ponowne, zawężone pytania. Wiedza Olgi mogła mieć zwyczajne źródło. Należało je wskazać albo wykazać, że proponowane wyjaśnienie nie pasuje.

Wróciła do zestawienia z trzynastego kwietnia. Po raz pierwszy miała coś więcej niż listę osób, które mogły użyć cudzego klucza. Miała czyjąś udokumentowaną pracę w czasie, gdy powstawał ślad pakietu.

Nie dorysowała strzałki do słowa „zabójstwo”.

Na wspólnej osi historia zapisu roboczego pakietu pokrywała się z sesją Olgi Radeckiej i potwierdzoną obecnością Olgi przy stanowisku.

Rozdział 22 — Wersja dla inwestorów

4–25 kwietnia 2028

Na pierwszą rozprawę Leon przyszedł zbyt wcześnie. Paweł znalazł go pod salą, siedzącego obok kobiety trzymającej na kolanach reklamówkę z kapciami. Oboje patrzyli na zamknięte drzwi, choć każde czekało na coś innego.

— To inna sala — powiedział obrońca.

Leon wstał natychmiast.

— Na wezwaniu jest ta.

Paweł pokazał mu informację o zmianie wywieszoną kawałek dalej. Kartkę przyklejono na wysokości twarzy stojącego człowieka. Siedzący widział tylko drzwi.

— Sprawdziłem numer — powiedział Leon.

— Chodźmy.

Nie chciał zaczynać tego dnia od lekcji uważności.

Na właściwym korytarzu czekało już kilka osób. Jedna rozpoznała Leona i odwróciła telefon ekranem do siebie. Paweł nie wiedział, czy zdążyła zrobić zdjęcie. Położył teczkę na ławce i poprosił klienta, żeby usiadł.

Od katastrofy mijał prawie rok. Między pierwszymi podejrzeniami a tym korytarzem były miesiące izolacji, korekta zeznania, usunięte pliki i głos Alicji. Teraz trzeba było przedstawić materiał w warunkach, w których każde zdanie mogło zostać sprawdzone, zakwestionowane i porównane z innym.

Leon nachylił się do niego.

— Dzisiaj mnie zapytają o wszystko?

— Będzie pan wiedział, kiedy sąd zwraca się do pana. Proszę nie odpowiadać za innych. Jeśli będzie pan potrzebował rozmowy ze mną, proszę powiedzieć.

— A Olga?

— Dzisiaj nie robimy procesu Oldze.

Klient wyprostował się. Paweł widział, że to zdanie zaczyna go drażnić coraz bardziej. W aktach przybywało materiału dotyczącego Radeckiej, a na wezwaniu nadal widniało jego nazwisko. Różnica między tymi dwiema rzeczami była prawdziwa i trudna do zniesienia.

Pierwszy termin nie przyniósł sceny, którą można byłoby zamknąć w krótkim nagraniu. Były kwestie wymagające uporządkowania, stanowiska stron i wyjaśnienia Leona. Paweł słuchał, jak klient raz jeszcze opowiada o tym, do czego się przyznaje, i o tym, czego nie zrobił. Pilnował, żeby strach nie kazał mu uzupełniać luk pewnością.

Kiedy skończyli, Leon zapytał na korytarzu:

— To poszło dobrze?

Paweł schował dokumenty.

— Powiedział pan to, co przygotowaliśmy, i nie dopowiadał rzeczy, których pan nie wie.

— Nie pytałem, czy byłem grzeczny.

— Wiem. Pytanie o wynik jest jeszcze za wcześnie.

Przy wyjściu musieli przecisnąć się obok dwóch mężczyzn kłócących się o parking. Leon przytrzymał jednemu drzwi. Mężczyzna przeszedł bez spojrzenia. Przez sekundę oskarżony o zabójstwo był dla kogoś po prostu człowiekiem stojącym w przejściu.

*

Wendt pojawił się na późniejszym terminie w ciemnym garniturze bez widocznej marki. Usiadł, kiedy wskazano mu miejsce, i odpowiadał spokojnie. Mówił tak, jakby każde zdanie miało trafić do protokołu posiedzenia rady nadzorczej, który przed podpisaniem przeczyta jeszcze prawnik spółki.

Paweł miał przed sobą korespondencję włączoną do materiału sprawy. Nie zamierzał wyciągać z teczki nieznanego nikomu listu i czekać na zbiorowy wdech. Chciał, żeby Wendt odniósł się do słów, których pochodzenie i kontekst można było sprawdzić.

Świadek zaczął od opisu roli inwestora. Zapewniał finansowanie, wspierał kontakty, oczekiwał raportów. Decyzje techniczne pozostawiał fachowcom.

— Nie miałem ani kompetencji, ani zamiaru sterować pracą zespołu badawczego w szczegółach — powiedział.

Paweł zapisał ostatnie słowo.

Przewodnicząca dopytała o harmonogram prezentacji. Wendt wyjaśnił, że termin wynikał z kalendarza rozmów finansowych, ale ostateczna gotowość należała do zespołu. Powiedział „należała”, jakby gotowość była rzeczą, którą oddał komuś razem z obowiązkiem jej przechowywania.

Gdy przyszła kolej na pytania obrony, Paweł zaczął od prostego potwierdzenia.

— Czy zależało panu na locie czternastego kwietnia?

— Zależało mi na bezpiecznej, udanej prezentacji w uzgodnionym terminie.

— Co oznaczałoby przełożenie?

— Konieczność wyjaśnienia sytuacji partnerom.

— Tylko?

Wendt spojrzał na niego.

— Nie rozumiem pytania.

Paweł wskazał dokument i poprosił o odniesienie się do konkretnej wiadomości. Wendt napisał w niej, że kolejne przesunięcie podważy wiarygodność projektu i może wstrzymać dalsze finansowanie. Nie było wątpliwości, o który termin chodziło; dalsza część wątku zawierała odpowiedź Isaaka.

— To była ocena ryzyka biznesowego — powiedział świadek.

— Czy przekazał ją pan Radowskiemu, żeby wpłynąć na jego decyzję?

— Każda informacja o finansowaniu wpływa na decyzje zarządcze.

— Pytam o pański cel.

Przewodnicząca poprosiła świadka o odpowiedź.

Wendt poprawił mankiet.

— Tak. Chciałem, żeby uwzględnił konsekwencje.

Paweł przeszedł do kolejnej wiadomości. Isaak pisał o dodatkowym sprawdzeniu i potrzebie pozostawienia czasu zespołowi. Odpowiedź Wendta nie zawierała polecenia pominięcia testu. Zawierała zdanie o ludziach, którzy od wielu miesięcy żyją z pieniędzy inwestorów, oraz pytanie, kiedy wreszcie pokażą coś poza uzasadnieniami opóźnień.

— Czy to też była informacja? — zapytał Paweł.

— Byłem sfrustrowany sposobem komunikacji.

— Wyraził pan frustrację wobec osoby decydującej o prezentacji.

— Tak.

— Czy zakładał pan, że będzie ona obojętna na możliwość wstrzymania finansowania?

— Oczywiście, że nie.

Wendt po raz pierwszy powiedział coś bez osłony w postaci definicji własnej roli.

Paweł nie podniósł głosu. Obok niego Leon ściskał długopis, choć niczego nie notował.

— Zatem wywierał pan presję na dotrzymanie terminu.

— Tak. Biznesową. Nie poleciłem nikomu latać niesprawnym urządzeniem.

Obrońca spojrzał na korespondencję. To drugie zdanie było ważne właśnie dlatego, że pierwsze również było prawdziwe.

*

Sąd zrobił przerwę, zanim zdążyli przejść przez wszystkie wątki. Wendt wyszedł z sali i zatrzymał się przy oknie. Dwie osoby rozmawiały z nim ściszonym głosem. Paweł nie próbował usłyszeć treści.

Leon podszedł bliżej obrońcy.

— Przyznał.

— Do nacisków.

— Przecież od początku mówiłem, że tam wszystkich cisnęli.

— I to właśnie ustalamy.

Klient odwrócił się w stronę Wendta.

— Pan się boi powiedzieć, że któryś z nich to zrobił.

Paweł odczekał, aż obok przejdzie kobieta z wózkiem na akta.

— Nie prowadzę konkursu na najgorszego człowieka w firmie.

Leon spojrzał na niego ostro.

— Łatwo panu mówić.

— Nie. Ale jeśli zacznę przypisywać zabójstwo każdemu, kto miał interes i zachowywał się podle, zrobię dokładnie to, przed czym pana bronię.

Usiedli na końcu ławki. Paweł odsunął teczkę tak, żeby klient miał więcej miejsca.

— Wendt chciał sukcesu prezentacji — powiedział ciszej. — Potrzebował go do finansowania. Jego maile to potwierdzają. Możemy wykazać, że naciskał, i nadal nie mieć dowodu, że chciał śmierci Isaaka.

— Czyli wyjdzie bez niczego?

— Nie oceniamy dzisiaj wszystkich jego działań. To, że nie wykażemy zabójstwa, nie zmienia treści tych wiadomości.

Leon oparł łokcie na kolanach.

— Ja też kiedyś mówiłem, że robię tylko swoją część.

Paweł spojrzał na niego. Klient nie szukał współczucia. Patrzył na buty, jakby przypominał sobie, gdzie stał, kiedy usłyszał tamto polecenie po pożarze.

— Wiem — odpowiedział obrońca.

Nie dodał niczego, co miałoby uczynić tę chwilę łatwiejszą.

*

Po przerwie Wendt mówił mniej płynnie. Nie dlatego, że nagle zabrakło mu argumentów. Musiał po prostu odnosić je do konkretnych dat i zdań.

Biel pytała o organizację kontroli przed lotem, zakres odpowiedzialności poszczególnych osób oraz to, czy ingerował w wybór urządzeń. Zaprzeczył wybieraniu kontrolera. Nie potrafił podać numeru egzemplarza i nie udawał, że kiedykolwiek go znał.

— Czy informowano pana o wymianie? — zapytała prokurator.

— O sprawdzeniu wyposażenia. Nie rozróżniałem tych urządzeń.

Paweł zanotował odpowiedź. Nie mógł dowieść niewiedzy świadka samym jego zapewnieniem. W materiałach, które znał, nie było jednak śladu decyzji Wendta o konkretnym egzemplarzu ani o zawartości pakietu. Była presja finansowa. Znacząca, rzeczywista, niewystarczająca do zastąpienia brakującego działania.

Gdy ponownie zadawał pytania, wrócił do planowanego audytu.

— Kiedy dowiedział się pan o spotkaniu z Markiem Lisem?

Wendt wskazał okres przed prezentacją. Wiedział o planowanym przeglądzie i o tym, że Isaak chce wyjaśnić kwestie dawnych dokumentów. Uważał wybór chwili za szkodliwy dla rozmów finansowych.

— Próbował pan go odwieść?

— Prosiłem, żeby nie tworzył niepotrzebnych nieporozumień przed zamknięciem rundy.

— Co nazywa pan nieporozumieniem?

Świadek milczał przez moment.

— Upublicznienie roboczych materiałów bez ich objaśnienia.

Paweł wskazał kolejną wiadomość z akt. Isaak nie zapowiadał konferencji prasowej. Potwierdzał spotkanie z niezależnym audytorem i udostępnienie materiałów bez wcześniejszych ograniczeń.

— Czy obawiał się pan samego przeglądu?

— Obawiałem się jego skutków dla spółki.

— Znał pan pełny zakres dokumentów, które Radowski zamierzał przekazać?

— Nie.

— Kto go znał po stronie przygotowujących materiały?

— Radecka. Z Isaakiem ustalała dostęp do archiwum.

— Tylko ona?

Wendt zastanowił się, zanim odpowiedział.

— Poza samym Isaakiem tylko ona znała całość. Tak wynikało z ich rozmów ze mną. Pozostali mieli przygotować poszczególne części.

Paweł doprecyzował podstawę tej wiedzy. Wendt nie widział każdego pliku. Uczestniczył w rozmowie o organizacji przeglądu, w której Olga odnosiła się do całego spisu, i dostał wiadomość przypisującą jej przygotowanie dostępu. Nie pozwalało mu to przysięgać, że nikt inny nigdy nie poznał pełnego zakresu. Pozwalało opisać rolę, jaką jej powierzono.

— Zgłaszała zastrzeżenia? — zapytał obrońca.

— Tak. Do udostępniania wersji roboczych.

— Mówiła dlaczego?

— Że bez kontekstu wyglądają inaczej, niż powinny.

Paweł spojrzał na kartkę, na której zaznaczył odpowiedni fragment korespondencji zabezpieczonej w listopadzie. Wypowiedź świadka nie była nowym, cudownym motywem. Dokładała niezależny punkt do tego, co wynikało już z wiadomości.

— Czy Radowski przyjął te zastrzeżenia?

— Ostatecznie nie.

— Co pan wtedy zrobił?

— Uznałem, że nie mam wpływu na tę decyzję.

Paweł podniósł wzrok.

Wendt zobaczył jego spojrzenie i uprzedził pytanie.

— Na tę jedną decyzję. Owszem, w innych sprawach próbowałem wpływać.

Na sali ktoś poruszył krzesłem. Przewodnicząca poprosiła o ciszę.

Paweł odłożył kartkę. Nie uzyskał wyznania zabójcy, bo nie prowadził rozmowy z człowiekiem, którego winę miał już w kieszeni. Uzyskał przyznanie, że finansowanie było narzędziem nacisku, że audyt miał znaczenie i że Olga znała zakres materiałów przed lotem.

To musiało wystarczyć na ten etap.

*

Pod koniec dnia na twarzy Leona pojawiło się zmęczenie, którego Paweł nie widział od aresztu. Klient co kilka minut prostował plecy, jakby bał się, że osunięcie na krześle zostanie odczytane jako niewłaściwa reakcja.

Wendt zakończył zeznania bez upokorzenia, którego część obecnych najwyraźniej oczekiwała. Nie podniósł głosu, nie oskarżył nagle wspólników, nie stracił panowania nad sobą. Jego zapewnienia o ograniczonej roli zostały zestawione z dokumentami. Różnica między nimi pozostawała w materiale niezależnie od tego, jak spokojnie poprawiał mankiet.

Paweł sprawdził notatki. Przy nazwisku świadka dopisał dwa zdania. Presja na termin potwierdzona. Brak podstaw do przypisania z tego samego materiału wykonania czynności prowadzących do katastrofy.

Nie była to obrona Wendta. Była to obrona znaczenia słów, których używał także w sprawie Leona.

Biel poprosiła o głos. Jej wniosek dotyczył uzupełnienia materiału odnoszącego się do kontroli przed lotem, z uwzględnieniem nowych ustaleń o obiegu kontrolera i czynnościach wykonywanych na dawnym stanowisku. Potrzebne było powiązanie dokumentów dopuszczenia ze sprzętem rzeczywiście użytym, a także wyjaśnienie zakresu działań przedstawianych jako sprawdzenie.

Paweł słuchał bez poczucia zwycięstwa. W lutym pękła interpretacja podstawowego zapisu. W marcu pojawiły się kolejne powiązania. Teraz trzeba było doprowadzić je do końca i przedstawić sądowi w postaci, która wytrzyma pytania każdej ze stron.

Leon nachylił się do niego.

— To dobrze?

Tym razem Paweł odpowiedział od razu.

— To potrzebne.

Biel powtórzyła wniosek o uzupełnienie materiału dotyczącego kontroli przed lotem.

Rozdział 23 — Pod przysięgą prawdy

9–10 maja 2028

Helena znała ten korytarz, ale pierwszy raz zauważyła, że ławka stoi lekko krzywo.

Jedna noga opierała się na łączeniu płytek. Kiedy usiadła, drewno poruszyło się pod jej ciężarem i wydało krótki dźwięk. Wstała, przesunęła ławkę o kilka centymetrów, po czym usiadła ponownie. Dopiero wtedy zobaczyła, że mężczyzna naprzeciwko obserwuje ją z zaciekawieniem.

— Chybotała się — wyjaśniła.

Skinął głową. Nie zapytał o nic więcej.

Przyjechała z zapasem czasu. Miała ze sobą wezwanie, dokument tożsamości i zapisane numery materiałów, do których spodziewała się odnosić. W poprzednich dniach przejrzała własne czynności od początku. Nie układała zeznań tak, żeby pasowały do obecnego obrazu sprawy. Chciała pamiętać, co wiedziała w każdym momencie, a nie to, co później nauczyła się o nim mówić.

Najtrudniejsze były krótkie notatki. W długich zostawiała zastrzeżenia. W krótkich wybierała słowa, które mieściły całość na jednej stronie.

„Polecenie Wolskiego”.

Wiedziała już, ile mogło zniknąć między tym sformułowaniem a pełnym opisem użycia klucza.

Ktoś otworzył drzwi sali. Helena podniosła głowę, lecz wywołano inne nazwisko. Znowu opuściła wzrok na torbę. Telefon miała wyciszony.

Od śmierci Isaaka minął ponad rok. Próbowała przypomnieć sobie pierwszą drogę powrotną z miejsca zdarzenia, zanim poznała zawartość zapisów, zanim Leon stał się nazwiskiem powtarzanym w każdej rozmowie. Pamiętała zapach nagrzanego betonu i własną irytację na ludzi, którzy chcieli od razu wiedzieć, co się stało.

Nie pamiętała, kiedy dokładnie sama przestała zostawiać sobie prawo do niewiedzy.

Kiedy ją wywołano, wstała bez poprawiania ubrania. Przy wejściu zobaczyła Leona obok Pawła. Oskarżony nie odwrócił wzroku. Obrońca miał otwarty notes i długopis ułożony równolegle do brzegu kartki.

Tak samo kładł go kiedyś na kuchennym stole, zanim zaczynał rozmowę, której nie chciała odbyć.

Dzisiaj ten szczegół nie należał do nich.

*

Po sprawdzeniu danych i pouczeniu Helena zaczęła od zakresu swoich czynności. Oględziny, zabezpieczenia, rozmowy, dokumenty. Wymieniała je w kolejności, zatrzymując się tam, gdzie sąd prosił o doprecyzowanie.

Nie odtwarzała ekspertyzy Rój z pamięci. Wyjaśniała, jakie informacje otrzymała, jak je wykorzystała i co później uległo zmianie. Kiedy pytanie dotyczyło szczegółowej analizy urządzenia, wskazywała, że podstawą jest opinia biegłej, a jej własna wiedza wynika z pracy z tym materiałem.

Przewodnicząca poprosiła o opis początkowego związania zapisów z Leonem. Helena mówiła o podpisie, dostępie do systemu, ustaleniu usuwania danych i konflikcie z Isaakiem. Nie ominęła żadnego z tych elementów tylko dlatego, że obecnie miały inne znaczenie.

— Czy w chwili pierwszych czynności wiedziała pani o zachowanej kopii klucza na dawnym stanowisku? — zapytała Biel.

— Nie miałam wtedy potwierdzonej wiedzy o tej kopii ani o pełnym zakresie dostępu innych osób.

— Kiedy ją uzyskano?

Helena podała kolejność ustaleń i wskazała materiały, w których je odnotowano. Najpierw możliwość, potem konkretne urządzenie, później potwierdzenie zawartości i użytkowników. Nie wszystko pojawiło się jednego dnia.

Prokurator dopytała o reakcję na nowe dane. Helena opisała czynności uzupełniające, lutową zmianę interpretacji zdarzenia oraz dokument, w którym wskazała wpływ wcześniejszego założenia na kierunek sprawdzania.

Przez pewien czas mówiła spokojniej, niż się spodziewała. Daty i źródła dawały oparcie. Dopóki pytania dotyczyły tego, co zrobiono, mogła trzymać się dokumentów.

Potem zaczął Paweł.

— Czy podpis zidentyfikowany w zabezpieczonym materiale był osobistym podpisem oskarżonego, złożonym przy pani?

— Nie. Był podpisem kryptograficznym, powiązanym z kluczem przypisanym do niego.

— Czy była pani świadkiem użycia tego klucza przez oskarżonego do przygotowania badanego pakietu?

— Nie.

— Czy była pani świadkiem wydania przez niego polecenia podczas lotu?

— Nie.

Helena słyszała własne odpowiedzi wyraźniej niż pytania. Nie było w nich niczego nowego. A jednak wypowiedziane jedna po drugiej odbierały dawnym skrótom ich wygodę.

Paweł wskazał dokument, poprosił o możliwość odniesienia się do fragmentu i zaczekał, aż znajdzie się on przed świadkiem.

W notatce użyła nazwiska Leona jako określenia źródła polecenia.

— Co oznaczało tutaj „polecenie Wolskiego”? — zapytał.

Mogła odpowiedzieć, że to skrót redakcyjny. Mogła dodać, że właściwe zastrzeżenia znajdowały się w innych częściach akt. Oba zdania miałyby podstawę. Żadne nie wyjaśniałoby, dlaczego sama przestała odczuwać różnicę.

— Polecenie powiązane z jego kluczem — powiedziała. — Sformułowanie było zbyt daleko idące, bo przypisywało osobie to, co na tym etapie wiązaliśmy z narzędziem autoryzacji.

Paweł nie zareagował. Nie podniósł głowy znad kartki z miną człowieka, który dostał upragnioną odpowiedź.

— Czy to był wyłącznie problem sformułowania?

Helena spojrzała na sąd.

— Nie. Wpłynęło to również na kierunek pytań, które zadawałam. Sprawdzałam, skąd oskarżony mógł wydać polecenie, z większą pewnością, niż uzasadniała to sama identyfikacja klucza.

Na sali ktoś przewrócił stronę. Dźwięk był suchy i bardzo bliski.

— Czy sprawdzała pani także inne możliwości?

— Tak. Są udokumentowane. Ale nie mogę powiedzieć, że traktowałam je z taką samą uwagą.

*

Pytania o Mazura okazały się gorsze.

Paweł nie zaczął od słowa „błąd”. Poprosił o odtworzenie rozmowy, w której Helena umieściła jego wspomnienie w dniu prezentacji. Potem wskazał treść pytania, które zadała przez telefon.

„Rano, przed lotem?”

Usłyszała je teraz jego głosem. Brzmiało niewinnie. Ktoś próbował uporządkować opowieść człowieka pamiętającego pudełko i powrót ze sklepu.

— Czy przed zadaniem tego pytania miała pani potwierdzenie daty? — spytał Paweł.

— Nie.

— Czy zaproponowała pani świadkowi określoną datę przez powiązanie wspomnienia z lotem?

— Tak.

— Kiedy ustalono pomyłkę?

Opisała paragon, potwierdzenie zakupu i powiązanie zdarzenia z poprzednim dniem. Przypomniała, że pierwsza notatka pozostała w aktach razem z korektą. Nie przedstawiała sprawy tak, jakby świadek od początku mówił to samo.

— Czy podtrzymała pani błędną datę po otrzymaniu tych materiałów?

— Nie.

— Czy jej sprostowanie usuwało wpływ wcześniejszego pytania na pamięć świadka?

Helena zaczekała sekundę.

— Nie umiem ocenić całego wpływu na jego pamięć. Mogę powiedzieć, że data została poprawiona, a sposób zadania pytania odnotowany. Przy późniejszych czynnościach oddzielaliśmy jego wspomnienia od informacji pochodzących z dokumentów.

Przewodnicząca dopytała, czy Mazur opisał bezpośrednio działanie Leona na urządzeniu związane z katastrofą. Helena odpowiedziała, że widział go przy stanowisku, ale jego relacja nie dowodziła wykonania takiej czynności.

Leon poruszył się na krześle. Nie spojrzała na niego od razu. Bała się, że zrobi to z potrzebą otrzymania czegoś, czego nie miał obowiązku jej dawać.

Paweł przeszedł do usuwania danych. Helena wyjaśniła, co było ustalone przed grudniowymi wyjaśnieniami i co potwierdzono później. Leon rzeczywiście usuwał. Zmieniał się opis zawartości i powodów, dla których to robił. Nie wolno było uznać, że skoro materiał dotyczył innej krzywdy, to sam fakt usunięcia był wymysłem śledczych.

— Czy nieprawdziwe lub niepełne wyjaśnienia dotyczące jednego zdarzenia dowodzą sprawstwa innego? — zapytał obrońca.

Przewodnicząca zwróciła uwagę na ogólny charakter pytania. Paweł przeformułował je, odnosząc się do konkretnego ustalenia w aktach.

Helena była mu za to wdzięczna, choć nie powinna potrzebować takiej ulgi. Nie miała wygłaszać sentencji o winie. Miała powiedzieć, na czym oparła swoją pracę.

— Początkowo traktowałam usuwanie danych jako okoliczność wzmacniającą podejrzenie w sprawie śmierci Radowskiego — odpowiedziała. — Późniejsze ustalenia wykazały ich związek z dawnym testem i próbą ukrycia udziału oskarżonego w usunięciu tamtych zapisów. To wymagało oddzielnej oceny.

— Czy zmieniła pani swoje przekonanie?

— Tak.

Nie powiedziała, że teraz jest pewna niewinności Leona. Sąd nie wezwał jej po zastępczy wyrok.

*

Po przerwie Biel wróciła do lutowej opinii. Pytała o zabezpieczenie rejestratora dachowego, ciągłość przechowywania materiału i to, czy wcześniejsze pliki zostały zastąpione przez nowe opracowania. Helena wyjaśniła, że zachowano źródła oraz kolejne etapy analizy. Korekta interpretacji nie wymagała zmiany danych.

— Czy może pani sama potwierdzić mechanizm wykonania pakietu? — zapytała przewodnicząca.

— Mogę opisać, jakie czynności zlecano i jakie ustalenia przekazano w opinii. W zakresie szczegółowej analizy technicznej właściwa jest biegła.

— Proszę więc pozostać przy własnych czynnościach.

Helena skinęła głową. Zamiast poczuć upokorzenie, poczuła ulgę. Nie musiała dzisiaj utrzymywać całej sprawy samym głosem.

Paweł zadał jeszcze pytania o to, kiedy zastrzeżenie dotyczące czasu wykonania pojawiło się w materiale i jak na nie reagowano. To był fragment, przed którym najbardziej chciała się obronić.

Istniały uzasadnione przyczyny trwania analiz. Różne wersje programu, fragmentaryczne zapisy, potrzeba porównania źródeł. Nie wolno było udawać, że kompletną odpowiedź mieli na początku, a potem tylko odwracali wzrok.

Istniało też coś, czego nie mogła schować za tymi przyczynami. Zastrzeżenie mogło wcześniej wymusić zmianę sposobu formułowania wniosków, zanim dało się rozstrzygnąć mechanizm.

— Co powstrzymywało panią przed zachowaniem tego rozróżnienia w opisach? — zapytał Paweł.

Helena spojrzała na własną notatkę.

— Nic, co uzasadniałoby pominięcie. Traktowałam późniejsze potwierdzenie mechanizmu jak coś, co doprecyzuje przyjęty już przebieg. Powinnam była pozostawić otwarte także pytanie o sam przebieg.

Nie odezwał się od razu. Sprawdził notes, potem powiedział, że w tym zakresie nie ma więcej pytań.

Helena czekała na kolejne. Sąd wrócił jeszcze do dwóch dat i jednego dokumentu. Odpowiedziała. Gdy mogła opuścić salę, schowała dokumenty do torby tak powoli, jakby każdy ruch wymagał osobnej decyzji.

Przy drzwiach minęła Leona. Spojrzał na nią. Nie było w tym spojrzeniu wdzięczności ani triumfu. Było zmęczenie człowieka, który dopiero po wielu miesiącach słyszy publicznie ograniczenia zdań używanych wcześniej przeciw niemu.

Helena wyszła na korytarz.

Ławka nadal stała prosto.

*

Biel skontaktowała się z nią po zakończeniu czynności, a rozmowę odbyły następnego dnia w pracy. Helena zdążyła przez noc przypomnieć sobie każdą odpowiedź. Te właściwe i te, które chciałaby wypowiedzieć krócej.

Prokurator miała przed sobą zestawienie chronologii analiz. Nie pytała, dlaczego Helena ustąpiła obronie.

— Potrzebuję pełnego wyjaśnienia opóźnienia — powiedziała. — Co wynikało z obiektywnych ograniczeń materiału, a co z decyzji o kolejności pracy.

— Przygotowałam część w lutym.

— Wiem. Teraz uzupełnij o obieg zleceń i odpowiedzi. Tak, żeby ktoś spoza naszego zespołu mógł prześledzić, kiedy dana wątpliwość wymagała reakcji.

Helena spojrzała na daty.

— Uważa pani, że nie powinnam była powiedzieć tego w taki sposób?

Biel odłożyła długopis.

— Uważam, że powinnaś powiedzieć prawdę. Teraz musimy z niej zrobić coś więcej niż dobre zdanie w protokole.

Nie było w tym pocieszenia. Helena przyjęła je z wdzięcznością.

Przejrzały pytania zlecane biegłym, terminy uzupełnień i miejsca, w których rozdzielenie wykonania od przyjęcia nowej komendy pozostawało zastrzeżeniem bez odpowiedniego wpływu na język opracowań. Żadna pojedyncza data nie mieściła całej odpowiedzialności. Właśnie dlatego należało opisać każdą.

— Nie chcę raportu, w którym winne okaże się wyłącznie dużo pracy — powiedziała prokurator.

— Nie będzie taki.

— I nie chcę takiego, w którym wszystkie miesiące zostaną uznane za zbędne, bo dzisiaj znamy wynik. Analizy wymagały czasu. To również jest prawda.

Helena zapisała zakres uzupełnienia. W jej pokoju czekało porównanie ostatnich odpowiedzi dotyczących wrześniowej korespondencji Olgi. Do czerwca musieli zakończyć sprawdzanie obiegu materiałów, zestawić pełną zawartość pakietu i zamknąć najważniejsze alternatywy dostępu. Proces Leona trwał. Nowy kierunek nie zwalniał ich z terminów ani z dowodzenia.

Po wyjściu z gabinetu zobaczyła wiadomość od Pawła. Pytał tylko, czy dotarła wczoraj spokojnie do domu.

Odpisała: „Tak”. Potem dodała: „Dziękuję, że pytasz”.

Nie podziękowała za pytania na sali. Nie zrobił tego dla niej.

*

Dopiero wieczorem wróciła pamięcią do krótkiej rozmowy na sądowym korytarzu, którą poprzedniego dnia zepchnęła za własne zeznania.

Olga czekała przy oknie, gdy Helena wychodziła z sali. Miała płaszcz przewieszony przez ramię i cienką teczkę przyciśniętą do boku. Była wezwana w związku z dalszymi czynnościami; nie siedziała na sali podczas zeznań Heleny. Popatrzyła na drzwi, potem na policjantkę.

— Długo — powiedziała.

Helena zatrzymała się w odległości pozwalającej rozmawiać bez ściszania głosu.

— Nie będę omawiać z panią zeznań.

— Nie pytam o zeznania.

Olga poprawiła teczkę. W przezroczystej koszulce wystawał róg wydruku. Zwykły papier, żaden przedmiot, który sam wyjaśniałby, dlaczego kobieta znalazła się w centrum coraz większej liczby pytań.

— Dostaliście już wszystko, czego chcieliście? — zapytała.

— Jeśli będzie potrzeba uzupełnień, otrzyma pani odpowiednie wezwanie.

Radecka spojrzała na nią uważnie. Helena znała ten wyraz twarzy z wcześniejszych rozmów: rzeczowa cierpliwość człowieka, który uważa, że inni jeszcze nie rozumieją ograniczeń sytuacji.

— Niektórych rzeczy nie da się potem odłożyć — powiedziała Olga.

Z sali obok wyszła grupa ludzi. Jedna osoba potrąciła ramieniem płaszcz Radeckiej i przeprosiła. Olga odsunęła się, przepuszczając ją bez komentarza.

Helena nie zapytała, czy to groźba. Nie chciała nadać zdaniu znaczenia, które mogłoby pochodzić z jej własnego zmęczenia. Zapamiętała słowa i później je odnotowała.

— O czym pani mówi? — zapytała wtedy.

Olga przeniosła wzrok z drzwi na jej twarz.

— O zapisach. Niektórych zapisów nie powinno się słuchać do końca.

Rozdział 24 — Raport z pustym miejscem

12–16 czerwca 2028

Brakowało jednej strony.

Nie została wyrwana. Nie było po niej śladu przy zszywce ani numeru pominiętego między sąsiednimi kartkami. W wersji przekazanej firmie nigdy jej nie zamieszczono.

Helena położyła obok siebie dwa wykazy załączników. Ten sam temat pisma, podobna nazwa pliku, różne zestawy materiałów. Przez dziewięć miesięcy wystarczyło powiedzieć „raport techniczny”, żeby każdy rozmówca wyobrażał sobie własny dokument.

— Proszę mi pokazać drogę tej wersji od początku — powiedziała.

Pracownica kancelarii prawnej poprawiła okulary. Na stole miała eksport korespondencji i potwierdzenia przekazań, przygotowane w odpowiedzi na zawężone żądanie. Nie próbowała już opisywać ich zbiorczo.

Najpierw wpłynęło pismo dotyczące zakresu kontroli. Dołączono materiał zawierający ogólny opis stanowiska i zdjęcia wyposażenia. Później część przekazano osobom wskazanym przez spółkę. Olga była jedną z nich. Jeszcze później przyszło uzupełnienie, w którym znajdowała się dokumentacja położenia przełącznika toru diagnostycznego.

To uzupełnienie dotarło po rozmowie Olgi z Heleną.

— We wcześniejszej odpowiedzi wskazali państwo oba pisma jako materiały przekazane pani Radeckiej.

— Bo oba przekazano — odpowiedziała prawniczka. — Nie wskazaliśmy, że jednocześnie.

Helena spojrzała na nią znad kartek.

— Pytanie dotyczyło materiałów dostępnych przed konkretną rozmową.

Kobieta przeczytała ponownie pierwsze żądanie. Potem odłożyła je ostrożniej, niż było to konieczne.

— Odpowiedź była zbyt ogólna. Tutaj jest pełna kolejność, z datami.

Nie przeprosiła w sposób, który pozwalałby uznać sprawę za załatwioną. Dostarczyła to, czego brakowało.

Helena prześledziła potwierdzenia. Sam temat wiadomości nie wystarczał. Porównano rzeczywistą zawartość załączników z kopiami zachowanymi po stronie nadawcy i odbiorców. Wersja krążąca przed rozmową nie zawierała strony z pozycją przełącznika ani odpowiadającego jej opisu. W późniejszej stronie nie było niczego, co mogło cofnąć datę doręczenia.

— Czy przekazywali państwo tę informację telefonicznie? — zapytała.

Prawniczka zaprzeczyła w zakresie własnych czynności. Wskazała osoby uczestniczące w pozostałym obiegu. Ich odpowiedzi także należało odnieść do dokumentów, a nie przyjąć dlatego, że łatwo zamykały tabelę.

Helena zapisała nazwiska. Nie potrzebowała kolejnego zapewnienia, że „na pewno wszyscy wiedzieli”. Potrzebowała sprawdzić, kto mógł przekazać konkretną informację i kiedy.

Przed wyjściem wróciła jeszcze do wcześniejszej wersji raportu. Oglądała ją już we wrześniu, ale wówczas znała także pełniejszy materiał i nie doceniła, jak bardzo te dwa obrazy zlały się w jej pamięci. Dzisiaj odwróciła stronę, po której nie było tej potrzebnej.

Pusta przestrzeń na stole wyglądała bardziej jednoznacznie niż dokument.

*

Następnego dnia rozłożyła zestawienie przed Biel.

Prokurator przeczytała daty, a potem treść wrześniowej wypowiedzi Olgi. Radecka twierdziła, że zna położenie przełącznika z materiałów technicznych przekazanych firmie przez kancelarię. Podała numery pism. Wskazana droga wydawała się wiarygodna, dopóki nie ustalono, co dokładnie dotarło tą drogą przed rozmową.

— Tego dokumentu wtedy nie miała — powiedziała Biel.

— Nie dostała go w podanym przez siebie obiegu. Sprawdziliśmy również przekazania wewnątrz firmy. Nie znaleźliśmy wcześniejszej kopii z tą stroną ani potwierdzenia telefonicznego przekazania jej treści.

— Mogła znać pozycję z pracy na dachu.

— Mogła. Właśnie to wymaga wyjaśnienia.

Helena nie wyjmowała zdjęcia dłoni z opaską. Ta fotografia nadal nie stawała się portretem Olgi tylko dlatego, że inne materiały wskazywały w jej stronę.

Prokurator przewróciła kartkę.

— Czy mamy podstawę, żeby twierdzić, że nikt poza nią nie znał tej pozycji?

— Nie. Znali ją ludzie uczestniczący w oględzinach. Mogły ją widzieć osoby pracujące przy stanowisku. Ustalenie nie polega na tym, że wiedza była dostępna tylko sprawcy. Polega na tym, że podane źródło tej wiedzy nie pasuje do czasu.

Biel skinęła głową i zaznaczyła zdanie.

Helena pamiętała wrześniową rozmowę prawie fizycznie. Pudła ustawione przez Olgę przy krześle, uporządkowane materiały, rzeczowe wyjaśnienia o różnicy między własnym odczytem a potwierdzeniem operatora. Radecka pomagała. Dostarczała dokumenty, wskazywała cudze naciski, znała nazwy urządzeń i ograniczenia interpretacji. To wszystko mogło być prawdziwe.

Jedno zdanie wyprzedziło dokument, którym później je wyjaśniała.

— Gdybyśmy nie mieli reszty, byłaby to sprzeczność do sprawdzenia — powiedziała Biel.

— Mamy resztę.

— To ją połóż obok. Bez zdania, że wszystko już pasuje.

Helena otworzyła drugą teczkę. Rejestr wydania zapasowego kontrolera, przekazanie potwierdzone przez Mazura, fotografie i związek numeru urządzenia ze sprzętem użytym podczas lotu. Dalej sesja na dawnym stanowisku, dane wejść i niezależne relacje o obecności Olgi przy komputerze.

Pozostała zawartość pakietu.

Na tę odpowiedź czekali najdłużej, ponieważ podobieństwo nie mogło udawać tożsamości.

*

Kamila przyniosła wynik porównania po południu. Nie miała zwyczaju zaczynać od wniosku, zanim wszyscy zobaczyli, co dokładnie porównano. Tym razem położyła na stole krótkie podsumowanie, a obszerne załączniki zostawiła przy laptopie.

— Zgodność jest potwierdzona — powiedziała. — W zakresie pakietu, który kontroler wykonał podczas lotu.

Helena usiadła prosto.

Rój wskazała materiał ze starego stanowiska oraz wersję odtworzoną z kontrolera. W pierwszym źródle zachowały się etapy pracy, odwołania i części zapisane w różnych miejscach. Żur wraz z zespołem uporządkował ich pochodzenie; dalsza analiza pozwoliła ustalić, które fragmenty należą do tej samej zawartości, a które do innych prób. Nie zlepiono brakujących miejsc na podstawie przewidywań.

Porównanie obejmowało działania, ich kolejność i warunki wykonania. To nie była tylko taka sama nazwa ani znany wcześniej podpis klucza. Zawartość prowadząca do niebezpiecznego przejścia odpowiadała temu, co przygotowano na stanowisku przed prezentacją.

— Czy identyczne elementy mogły być częścią zwykłego pakietu serwisowego? — zapytała Biel.

— Pojedyncze elementy tak. Właśnie dlatego porównaliśmy całość objętą ustaleniem, łącznie z konfiguracją. Procedura serwisowa sama w sobie nie jest niczym nadzwyczajnym. Wprowadzenie tej sekwencji do zestawu używanego w locie zmienia jej znaczenie.

— A awaryjne przejście?

— Zostało zablokowane przez ten sam stan, o którym mówiłam w lutym. W dokumentacji wskazuję, jak to wynika z pakietu i jak odpowiada zachowaniu urządzenia.

Helena spojrzała na zdjęcie skrzydła po upadku. Nie potrzebowała już wyobrażać sobie człowieka z telefonem, który patrzy na Warszawę i wybiera sekundę. Działanie zostało przygotowane wcześniej, a potem pozostawione maszynie.

— Czy coś mogło samo dołączyć te elementy podczas zwykłego uruchomienia? — zapytała.

Kamila otworzyła załącznik opisujący sprawdzone warianty. Rozdzieliła automatyczne czynności systemu od operacji wymagających przygotowania zawartości. Nie wykryto zwykłej procedury startowej, która tworzyłaby taki pakiet z prawidłowej konfiguracji lotnej. Nie było też podstaw do sprowadzenia całości do uszkodzenia danych.

— To nie jest przypadkowa zmiana jednego bitu — powiedziała. — Mamy uporządkowaną sekwencję i ślady jej przygotowania.

Biel zanotowała pytanie do dalszych czynności. Helena zauważyła, że prokurator zostawia miejsce pod każdym punktem. Jeszcze kilka miesięcy wcześniej sama wypełniłaby tę przestrzeń odpowiedzią, zanim ją uzyskała.

Kamila przeszła do czasu zapisu.

W marcu sesję Olgi zestawiono z przedziałem, w którym powstawał ślad pakietu. Teraz kolejne powiązania pozwalały zawęzić czas i przypisać operacje do konkretnego odcinka pracy. Pozostawiono granice dokładności; żaden zegar nie stał się doskonały tylko dlatego, że był potrzebny w sprawie.

— To jest ten odcinek, w którym Mazur wrócił z wydrukiem? — zapytała Helena.

— Obejmuje go. Sama nie potwierdzam człowieka przy biurku. Potwierdzam operacje i powiązanie sesji.

— Obecność sprawdziliśmy osobno.

Policjantka położyła obok protokół i dokumentację wydruku. Mazur widział Olgę przy stanowisku przed wskazaną operacją i po niej. Dane przejść, wykonywane zlecenie oraz inne relacje zgadzały się z tym odcinkiem. Nie dawało to obrazu każdej sekundy, ale usuwało wygodne przypuszczenie, że nazwisko sesji jest jedynym śladem osoby.

Sprawdzono również alternatywne dostępy. Pracownica, która weszła po dokumenty, nie korzystała z komputera; czas i cel jej wizyty potwierdzały niezależne materiały. Technik z sąsiedniego stanowiska wykonywał inne czynności, powiązane z zachowanymi zapisami jego pracy. W badanym odcinku nie stwierdzono zdalnego przejęcia sesji. Zbadano także możliwość pozostawienia programu, który sam wykonałby te operacje według wcześniejszego harmonogramu. Zabezpieczone ślady jej nie potwierdzały.

Leona nie usunięto z zestawienia. Umieszczono jego obecność w rzeczywistym przebiegu dnia. Był w ośrodku, ale materiały dotyczące jego czynności nie lokowały go przy tym stanowisku w zawężonym czasie. Wcześniejsze ogólne „przebywał w laboratorium” nie mogło zastąpić tego sprawdzenia.

— Czy pozostało coś, co podważa ten układ? — zapytała Biel.

Kamila wskazała opis ograniczeń. Historia pracy nie była filmem, a dane wejść nie pokazywały każdego ruchu po pokoju. Przyjęte ustalenie wynikało ze zgodności źródeł, nie z twierdzenia, że niemożliwy jest dowolny niewidoczny scenariusz.

— Nie mam materiału wskazującego innego wykonawcę tych operacji — powiedziała Helena. — Sprawdzone możliwości zostały opisane. Nie zostawiliśmy nazwisk na liście bez czynności.

Biel zamknęła teczkę, ale nie odsunęła jej od siebie.

— Dobrze. Przygotowujemy dalsze działania wobec Radeckiej. Materiał dotyczący Leona musi równolegle trafić do sądu. Jedno nie zastąpi drugiego.

Helena spojrzała na nazwisko Olgi na pierwszej stronie.

Po raz pierwszy nie prowadziło do niego wyłącznie pytanie, co mogła zrobić. Prowadziły czynności, przedmioty i zapis, który pozostawiła po sobie praca.

*

Pod koniec tygodnia biurko Heleny wyglądało jak miejsce po przeprowadzce. Zostały na nim tylko materiały potrzebne do najbliższych działań. Reszta miała swoje oznaczenia, zabezpieczone kopie i miejsce, którego nie dało się przenieść jednym telefonem.

Dopięto zestawienie dowodów dotyczących kontrolera. Osobno przygotowano materiały dawnego testu i dokumenty wskazujące na zmianę raportu po śmierci Alicji. Helena sprawdziła wykazy, zanim pozwoliła sobie poczuć, że praca zbliża się do następnego etapu.

Przy nazwisku Ewy zatrzymała wzrok na chwilę. Rodzina nie wiedziała jeszcze, jak daleko doprowadziła ich rozbieżność między dwiema wersjami dokumentu. Nie zamierzała dzwonić z wiadomością, która obiecywałaby więcej, niż mogła przekazać w tej chwili. Zapisała sprawę do omówienia po wykonaniu zaplanowanych czynności.

Żur przyszedł po ostatni wykaz.

— Jutro też tutaj? — zapytał.

— Zależy od dzisiejszego wieczoru.

— To odpowiada na każde pytanie o jutro.

Wziął teczkę. Helena przypomniała mu o dokumentacji archiwum w Brzezinach, po czym zobaczyła, że ma ją już na wierzchu.

— Pamiętam — powiedział. — Nie wszystko zostało wywiezione przy poprzednich czynnościach.

Nie mieli pełnego archiwum firmy. Zabezpieczyli to, co zidentyfikowano jako istotne, oraz nośniki objęte analizą. W ośrodku pozostały inne zasoby, w tym materiały starego testu przechowywane poza zestawem, który trafił do Isaaka i miał zostać pokazany Lisowi. Część nadal porządkowano. Należało sprawdzić ich zawartość, porównać z wykazami i zabezpieczyć w odpowiednim zakresie.

Nie był to jeden schowek, którego otwarcie miało rozwiązać wszystko. Były pudła, rejestry i stare urządzenia, od lat przenoszone między pomieszczeniami.

Helena otworzyła plan ośrodka. Pamiętała przejście obok dawnego pokoju odsłuchowego, szafki przy ścianie i drzwi, które podczas oględzin przytrzymano klinem. Pamiętała też ostrzeżenie Kamili, żeby nie utożsamiać obecnych drzwi z instalacją sprzed lat. Wydruk, który przygotowała teraz, opisywał aktualny układ.

Żur odłożył długopis na planie.

— Tę część też dostanie zespół?

— Tak. Razem z numerem do ochrony.

Kiedy wyszedł, Helena sięgnęła po telefon. Była wiadomość od Pawła, sprzed dwóch godzin, o możliwym spotkaniu w następnym tygodniu. Odpisała, że wróci do ustalenia terminu jutro. Nie napisała „za chwilę”. Potem zamknęła prywatną rozmowę i wróciła do wykazu.

*

Alarm przyszedł, kiedy sprawdzała ostatnią stronę.

Dyżurny przekazał zgłoszenie z Brzezin: sygnalizacja pożaru w części archiwalnej, zapach dymu potwierdzony przez ochronę, możliwa osoba wewnątrz. Straż była już powiadomiona.

Helena wstała. Krzesło uderzyło o szafkę.

— Kto jest w środku?

— Ochroniarz wskazuje Radecką. Mówi, że weszła wcześniej. Patrol jedzie.

Policjantka spojrzała na plan rozłożony na stole.

Nie pomyślała o głosie Alicji. Pomyślała o człowieku za drzwiami i o czasie, który właśnie zaczął płynąć bez względu na to, jak dobrze opisano go w aktach.

Zadzwoniła do Biel, przekazała informację i połączyła przygotowania z działaniami dyżurnego. Zespół ruszał razem. Plan, dane kontaktowe i ustalenia o możliwej obecności ludzi przekazano służbom jadącym do ośrodka. Nie było potrzeby zgadywać, gdzie znajduje się archiwum, ani wysyłać jednej osoby, żeby dopiero na miejscu odkryła układ korytarzy.

Żur wrócił do pokoju już z kurtką w ręku.

— Materiały kontrolera są zabezpieczone — powiedział.

— Wiem.

— Pytam, czy mam brać…

— Plan i to, co mamy przygotowane do działań. Kopie zostają. Jedziemy do ludzi.

Wzięła torbę, sprawdziła telefon i wyszła. Na korytarzu ktoś ustępował im drogi, widząc tempo, z jakim szli. Nikt nie pytał, czy mają przełom.

Przed samochodem Helena dostała połączenie z ochrony, zestawione przez dyżurnego. Mężczyzna mówił szybko. Olga pojawiła się w ośrodku przed alarmem, korzystając z pozostającego w użyciu dostępu. Podała powód związany z dokumentacją. Ochroniarz widział ją przy wejściu do części archiwalnej; później odezwał się alarm.

— Ilu ludzi może tam być? — zapytała Helena.

Odpowiedział, kogo już wyprowadzono i czego jeszcze nie potrafi potwierdzić. Policjantka przekazała te informacje dalej. Nie poleciła mu wracać do środka po dokumenty ani sprawdzać samemu źródła dymu.

— Jest pan na zewnątrz?

— Przy wejściu głównym. Czekam na straż. Kolega też wyszedł.

— Proszę zostać w bezpiecznym miejscu i przekazać dowódcy wszystko, co pan widział. Nie próbować wracać do archiwum.

Mężczyzna odetchnął tak głośno, że przez chwilę słyszała tylko szum w mikrofonie.

— Ona nie chciała otworzyć.

Helena przytrzymała drzwi samochodu.

— Kiedy pan z nią rozmawiał?

— Zanim wyszliśmy. Wołaliśmy. Była za wewnętrznym przejściem. Potem już nie odpowiadała.

Wsiadła. Kierowca czekał tylko, aż zamknie drzwi. Przekazała lokalizację osobie koordynującej działania i zaznaczyła, że informacja o położeniu Olgi pochodzi z ostatniego kontaktu ochrony, nie z aktualnego potwierdzenia.

Wyruszyli.

Miasto nie wyglądało inaczej. Ludzie czekali na autobus, ktoś ciągnął walizkę po nierównym chodniku. Na skrzyżowaniu dostawca podniósł głowę, słysząc sygnał, i cofnął rower. Helena trzymała plan na kolanach, chociaż potrafiła odtworzyć początek korytarza z pamięci.

Dokumenty, które mieli, nie zniknęły wraz z alarmem. Zapis pakietu, historia stanowiska, rejestr wydania i korespondencja pozostawały zabezpieczone. W Brzezinach mogły palić się inne materiały, ale nie dało się już usunąć całej sprawy przez podpalenie regału.

Nie wiedziała jeszcze, kto spowodował pożar. Wiedziała, że Olga jest albo była w środku i że każda kolejna informacja może decydować o sposobie wejścia ratowników.

Telefon odezwał się ponownie. Ochroniarz doprecyzował to, co sprawdził przed opuszczeniem korytarza. Jego głos był teraz niższy, jakby skończyło się powietrze, które podtrzymywało pośpiech.

— Wewnętrzne drzwi zostały zablokowane od środka.

Część V — Sąd Ostateczny

Rozdział 25 — Sąd Ostateczny

16 czerwca 2028, wieczór

Pierwszą rzeczą, którą Helena zobaczyła przy bramie, był człowiek w skarpetach.

Stał obok ochroniarza, trzymał buty za sznurowadła i bez przerwy odwracał głowę w stronę budynku. Na jednym z nosków tkwił biały pasek etykiety. Pewnie pracował gdzieś, gdzie zmieniano obuwie. Pewnie zostawił je przy drzwiach, przez które potem kazano mu natychmiast wyjść.

Samochód zatrzymał się w miejscu wskazanym przez policjanta. Helena wysiadła i od razu poczuła zapach dymu. Nie był jeszcze ciężką zasłoną przykrywającą plac. Przychodził falami, zależnie od wiatru, i mieszał się z zapachem mokrej ziemi.

Straż była już na miejscu.

Jedni rozwijali sprzęt, inni rozmawiali z ochroną przy wejściu. Ktoś prowadził dwie osoby w stronę wyznaczonego miejsca zbiórki. Z bliska budynek wyglądał niemal zwyczajnie: oświetlone okna, jasna elewacja, rower przypięty do stojaka. Dopiero nad tylną częścią widać było ciemniejszą smugę.

Helena wyjęła plan. Podeszła do wskazanego dowódcy i podała nazwisko, informację o Oldze oraz miejsce ostatniego kontaktu ochrony.

Mężczyzna słuchał krótko, zadawał pytania o osoby i przejścia. Nie interesowało go jeszcze, z jakiego powodu Radecka mogła znaleźć się w archiwum. Potrzebował wiedzieć, gdzie mogła być teraz.

— To aktualny układ? — zapytał, patrząc na wydruk.

— Tak. Mamy też dokumentację starszej instalacji, ale obecne drzwi są inne.

— Dobrze. Które były zablokowane?

Ochroniarz wskazał przejście oddzielające wewnętrzny korytarz od części archiwalnej. Z tej strony próbował rozmawiać z Olgą. Nie widział wtedy źródła dymu. Słyszał ją, a później odgłos przesuwania czegoś po podłodze.

— Ktoś poza nią został? — zapytała Helena.

— Sprawdzamy — odpowiedział dowódca. — Proszę przekazywać nowe informacje tutaj. Do środka na razie nie wchodzić.

Skinęła głową i odsunęła się, żeby nie zajmować miejsca potrzebnego ludziom ze sprzętem.

Żur zatrzymał się przy niej z drugim funkcjonariuszem. Ustalili, kto pozostaje przy osobach ewakuowanych, kto zbiera informacje o wejściach i kto utrzymuje kontakt z dyżurnym. Helena przekazała Biel, że są na miejscu i działania ratownicze już trwają. Nie obiecywała, że za chwilę wyprowadzi Olgę.

Człowiek w skarpetach usiadł na niskim murku. Ktoś podał mu kurtkę.

— Była tam wcześniej — powiedział, gdy ochroniarz wskazał Helenę. — Radecka. Pytała o pomieszczenie z rzeczami po starych testach.

Policjantka podeszła bliżej.

— Kiedy ją pan widział?

— Przed alarmem. Nie patrzyłem na zegarek.

— Czy widział pan, żeby coś przenosiła?

— Miała torbę. Taką na komputer. Nie wiem, co w niej było.

Helena zanotowała jego dane i przekazała istotną informację dalej. Nie pytała, czy torba mogła zawierać coś do podpalenia. Mężczyzna widział torbę. Reszta mogła poczekać.

Z wejścia dobiegł krótki komunikat, powtórzony przez radio. Pierwsze przejście było otwarte. Dym utrzymywał się dalej, w części archiwum. Sprawdzano pomieszczenia.

Helena spojrzała na plan, chociaż znała już miejsce wskazane przez ochroniarza. Palcem zatrzymała się przy pokoju technicznym sąsiadującym z dawnym pomieszczeniem odsłuchowym.

Kiedy przyjechali tu poprzednio, najgłośniejszy był wózek paletowy przy rampie.

Teraz słyszała wodę i krótkie polecenia, których nie powtarzano drugi raz.

*

Czekanie trwało krócej, niż jej się wydawało.

Funkcjonariusz stojący przy wejściu przywołał ją, gdy ratownicy zgłosili kobietę widoczną z dostępnej części korytarza. Potrzebowali potwierdzenia, czy to osoba, o której mówiła ochrona. Helena ruszyła z kolegą dopiero po wskazaniu, dokąd mogą podejść. Strażacy pracowali dalej; nie dostała zgody na szukanie Olgi po zadymionych pomieszczeniach.

W środku światło było nierówne. Część lamp świeciła normalnie, część pozostawiała korytarz szary. Przy szafkach leżał przewrócony kosz. Na podłodze ciągnął się mokry ślad butów.

Przeszli przez pierwsze drzwi, te wskazane na planie przez ochroniarza. Teraz przy nich stał strażak. Dalej korytarz prowadził do pomieszczeń technicznych i magazynowych. Od strony archiwum dochodził dym; na razie nie odcinał widoku miejsca, do którego ją przywołano.

Helena zauważyła, że automat z kanapkami wciąż jest podłączony. Na małym ekranie przesuwała się cena produktu. Miała ochotę odwrócić wzrok od tej niedorzecznej sprawności.

— Stąd — powiedział strażak.

Zatrzymała się obok niego.

Po drugiej stronie uchylonych przeszklonych drzwi znajdował się niewielki pokój przejściowy, wykorzystywany do pracy z dokumentacją. Dalej było wejście do właściwego archiwum. Układ znała z planu i z poprzednich oględzin; nowe wyposażenie nie zmieniło kolejności pomieszczeń. Stół stał teraz bliżej bocznej ściany. Na nim leżały otwarte pudła.

Olga była przy stole.

Miała rozpięty sweter, włosy przyklejone do policzka i teczkę w rękach. Przez chwilę Helena pomyślała, że Radecka próbuje ocalić dokumenty. To był ruch, który znała: wyjęcie kart, szybkie porównanie, odłożenie jednej części na bok.

Potem Olga wrzuciła plik do ognia.

Paliło się przy regale w głębi, za wejściem do archiwum. Płomień objął brzegi kartek, zanim te opadły. Radecka cofnęła rękę i natychmiast sięgnęła po następną teczkę.

Helena poczuła, jak znika ostatnia możliwość wyjaśnienia tego, co widzi, ratowaniem materiałów.

— Olga!

Kobieta znieruchomiała. Nie odwróciła się od razu. Najpierw położyła na stole teczkę, jakby należało dokończyć rozpoczętą czynność.

Strażak obok Heleny wywołał ją po nazwisku i polecił odejść od ognia w stronę bezpiecznego przejścia. Drugi ratownik przemieszczał się dalej zgodnie z przekazywanymi poleceniami. Helena nie próbowała przejąć prowadzenia akcji.

— To ona — powiedziała do funkcjonariusza obok. — Radecka.

Olga spojrzała w ich stronę. W pierwszej chwili w jej twarzy było zwykłe niezadowolenie człowieka, któremu przerwano pracę. Dopiero potem zobaczyła hełm strażaka, mundur kolegi Heleny i to, że policjantka nie stoi tu sama.

— Proszę odłożyć dokumenty i podejść do drzwi — powiedziała Helena.

— To kopie.

Słowa przeszły przez przestrzeń między nimi z zaskakującą wyrazistością.

— Teraz ma pani wyjść.

— To nie są wasze materiały.

Olga przytrzymała teczkę obiema rękami. Na grzbiecie Helena rozpoznała oznaczenie dawnego stanowiska testowego. Nie mogła z tej odległości odczytać pełnego opisu ani twierdzić, że zna zawartość. Widziała jednak, skąd pochodziło pudło i co kobieta robiła z wyjmowanymi kartkami.

— Proszę podejść tutaj — powtórzył strażak.

Radecka zerknęła na wejście do archiwum, potem na drzwi przed Heleną. Oceniała drogę. Policjantka widziała ten ruch i przez chwilę miała nadzieję, że Olga wreszcie wybierze wyjście.

Zamiast tego kobieta sięgnęła po małą obudowę leżącą obok papierów.

Helena nie wiedziała jeszcze, czy to nośnik, czy element wyposażenia. Rozpoznała dopiero przewód zwisający z jednego boku i złącze, gdy Olga obróciła przedmiot w dłoni. Podobne zewnętrzne dyski widziała w zabezpieczanych pudłach.

— Zostawić — powiedział strażak. — Proszę wyjść.

Olga przycisnęła obudowę do siebie.

*

Nie było jednej chwili, w której powietrze zmieniło się z bezpiecznego w niebezpieczne. Zmieniało się stopniowo, odbierając im najpierw szczegóły w głębi pomieszczenia, potem wyraźny kontur regału.

Helena poczuła szczypanie oczu. Strażak cofnął ją o krok, zanim sama zdecydowała się odsunąć.

— Zostać z tej strony. Jak każę się wycofać, wychodzicie.

Potwierdziła. Funkcjonariusz stojący obok już przekazywał położenie Olgi. Drugi ratownik przygotowywał podejście do drzwi. Działania toczyły się wokół policjantki, niezależnie od tego, czy uda jej się skłonić Radecką do współpracy.

Olga ruszyła w stronę wyjścia. Szła szybko, trzymając obudowę, i przez kilka kroków wyglądało to tak, jakby wreszcie posłuchała.

Przy drzwiach chwyciła za klamkę.

— Odsunąć się — powiedziała.

Helena stanęła z boku, zostawiając miejsce. Strażak również nie zagrodził przejścia.

Radecka nie otworzyła drzwi szerzej. Przyciągnęła je do siebie i zamknęła od strony pokoju. Przez szybę zobaczyli jej rękę przy wewnętrznym zamknięciu. Rozległ się metaliczny trzask.

Funkcjonariusz odruchowo zrobił krok do przodu, lecz strażak powstrzymał go ruchem dłoni. Sprawdził drzwi i przekazał krótką informację dalej.

Olga odsunęła się od szyby. Patrzyła na nich, oddychając przez otwarte usta.

— Proszę odblokować drzwi — powiedziała Helena.

Kobieta pokręciła głową. Niewielki ruch, bardziej zniecierpliwienie niż odmowa.

Potem odwróciła się ku drugiemu przejściu, prowadzącemu przez część archiwalną. Zrobiła dwa kroki i stanęła. Zza regału wysunął się ciemniejszy dym. Płomień znalazł coś, co zapaliło się szybciej niż poprzednie kartki. Olga cofnęła nogę.

Teraz oddzieliła się zamknięciem od strony, po której byli ratownicy.

Helena zobaczyła, jak Radecka wraca do drzwi. Jedną ręką nadal ściskała obudowę, drugą próbowała poruszyć zamknięcie. Nie udało jej się za pierwszym razem. Spojrzała na własne palce z irytacją, jakby zawiniły, a nie słuchały.

Strażak wskazał jej, żeby odłożyła przedmiot i odsunęła się od miejsca, przy którym będą pracować. Olga nie reagowała na całe zdania. Poruszała dłonią przy zamknięciu, szarpała klamkę, znów spoglądała za siebie.

— Olga, proszę na mnie popatrzeć — powiedziała Helena.

Przez szybę widziała teraz przede wszystkim twarz. Oczy miała zaczerwienione, usta poruszały się bezgłośnie, zanim udało jej się wydobyć słowo.

— Muszę…

Dalszą część zagłuszył hałas z archiwum.

Coś upadło. Nie cała konstrukcja budynku, nie dach, tylko przedmiot w pomieszczeniu za nią. Metal uderzył o podłogę, a potem stoczył się kawałek dalej. Olga odwróciła głowę.

Helena nie powiedziała „nie ma pani czasu”, chociaż właśnie to pomyślała. Podała jej krótkie polecenie zgodne z tym, co mówił ratownik. Kobieta musiała odejść od drzwi na tyle, żeby można było działać, i przestać zajmować jedną rękę rzeczą, która nie oddychała.

Olga patrzyła na dysk.

*

Z głośnika nad korytarzem dobiegł trzask.

Helena zauważyła go wcześniej podczas oględzin: niewielka obudowa z zabrudzoną siatką, jeden z elementów instalacji, których przeznaczenia nie dało się rozpoznać po samym wyglądzie. Dzisiaj trzask mógł należeć do alarmu, zasilania albo uruchamianego komunikatu. Po nim odezwał się krótki, urwany głos.

Kobiecy.

Nie powiedział nazwiska. Nie wskazał przejścia ani nie ostrzegł przed czymś, czego ludzie nie mogli zobaczyć. Przez szum przedarły się dwie sylaby, potem oddech albo zakłócenie, którego Helena nie potrafiła odróżnić od oddechu.

Spojrzała w górę, zanim zdołała powstrzymać ten odruch.

— Nagłośnienie — powiedział funkcjonariusz obok, również patrząc na obudowę.

Nie było w tym wyjaśnienia, skąd pochodził odtwarzany fragment. Było miejsce, z którego wydobywał się dźwięk.

Helena wróciła wzrokiem do Olgi.

Radecka też go usłyszała. Znieruchomiała, a potem poruszyła głową, jakby ktoś stanął za jej ramieniem. Nie było tam nikogo. Widoczny fragment pokoju kończył się stołem i otwartym wejściem do zadymionego archiwum.

— Proszę zostać przy nas — powiedziała policjantka.

Olga przyłożyła wolną dłoń do szyby.

Helena przypomniała sobie Alicję narysowaną przez siebie samą na kartce wysłanej matce. Kółko głowy, dwie kreski nóg, żart o sprawdzaniu, czy coś nie stuka. Obraz pojawił się tak wyraźnie, że przez moment przesłonił kobietę po drugiej stronie drzwi.

Odsunęła go. Alicji nie można już było wyprowadzić z tamtego pomieszczenia. Olga stała przed nimi żywa.

Strażak ponownie polecił cofnąć się z przejścia. Helena zrobiła krok w bok i do tyłu, pozostawiając mu przestrzeń. Nie sięgała po klamkę, nie próbowała przypomnieć sobie schematu starej blokady. To były inne drzwi. Ludzie obok mieli sprzęt i oceniali to, co znajdowało się przed nimi teraz.

Kolega przekazał informację o nasilającym się dymie. Z głębi korytarza odpowiedział inny głos. Działania nie zatrzymały się na rozmowie z Olgą.

— Odsuń się od szyby — powiedziała Helena, kiedy ratownik poprosił o ponowienie polecenia.

Po raz pierwszy pominęła „proszę pani”. Nie zabrzmiało to poufale. Brzmiało jak próba dotarcia do kogoś, kto przestaje składać słowa w sens.

Radecka zrobiła pół kroku w tył.

Dysk nadal miała w ręce.

*

Ogień w archiwum przestał mieścić się w jednym miejscu, na które można było wskazać palcem. Rozchodził się po tym, co pozostawiono przy regale, obejmował krawędzie pudeł i wydobywał z nich dym. Helena widziała tylko fragment przez przejście za plecami Olgi. Resztę zasłaniały ściana i poruszająca się szara warstwa.

Słyszała pracę strażaków. Każdy dźwięk miał przyczynę, choć nie zawsze ją widziała. Zostawiała im miejsce i czekała na polecenie wycofania. Nie chciała, żeby ratownicy musieli szukać jeszcze jej.

Olga spojrzała na dysk, potem na stół. Leżały na nim kartki, których nie zdążyła wrzucić w ogień. Jedna opadła na podłogę, odwracając się zapisaną stroną w dół. Kobieta schyliła się odruchowo, lecz zaraz przytrzymała krawędź blatu.

— Zostaw to — powiedziała Helena.

Radecka podniosła twarz. Przez szybę trudno było ocenić, czy słyszy każde słowo, czy reaguje już tylko na ruch ust.

— Wy… — zaczęła.

Nie dokończyła. Zakaszlała, pochylając głowę w zgięcie ramienia. Dłoń z dyskiem oparła o blat. Przez chwilę przedmiot wydawał się bezpiecznie unieruchomiony między palcami a stołem.

Helena pomyślała o pytaniu, które słyszała na korytarzu sądu: czy dostali już wszystko, czego chcieli. Nie miała odpowiedzi na pytanie, co znajdowało się w tej obudowie. Mogła zawierać kolejną kopię, brakujące dane, prywatne zdjęcia albo nic użytecznego. Ogień nie nadawał jej automatycznie wartości dowodu.

Wartość miała kobieta, która zaczynała tracić siły.

Strażak przy drzwiach przesunął się, a Helena zobaczyła przez moment więcej wnętrza. Olga odsunęła rękę od blatu i ruszyła w ich stronę. Zrobiła to niezgrabnie, z jedną nogą szukającą podparcia, zanim przeniosła na nią ciężar.

Nośnik wysunął się z palców.

Nie upadł prosto. Uderzył o krawędź stołu, obrócił się i ześlizgnął na podłogę. Krótki przewód zahaczył o nogę krzesła, szarpnął obudową i skierował ją ku wejściu do archiwum.

Olga odwróciła się za nim.

— Nie — powiedziała Helena.

Nie wiedziała, czy kobieta zamierzała go podnieść. Radecka wykonała ruch w tamtą stronę, ale zatrzymał ją kaszel. Zachwiała się i położyła dłoń na szybie, już niżej niż przed chwilą.

Strażak coś powiedział. Helena usłyszała własne nazwisko i polecenie, żeby była gotowa się odsunąć. Potwierdziła, patrząc nadal przez drzwi.

Pod regałem w głębi palił się papier. Czarna obudowa przesunęła się jeszcze o kilka centymetrów i zniknęła częściowo pod jego dolną półką. Na odsłoniętej krawędzi zamigotał pomarańczowy odblask.

Olga osunęła się na kolano.

Helena widziała jednocześnie jej dłoń zsuwającą się po szybie i nośnik pod płonącym regałem.

Rozdział 26 — Otwórz

16 czerwca 2028, wieczór

Przez moment Olga utrzymywała się na jednym kolanie, z policzkiem niemal przy szybie. Potem podparła się drugą ręką o podłogę.

Helena przykucnęła, żeby nie stracić jej twarzy.

— Zostań przy drzwiach.

Nie wiedziała, czy kobieta słyszy. Wargi Radeckiej poruszyły się raz, bez słowa. Nad jej głową odbiło się światło z korytarza i przez szybę przemknęła twarz Heleny, nałożona na tamtą, niżej. Odsunęła się od odbicia.

Ratownik szukał dostępu do zamknięcia. Drugi stał przy nim z narzędziem, gotowy zadziałać, gdy pierwszy wskaże miejsce. Krótkie zdania dochodziły przez maski i radio. Helena rozumiała z nich tyle, że sterowanie tych drzwi było inne niż pierwszego przejścia. Nie widziała całego mechanizmu. Widziała rękawicę przesuwającą się przy ościeżnicy i odklejony róg tabliczki.

Jej kolega przekazywał przez radio pytanie do człowieka z obsługi budynku. Ktoś odpowiedział zbyt długo. Funkcjonariusz przerwał mu i powtórzył pytanie o te konkretne drzwi.

Olga spojrzała ponad ramieniem Heleny.

Z głośnika odezwał się trzask, a po nim głos.

— Otwórz.

Słowo było ciche i czyste. Nie miało w sobie nic z polecenia wygłaszanego do tłumu. Brzmiało tak, jakby ktoś po drugiej stronie mieszkania poprosił o drzwi, niosąc w obu rękach zakupy.

Helena odwróciła głowę, zanim zdążyła pomyśleć o głośniku.

Na korytarzu znajdowali się ci sami ludzie. Ratownik przy zamknięciu nie przerwał pracy. Jej kolega przysłonił ręką radio, żeby usłyszeć odpowiedź. Dalej, przy pierwszym przejściu, strażak pokazywał komuś miejsce na podłodze.

— Tam, poniżej osłony — powtórzył funkcjonariusz to, co właśnie usłyszał.

Mówił męski głos. Zwyczajny, trochę podniesiony.

Ratownik sprawdził wskazane miejsce. Drugi przysunął się do niego. Metal stuknął o metal.

Olga zamknęła oczy.

— Patrz na mnie — powiedziała Helena.

Kobieta nie zareagowała.

Helena przesunęła otwartą dłonią przy szybie, nisko, na wysokości jej twarzy. Zobaczyła ruch powiek. Olga próbowała unieść głowę, ale nie zdołała utrzymać jej długo. Policzek zostawił wilgotny ślad na szkle.

Jeszcze niedawno Helena chciała zobaczyć Radecką przy stole przesłuchań, z dokumentami ułożonymi przed nią we właściwej kolejności. Miała przygotowane pytanie o stronę raportu, której Olga nie mogła dostać wskazaną przez siebie drogą. Chciała przy tym pytaniu patrzeć jej w oczy.

Teraz liczyła wyłącznie na to, że oczy znowu się otworzą.

Zamknięcie wydało krótki, twardy dźwięk. Skrzydło drgnęło, lecz zatrzymało się niemal od razu.

— Odsuń rękę — powiedziała Helena.

Dłoń Olgi leżała przy dolnej krawędzi. Radecka poruszyła palcami, jakby sprawdzała, czy jeszcze do niej należą. Cofnęła je o kilka centymetrów.

Ratownik otworzył drzwi szerzej i wszedł. Jego plecy przesłoniły Helenie pokój. Z wnętrza wypłynął dym; poczuła go na języku, gorzki, natychmiast obecny również w gardle. Kolega pociągnął ją za rękaw. Cofnęła się razem z nim.

Nie słyszała już głośnika.

*

Ratownik wyprowadzał Olgę pochyloną, podtrzymując ją pod ramionami. Próbowała przebierać nogami, lecz jeden but szurał po podłodze. Przy progu zaparła się nagle, wykręcając głowę ku archiwum.

Helena stała z boku przejścia. Przez odsłoniętą na chwilę przestrzeń zobaczyła czarny prostokąt pod regałem. Płomień przechodził po papierze tuż obok, a spod dolnej półki kapało coś ciemnego. Przewód nadal wystawał.

Olga wyciągnęła rękę w tamtą stronę.

— Tam…

Ratownik poprawił uchwyt. Radecka szarpnęła się słabo i osunęła bokiem, w stronę ościeżnicy.

— Proszę przejąć z tej strony.

Helena podeszła dopiero na ten głos. Ujęła Olgę pod ramię, tak jak pokazał strażak. Poczuła wilgotny materiał swetra i kość pod nim. Kobieta okazała się cięższa, niż wyglądała. Albo Helena źle ustawiła nogi. Drugi funkcjonariusz pomógł, biorąc część ciężaru, i razem odsunęli ją od progu.

Przez sekundę Helena wciąż widziała przewód. Mogła zapamiętać to miejsce, wskazać je później. Żeby sięgnąć po obudowę teraz, musiałaby puścić Olgę i minąć ratownika, wejść w pokój, potem jeszcze dalej.

Zacisnęła palce na swetrze.

— Idziemy.

Radecka spróbowała spojrzeć na nią. Z jej gardła wydobył się urywany, suchy kaszel. Każdy skurcz poruszał całym ciałem, utrudniając utrzymanie jej w pionie.

— Jeszcze krok — powiedział funkcjonariusz po drugiej stronie.

Helena cofnęła nogę. Olga postawiła stopę w miejscu, które zwolniła. Potem następną.

Z wnętrza pokoju dobiegł trzask. Helena nie obejrzała się.

Przy drzwiach robiło się ciasno. Ktoś musiał przepuścić wąż, ktoś inny obrócił się z narzędziem. Ratownik skierował ich dalej, przez pierwsze przejście. Radecka przywarła na chwilę do Heleny tak mocno, że policjantka poczuła na szyi jej oddech.

— Nie mogę — wyszeptała Olga.

— Trzymamy panią.

Nie było w tym zapewnienia o niczym poza najbliższym krokiem.

Helena poczuła ucisk na prawym ramieniu. Palce zacisnęły się od tyłu, wysoko, blisko szyi. Pomyślała, że ktoś pomaga jej utrzymać równowagę. Dotyk był chłodny przez nagrzany materiał.

Zrobiła krok. Ucisk pozostał jeszcze chwilę, jakby ręka przesuwała się razem z nią.

Potem minęli pierwsze drzwi i ciężar Olgi przejęły inne ramiona.

Helena złapała powietrze. Zamiast ulgi przyszedł kaszel. Oparła dłonie na kolanach, zła na własne ciało, które właśnie teraz postanowiło zająć się sobą.

— Dalej, proszę pani. Tutaj nie stoimy.

Posłuchała.

W holu automat z kanapkami świecił tak samo jak wcześniej. Żółty kwadrat ceny był ostatnią rzeczą, którą zobaczyła przed wyjściem. Na dworze światło wydawało się blade, mimo że wieczór jeszcze się nie skończył. Pod podeszwą chrzęścił piasek. Ktoś przeprowadził ją obok przewodu leżącego w poprzek chodnika.

Nie miała już przy sobie Olgi.

Odwróciła się gwałtownie.

Radecka była kilka metrów dalej, między ratownikami. Jeden z nich rozkładał sprzęt, drugi mówił do niej, pochylony tak, żeby widziała jego twarz. Przy nich stał policjant. Helena zobaczyła jego mundur i dopiero wtedy pozwoliła się odprowadzić pod drugi samochód.

*

Kiedy ratowniczka zapytała ją o imię, Helena podała również nazwisko i stopień.

— Wystarczy imię.

Miała jasne brwi i zmęczoną twarz. Kucnęła przed nią, zamiast rozmawiać z góry. Zadała kilka pytań, a Helena odpowiedziała na pierwsze dwa za szybko. Przy trzecim musiała przerwać, żeby odkaszlnąć.

— Od początku. Bez pośpiechu.

Helena wskazała budynek.

— Tam jest kobieta…

— Jest z naszym zespołem. Pani teraz tutaj.

Na ramieniu zacisnął się mankiet. Ratowniczka sprawdzała ją spokojnie, w kolejności, której Helena nie znała i nie musiała znać. Gdy na twarzy znalazła się maska, nagle trudniej było utrzymywać pozór, że wystarczy napić się wody i wrócić do pracy.

Telefon drżał w kieszeni. Sięgnęła po niego, ale kobieta przytrzymała lekko jej nadgarstek.

— Za chwilę.

Helena położyła dłoń na udzie.

Z tego miejsca widziała bramę, część placu i mężczyznę, którego wcześniej zastała w skarpetach. Teraz miał buty. Jeden stał na ziemi obok nogi, drugi próbował wsunąć, nie rozwiązawszy sznurowadła. Ktoś mówił do niego, a on potrząsał głową i ciągnął za zapiętek. Cały wysiłek skupiał na tej jednej rzeczy.

Helena zrozumiała go aż za dobrze.

Chciała wyjąć telefon. Chciała ustawić wydarzenia we właściwej kolejności, zanim ktokolwiek zacznie opowiadać je za nią. Olga w pokoju. Papier w ogniu. Nośnik. Zamknięcie. Głos. Drzwi. Każdy punkt miał swoje miejsce. Wystarczyło je zachować.

Ale gdy przymknęła oczy, zamiast kolejności zobaczyła dłoń zsuwającą się po szybie.

Otworzyła je natychmiast.

Żur podszedł od strony samochodów. Nie próbował jej stawiać na nogi. Zatrzymał się obok ratowniczki i poczekał, aż ta skończy mówić.

— Olga? — zapytała Helena przez maskę.

— Oddycha. Zajmują się nią. Nasi są przy niej.

Kiwnęła głową.

— Widziałam, jak wrzucała dokumenty. W ogień. Nie wiem, co było w torbie.

— Dobrze.

— Pod regałem został nośnik. Czarny, z przewodem. Powiedz prowadzącemu działania. Gdy będzie można tam wejść.

— Powiem.

Żur nie zapytał, dlaczego go nie zabrała.

Z jakiegoś powodu właśnie tego potrzebowała bardziej niż zapewnienia, że wszystko zrobiła prawidłowo.

— Zapisz, z kim rozmawiałam przed wejściem. Ochroniarz i ten człowiek tam. W butach.

Żur spojrzał na mężczyznę, który wreszcie usiadł z obiema stopami na ziemi.

— Już mamy.

Helena chciała dodać coś jeszcze, ale nie znalazła zdania. Wszystko, co przychodziło jej do głowy, było albo oczywiste, albo wymagało spokojnego sprawdzenia.

Żur wyjął telefon, zerknął na ekran i pokazał jej nazwisko Biel.

— Przekażę, że jesteś badana.

— Ja…

— Przekażę.

Nie brzmiał jak podwładny, który prosi o zatwierdzenie. Helena oparła plecy o bok samochodu i pozwoliła mu odejść.

*

Plac stopniowo zapełniał się przedmiotami. Rozłożone nosze. Skrzynka, której wcześniej nie było. Para rękawic na masce auta. Koc zsunięty z czyichś kolan. Helena patrzyła na nie po kolei, próbując nie wracać wzrokiem do drzwi.

Ratowniczka powiedziała, że potrzebna będzie dalsza ocena w szpitalu.

Helena pokiwała głową.

Kobieta spojrzała na nią uważniej, jakby spodziewała się negocjacji.

— Ma pani kogoś powiadomić?

— Tak.

— Może pani teraz zadzwonić. Tylko krótko.

Helena wyjęła telefon. Na ekranie były nieodebrane połączenia, służbowe wiadomości, powiadomienie z aplikacji, która uznała ten moment za odpowiedni, żeby przypomnieć o aktualizacji.

Znalazła rozmowę z Pawłem.

Ostatnia wiadomość dotyczyła soboty. Nic wielkiego: miał sprawdzić, czy nie będzie musiał pojechać do klienta. Helena nie odpowiedziała jeszcze, która godzina jej odpowiada. Przeczytała zdanie dwa razy. Jeszcze rano istniał świat, w którym najważniejszą niewiadomą była pora spotkania.

Wybrała numer.

Odebrał po dwóch sygnałach.

— Cześć.

Chciała odpowiedzieć równie zwyczajnie. Zamiast tego zakaszlała.

— Helena?

— Jestem na miejscu pożaru. Wyszłam. Ratownicy mnie badają.

Po drugiej stronie zapadła cisza, krótka i zupełnie pozbawiona spokoju.

— Gdzie jesteś?

— W Brzezinach. Nie przyjeżdżaj tutaj. Mają mnie zabrać do szpitala, jeszcze nie wiem którego.

— Co się stało?

Spojrzała na karetkę, przy której zajmowano się Olgą. Policjant stał przy otwartych drzwiach, odwrócony do środka.

— Nawdychałam się dymu. Mogę rozmawiać, jestem przytomna. Chciałam ci powiedzieć sama.

Paweł nabrał powietrza. Usłyszała to wyraźnie.

— Jesteś sama?

— Z ratowniczką. I są ludzie z pracy.

— Dobrze. Jak będziesz wiedziała, dokąd jedziecie, napisz.

— Masz coś zaplanowane?

— Mam telefon w ręce.

Prawie się uśmiechnęła.

— Nie pytam o sprawę — dodał. — Chcę tylko wiedzieć, gdzie będziesz.

— Wiem.

Tym razem wiedziała naprawdę. Nie musiała bronić przed nim dokumentów ani udowadniać, że poradzi sobie z nocą na szpitalnym krześle. Mogła podać adres, kiedy go pozna.

— Odezwę się — powiedziała.

— Dobrze.

Rozłączyła się i przez chwilę trzymała telefon obiema rękami. Na czarnej obudowie został jasny ślad kciuka, otoczony sadzą. Starła go odruchowo rękawem. Tylko powiększyła smugę.

*

Kolega, który pomagał jej przy Oldze, przyniósł pozostawiony w samochodzie notes. Położył go na siedzeniu obok, w zasięgu dłoni.

— Żur prosił, żeby ci oddać.

— Dzięki.

Miał mokry rękaw. Przy łokciu materiał pociemniał niemal do czerni. Helena przyjrzała mu się, zanim zdążyła zatrzymać wzrok.

— Dotknąłeś mnie przy wyjściu? — zapytała.

— Trzymałem cię za rękaw, kiedy otworzyli drzwi.

— Później. Przy pierwszym przejściu. Za prawe ramię.

Zastanowił się.

— Nie wiem. Mogłem. Przepuszczaliśmy strażaków.

Nie pamiętał. Na jego twarzy nie było ani niepokoju, ani potrzeby, żeby mieć pewność za wszelką cenę.

Helena przesunęła dłonią po swoim ramieniu. Materiał był chłodny, wilgotny. Tak samo mógł dotknąć jej każdy, kto przechodził w ciasnym korytarzu. Ratownik. Kolega. Sama Olga, szukając podparcia.

Tyle że Olga wisiała po lewej stronie, a Helena pamiętała jej palce zaciśnięte nisko na rękawie.

— Coś ci się stało? — zapytał policjant.

— Nie. Chyba ktoś mnie podtrzymał.

— Dobrze, że stamtąd wyszliśmy.

Spojrzał ku budynkowi. Na jego policzku drgnął mięsień.

— Widziałeś ten dysk? — zapytała.

— Jak go trzymała, tak. Później patrzyłem na nią.

— Rozumiem.

— Słyszałem za to głośnik. To „otwórz”.

Helena uniosła wzrok.

— Też?

— Byłem obok ciebie.

Powiedział to bez zdziwienia. Głos miał dla niego źródło, miejsce i chwilę, w której przeszkadzał usłyszeć człowieka z obsługi. Nie znał go tak jak ona. Nie przesłuchiwał urywków z zamkniętego stanowiska tyle razy, żeby pamiętać sposób nabierania powietrza pomiędzy słowami.

— Zaznacz to w swojej relacji — powiedziała. — Tak, jak słyszałeś.

— Jasne.

Odszedł do Żura, a Helena otworzyła notes.

Znalazła pustą stronę za zapiskami z porannej rozmowy. Długopis zostawił pierwszą literę bladą, drugą już normalną. Napisała datę i kilka słów. Ręka nie drżała tak mocno, jak się spodziewała.

„Głośnik w korytarzu. Kobiecy głos. Słowo: otwórz”.

Patrzyła na kropkę po ostatnim wyrazie.

W aktach były nagrania Alicji, fragmenty profilu, opisy sposobu jego odtwarzania. W budynku pozostała stara instalacja. Pożar mógł uruchomić alarm, przerwać obwód, wzbudzić coś, co miało już nigdy się nie odezwać. Trzeba było sprawdzić zachowane elementy, zapytać o połączenia. Nie umiała tego ustalić, siedząc przy karetce.

Dopisała, kto jeszcze słyszał słowo.

Na dole strony pozostało dużo miejsca. Przez chwilę przytrzymywała tam długopis, nad zdaniem o dłoni na ramieniu, którego nie napisała. Potem zamknęła notes. To wspomnienie mogło zaczekać, aż przestanie czuć dym przy każdym przełknięciu.

*

Kiedy Żur wrócił, maska nadal znajdowała się na twarzy Heleny. Przyniósł jej torbę i klucze. Nie miał żadnego przedmiotu wyniesionego z archiwum.

— Biel wie — powiedział. — Dalsze czynności przejmujemy. Mam ci powiedzieć, żebyś nie próbowała dzisiaj niczego kończyć.

Helena popatrzyła na notes.

— To brzmiało dokładnie tak?

— Mniej uprzejmie.

— Dobrze.

Żur usiadł na chwilę na stopniu, zachowując miejsce dla ratowników. Oboje patrzyli na budynek. Z tej strony nadal wyglądał zaskakująco zwyczajnie. Światło pod daszkiem, numer przy wejściu, nieruchome szyby. Gdyby nie samochody i ludzie, ktoś przejeżdżający ulicą mógłby nawet nie zwolnić.

— Nie wiemy, czy coś da się odzyskać z tego miejsca — powiedział.

— Wiem.

— Nośnik mogliśmy stracić.

Pokiwała głową. Nie próbował złagodzić zdania. Doceniła to.

Mogła na nim być rzecz, której już nigdzie nie znajdą. Kopia skasowanej rozmowy, wcześniejsza wersja raportu, dowód przeciw Oldze albo informacja, która podważy ich dzisiejszą pewność. Nie widziała zawartości. Byłoby wygodnie uznać, że nie miała znaczenia.

Nie zamierzała tego robić.

— Pamiętam, gdzie leżał — powiedziała. — Pokażę na planie.

— Jutro.

Helena spojrzała na niego.

— Albo później — poprawił się.

Za plecami Żura przemieszczano nosze. Dopiero kiedy ratownik odsunął się od ich boku, Helena zobaczyła Olgę. Radecka leżała z uniesioną głową, przykryta do piersi. Włosy odsunięto jej z twarzy. Na skórze przy uchu miała szarą plamę, której nikt jeszcze nie starł.

Policjant szedł obok. Wymienił kilka słów z Żurem. Helena słyszała jedynie urywki, ale wystarczyły, żeby zrozumieć, że opieka medyczna i obecność funkcjonariuszy zostały uzgodnione. Nikt nie czekał na jej rozkaz.

Olga obróciła głowę.

Przez kilka sekund patrzyły na siebie z odległości dwóch kroków. Radecka miała otwarte oczy. Ten szczegół, tak zwykły poza tym placem, sprawił Helenie ulgę, na którą nie była przygotowana.

Nie oznaczała przebaczenia. W poniedziałek nadal będą istniały podpisy, daty i sprzeczne relacje. Będą zdjęcia kontrolera, przygotowany pakiet, listy odbiorców. Będzie też to, co Helena zobaczyła dzisiaj przez uchylone drzwi.

Ale najpierw Olga miała przeżyć tę noc.

Radecka poruszyła ustami pod maską. Ratownik pochylił się ku niej. Powiedział coś cicho, sprawdził ją, a kiedy na moment odsunął maskę, kobieta znów spojrzała na Helenę.

Policjantka nie podeszła. Nie zadawała pytań. Nie potrzebowała żadnego zdania wypowiedzianego pomiędzy napadami kaszlu, żeby uzasadnić rękę wyciągniętą przed chwilą przy progu.

Olga przełknęła ślinę. Głos był zdarty, niemal nierozpoznawalny.

— Co wam jeszcze zostało?

Rozdział 27 — To, co zostało

Lipiec 2028

Pierwszą rzeczą, którą Helena zrobiła po powrocie do pracy, było wyniesienie z pokoju martwej rośliny.

Stała na parapecie od miesięcy. Ktoś ją podlewał podczas jej nieobecności, choć ziemia dawno przestała przyjmować wodę. Doniczka zostawiła jasny krąg w kurzu. Helena przetarła to miejsce ręcznikiem papierowym, otworzyła okno i dopiero wtedy usiadła.

Lipiec pachniał rozgrzanym asfaltem. Od pożaru minęło kilkanaście dni, ale przy mocniejszych zapachach wciąż odruchowo brała płytszy oddech. Lekarz powiedział jej, kiedy może wrócić. Posłuchała go, chociaż przez pierwsze dwa dni w domu myślała wyłącznie o rzeczach, które ktoś inny robił za nią.

Potem zaczęła spać.

Na biurku leżały materiały przygotowane przez Żura. Żadna kartka nie miała opalonych brzegów. Kontroler przechowywano gdzie indziej. Kopie danych również. Korespondencja Lisa pochodziła z zabezpieczonych skrzynek, fotografie z oględzin, a dokumenty wydania urządzenia z rejestru, który skopiowano wiele miesięcy przed pożarem.

Olga zapytała, co im jeszcze zostało.

Odpowiedź zajmowała kilka tomów.

Helena rozłożyła wykaz na stole. Przy każdej pozycji znajdowały się źródło, data zabezpieczenia i odsyłacz do czynności. Żur zostawił też krótką notatkę o przedmiotach z archiwum. Spalony nośnik nie przyniósł dotąd danych, które można było odczytać i wykorzystać. Nie skreślono go z dalszych badań. Nie dopisano mu zawartości.

W osobnym miejscu leżała relacja Heleny z wieczoru w Brzezinach. Złożyła ją już wcześniej, po badaniu, kiedy mogła spokojnie odtworzyć wydarzenia. Pytania zadawał inny funkcjonariusz. Powiedziała o papierach wrzucanych w ogień, drzwiach zamkniętych przez Olgę i głosie z głośnika. Zaznaczyła, czego nie widziała.

Teraz przesunęła tę część na bok. Zabójstwo Isaaka nie zaczynało się od pożaru.

Zaczynało się od człowieka, który wyszedł na dach przekonany, że może polecieć.

*

Biel przyszła z Kamilą przed dziesiątą. Prokurator zatrzymała wzrok na pustym parapecie.

— Wreszcie — powiedziała.

Helena nie zapytała, czy chodzi o roślinę, czy o nią.

Kamila położyła na stole opinię i jej uzupełnienia. Odnalazła zaznaczone strony bez szukania w spisie treści. Teczka otwierała się w tych miejscach niemal sama.

— Chcę przejść przez to jeszcze raz — powiedziała Biel. — Od urządzenia. Potem ludzie.

Rój rozłożyła fotografie. Na pierwszej widoczny był numer kontrolera, na następnej jego położenie w zestawie. Zdjęcie wykonane przed lotem, dokumentacja po katastrofie, zapis wydania urządzenia. Helena pamiętała moment, w którym serial widoczny pod innym kątem przestał pasować do wcześniejszego założenia. Wtedy wyglądało to jak drobiazg. Teraz od tego drobiazgu zaczynał się porządek.

Kontroler użyty podczas lotu był zapasowym egzemplarzem pobranym przez Olgę. Mazur potwierdził jego przekazanie i podłączenie w ramach kontroli. Jego pomyłkę dotyczącą dnia opisano w aktach razem z materiałami, które pozwoliły ją skorygować. Nikt nie usunął pierwszej wersji zeznań.

— Czy wiemy, że badamy urządzenie z lotu? — zapytała Biel.

Kamila wskazała powiązania pomiędzy fotografiami, oznaczeniami i zabezpieczonym sprzętem.

— Tak. A tutaj jest droga, którą to ustaliliśmy.

Następnie przeszła do zawartości.

Podpis odpowiadał kluczowi Leona. To zdanie pozostało prawdziwe od pierwszego badania. Zmieniło się znaczenie, jakie można mu było przypisać, kiedy znaleziono zachowaną kopię klucza na dawnym stanowisku.

— Podpis nie mówi, czyją ręką wykonano operację — powiedziała Rój. — Tego nie mówił również rok temu.

Helena nie odwróciła wzroku.

Na początku potraktowali go jak człowieka stojącego przy komputerze. Potem dołożyli obecność Leona w ośrodku, jego usuniętą kopię i strach przed pytaniami. Każdy element był rzeczywisty. Dopiero wspólna opowieść okazała się błędna.

Kamila pokazała porównanie przygotowanego pakietu z tym, co wykonał kontroler. Biel czytała powoli. Nie chodziło o pojedynczą funkcję serwisową ani identyczną nazwę pliku. Zgadzały się działania, ich kolejność i warunki, przy których miały nastąpić.

— Zwykłe uruchomienie tego nie tworzyło — powiedziała biegła. — Sprawdziliśmy ten wariant. Nie wyjaśnia tego także przypadkowe uszkodzenie zapisu. Poszczególne operacje składają się na spójny przebieg.

— Proszę jeszcze raz o sam lot.

Kamila odsunęła kartkę z podpisem.

Przejście prawego skrzydła nastąpiło w wyniku wykonania przygotowanej wcześniej sekwencji. Warunki pojawiające się podczas lotu uruchomiły działania przewidziane w pakiecie. Ten sam układ stanów uniemożliwiał skuteczne przejście awaryjne. Do zabicia Isaaka nie była potrzebna osoba czekająca pod wieżowcem z telefonem.

— A komenda, której szukaliśmy? — zapytała Helena.

— Zapisaliśmy wykonanie tak, jakby dowodziło nowego odbioru. Po uporządkowaniu zegarów i przebiegu pracy widać różnicę. Rejestrator łączności zachował w tym czasie inne zdarzenia. Nie ma w nim takiego polecenia przychodzącego z zewnątrz. Sam brak byłby za mało istotny. Tutaj odpowiada mu ślad lokalnego wykonania i konfiguracja urządzenia.

Biel zaznaczyła fragment o zegarach.

— To musi być zrozumiałe bez laptopa.

— Jest opisane również słowami.

— Dla człowieka, który nie projektował tego układu.

— Dla takiego człowieka też.

Helena przesunęła zdjęcie na środek stołu.

— Przygotowano urządzenie tak, żeby samo zrobiło to w powietrzu.

— Tak — odpowiedziała Kamila. — Z zastrzeżeniami co do dokładności czasu, które wskazałam. Te zastrzeżenia nie zmieniają kolejności zdarzeń.

Przez uchylone okno dobiegł sygnał cofającej ciężarówki. Helena czekała, aż ucichnie.

— A głos?

Kamila otworzyła wcześniejsze zestawienie dotyczące LABIRYNTU, a obok położyła opis zawartości pakietu. Nie przyniosła nowego nagrania. Na stole znalazły się materiały, które znali: profil Alicji, ślady jego wcześniejszego używania i uruchomienia przed prezentacją.

— To stary komponent, obecny w tym zestawie — powiedziała. — Jego odtworzenie nie było poleceniem dla skrzydła. Nie mamy podstaw, żeby z samego wystąpienia głosu wyprowadzać zamiar użycia go podczas zabójstwa.

— Mógł się odezwać, bo przeniesiono również tę część konfiguracji?

— Tak. To odpowiada zapisom. Pakiet nie musiał powstać od zera. Użyto istniejących elementów. Trzeba rozróżnić to, co odpowiadało za ruch urządzenia, od tego, co zostało z nim uruchomione.

Helena pomyślała o słowach Isaaka: „Przecież otworzyłem”. Głos przywołał coś, co już znał. Nie wykonał za Olgę żadnej pracy.

— Bez nagrania z hełmu nadal można opisać mechanizm? — zapytała Biel.

— Tak.

— To proszę tak go przedstawić w podsumowaniu. Nagranie zostaje tam, gdzie ma znaczenie.

Helena dotknęła palcem brzegu zdjęcia. Alicja nie musiała wrócić, żeby ktoś zabił Isaaka. Wystarczyły zachowany klucz, dostęp do urządzenia i człowiek gotowy wykorzystać oba.

*

Po przerwie na stole znalazła się dokumentacja trzynastego kwietnia.

Helena wskazała odcinek czasu wyznaczony na podstawie powiązanych zapisów. Nie był cienką kreską oznaczającą idealną sekundę. Miał granice. W tych granicach mieściły się praca na stanowisku, sesja Olgi, wydruk, z którym wrócił Mazur, i jego obserwacje przed operacją oraz po niej.

— Nie mamy kamery nad jej ramieniem — powiedziała.

Biel spojrzała na nią.

— Wiem. Co mamy zamiast niej?

Helena wymieniła źródła. Osobno opisała sprawdzenie pozostałych osób, dostępów zdalnych i możliwości wcześniejszego zaplanowania operacji. Przy Leonie nie zatrzymała się krócej niż przy innych. Jego obecność w ośrodku miała cel, czas i przebieg. Usunął prywatną kopię danych. Nie dawało mu to automatycznie miejsca przy komputerze, na którym powstawał pakiet.

Kamila potwierdziła zakres wniosków technicznych. Nie mogła rozpoznać twarzy w zapisie sesji. Mogła wskazać, co wykonano, z czym to połączono i dlaczego ślady nie odpowiadają zwykłemu zaplanowanemu zadaniu.

— Zostawiamy ograniczenia w głównym tekście — powiedziała Biel. — Nie w ostatnim załączniku.

Helena skinęła głową.

Potem rozłożyła korespondencję audytową.

Isaak zamierzał przekazać Lisowi materiały starego testu. Początkowo próbował targować się o warunki. Później z nich zrezygnował. Olga znała zakres przygotowanego ujawnienia. Wymiana wiadomości pokazywała też jej sprzeciw wobec przekazywania roboczych wersji.

— Wiedza o audycie nie jest motywem zabójstwa sama w sobie — powiedziała Biel.

— Nie. Znaczenie ma to, co audyt odsłaniał.

Helena dołożyła dwie chronologie śmierci Alicji. Jedna wyrastała z zachowanych zapisów i wyjaśnień dotyczących ich usunięcia. Druga kończyła się pod zatwierdzeniem Olgi.

W tej drugiej nie było czekania takiego, jakie słychać w nagraniu i jakie wynikało z zestawienia zdarzeń. Pojawiała się opowieść o reakcji, która miała nastąpić odpowiednio wcześnie. Odpowiedzialność przesuwała się w stronę osoby zamkniętej wewnątrz.

— Ujawnienie materiałów prowadziło również do niej — powiedziała Helena. — Do zmiany raportu. Do dyspozycji, o której wyjaśniał Wolski. To nie jest wyłącznie obawa o stanowisko w firmie.

Biel czytała dłużej.

Wendt naciskał na wynik, terminy i późniejszy przekaz. Isaak podejmował decyzję o opóźnieniu otwarcia. Leon usuwał dane. Olga porządkowała ich skutki w dokumentach, które miały przetrwać dłużej od wspomnień. Audyt mógł rozdzielić tę wspólną wersję na konkretne czynności konkretnych ludzi.

— Isaak nie stawał się przez to niewinny — powiedziała prokurator.

— Nie. Stawał się niebezpieczny dla niej.

Helena wyjęła ostatnie zestawienie: obieg materiałów opisujących położenie przełącznika. Sprzeczność we wrześniowej relacji Olgi pozostawała drobna przy zdjęciach skrzydła. Nie dowodziła wyłączności wiedzy. Pokazywała jednak próbę przypisania tej wiedzy dokumentowi dostarczonemu później.

— Mogła powiedzieć, że pamiętała to z kontroli — zauważyła Biel.

— Mogła.

Prokurator odłożyła kartkę.

— Zapytamy.

*

Olga przyszła na przesłuchanie z obrońcą. Kiedy usiadła, położyła dłonie płasko na stole, po obu stronach niewielkiej butelki wody.

Wyglądała lepiej niż na noszach. Głos nadal miała niższy. Raz zakaszlała, odwracając twarz w stronę ramienia. Helena poczuła odruch, żeby podsunąć jej wodę, ale butelka stała już blisko. Radecka sama odkręciła korek.

Czynność prowadziła Biel. Helena była przy niej, z materiałami dotyczącymi przygotowania lotu. Relację o tym, co widziała podczas pożaru, złożono odrębnie; nie miała teraz pytać Olgi, czy zgadza się z jej wspomnieniem ognia.

Po formalnościach i pouczeniach Radecka spojrzała na obrońcę. Zamienili kilka cichych słów. Potem oznajmiła, że złoży wyjaśnienia dotyczące kontroli sprzętu.

Nie przyznawała się do zabójstwa.

— Przygotowałam sprawdzenie układu — powiedziała. — Takie rzeczy należały do moich obowiązków. To, że robi się z tego teraz osobną operację, jest skutkiem patrzenia przez to, co nastąpiło później.

Biel poprosiła, żeby opisała czynności po kolei.

Olga zaczęła od trzynastego kwietnia. Dawne stanowisko, dostępne narzędzia, elementy istniejącej procedury. O kluczu mówiła jak o części wyposażenia pozostawionej przez firmę. Nie zaprzeczała, że pracowała przy komputerze. Nie twierdziła również, że zapasowy kontroler znalazł się u niej przypadkiem.

— Więc potwierdza pani przygotowanie pakietu? — zapytała Biel.

Obrońca uniósł dłoń.

— Proszę doprecyzować, o którą zawartość pani pyta. Moja klientka mówi o procedurze sprawdzającej. Nie potwierdza przez to wszystkich wniosków opinii.

Prokurator podała oznaczenie materiału i stronę zestawienia. Przesunęła kopię tak, żeby oboje mogli ją przeczytać.

Olga pochyliła się nad kartką.

— Pracowałam na tych elementach — powiedziała po chwili. — Kontrola miała odbyć się na ziemi.

— W takim razie dlaczego zapisano warunki umożliwiające wykonanie tej sekwencji podczas lotu?

— Nie taki był cel.

— Pytam o konfigurację.

Radecka popatrzyła na kolejną stronę, chociaż Biel nie prosiła jeszcze o jej odwrócenie.

— Nie jestem autorką wszystkich funkcji tego urządzenia.

— To nie jest pytanie o autorstwo funkcji. Chodzi o ich połączenie w przygotowanej zawartości.

Obrońca poprosił o możliwość narady. Biel przerwała czynność. Helena zamknęła notes i wstała razem z nią.

Na korytarzu ktoś niósł tacę z trzema kubkami. Zapach kawy okazał się nagle zbyt mocny. Helena stanęła przy oknie.

— Nie odpowiada na skutek konfiguracji — powiedziała cicho.

— Na razie — odparła Biel. — Dostanie następne pytanie. Bez dopisywania odpowiedzi za nią.

Helena spojrzała na klamkę zamkniętych drzwi. Pomyślała, jak łatwo będzie później streścić tę godzinę jednym zdaniem: Olga przyznała, że przygotowała pakiet. Zdanie byłoby prawdziwe tylko w części, której właśnie domagał się obrońca. Reszta wymagała całego protokołu.

*

Po przerwie Radecka mówiła wolniej.

Utrzymywała, że zestaw powinien był zostać przywrócony do konfiguracji lotnej. Biel poprosiła o wskazanie, komu powierzyła tę czynność, kiedy i w jaki sposób ją potwierdzono.

— Kontrola nie odbywała się w próżni. Było tam kilka osób.

— Której z nich wydała pani takie polecenie?

Olga spojrzała na obrońcę.

— Nie potrafię odtworzyć każdego zdania wypowiedzianego ponad rok temu.

Prokurator podała jej do odczytania fragment dotyczący przekazania kontrolera. Następnie wróciła do dokumentacji przygotowania pakietu. Ślady tworzyły ciąg także wtedy, gdy Olga nie pamiętała rozmowy.

— Nie wskazano czynności przywrócenia. Zbadana zawartość odpowiada temu, co wykonano w locie. Co według pani zmieniło się pomiędzy przygotowaniem a wykonaniem?

— Nie wiem, co robiono ze sprzętem później.

— Proszę wskazać zdarzenie, na którym opiera pani to zastrzeżenie.

Radecka przesunęła butelkę. Plastik zaskrzypiał pod naciskiem palców.

— Nie mówiłam, że widziałam zmianę. Mówię, że nie odpowiadałam za wszystkich.

Biel kazała zapisać to dokładnie.

Helena spojrzała na zdjęcie. Każdy, kto dotknął urządzenia, miał w aktach swoje miejsce. Nie wszystkie ruchy odtworzono równie dobrze. Nie było jednak śladu późniejszej operacji, która wyjaśniałaby przejście od rzekomo bezpiecznego sprawdzenia do ustalonego pakietu. Olga wskazywała możliwość bez zdarzenia, osoby i materiału. Należało ją ocenić, ale nie mogła zastąpić tego, co zachowało się w urządzeniu i na stanowisku.

Prokurator zapytała o blokadę awaryjnego przejścia.

Radecka mówiła o właściwościach trybu serwisowego. O tym, że w warunkach obsługi pewne ruchy muszą być ograniczone. Brzmiała rzeczowo, niemal jak na pierwszych rozmowach z Heleną.

— Dlaczego w takim razie dopuściła pani ten stan przy warunkach występujących w locie? — zapytała Biel.

Obrońca pochylił się do Olgi. Radecka wysłuchała go, patrząc w kartkę.

— Nie mam nic do dodania do moich wyjaśnień.

Prokurator nie próbowała zmieniać ciszy w przyznanie się. Przeszła do następnego punktu.

Przy raporcie technicznym Olga powtórzyła, że korzystała z dokumentacji dostarczanej firmie. Biel pokazała daty i rzeczywistą zawartość przesyłek. Poprosiła o wyjaśnienie wskazanej wcześniej drogi uzyskania informacji o przełączniku.

Tym razem Radecka powiedziała, że mogła połączyć lekturę dokumentów z pamięcią własnej pracy.

— Czy tak było? — zapytała prokurator.

— Nie potrafię dziś oddzielić jednej rzeczy od drugiej.

Helena zapisała to zdanie. Nie brzmiało jak wrześniowa pewność, z którą Olga podawała numery pism.

Przy audycie Radecka znów mówiła swobodniej. Niekompletne wersje, ryzyko błędnych interpretacji, odpowiedzialność za cudze dane. Biel pozwoliła jej skończyć, a potem podała korespondencję Lisa.

— Czy znała pani zakres materiałów, które Radowski zamierzał przekazać?

— W zakresie mojej pracy.

— Obejmował dokumentację testu zakończonego śmiercią Alicji Rogulskiej.

— Tak.

— Oraz wersje poprzedzające raport przez panią zatwierdzony.

Olga spojrzała na Helenę po raz pierwszy od początku tej części przesłuchania.

— Tak.

Nie powiedziała nic więcej. Prokurator nie potrzebowała wdzięczności za ratunek, a Helena nie chciała usłyszeć usprawiedliwienia adresowanego do siebie. Pytania dotyczyły czynności, które wydarzyły się, zanim ktokolwiek zobaczył płonący regał.

*

Po zakończeniu Biel została przy stole, czytając zapisy i porównując odsyłacze. Helena ustawiła puste krzesło po Oldze pod ścianą.

— Sprawdzimy to przywrócenie konfiguracji — powiedziała prokurator.

— Już sprawdzaliśmy czynności po przekazaniu.

— Teraz odniesiemy je również do jej wyjaśnień. Ma być widać, na jakie pytanie odpowiada materiał.

Helena kiwnęła głową.

Na pierwszej kartce pozostało zdanie o rutynowej kontroli. Dalej znajdowały się pytania, na które taka nazwa nie odpowiadała. Dlaczego przygotowana zawartość dopuszczała tryb serwisowy w locie. Dlaczego blokowała wyjście awaryjne. Dlaczego odpowiadała zawartości kontrolera. Wersja Olgi nie zmieniała żadnego z tych zapisów.

Kiedy wróciły do zestawienia, Biel przesunęła na koniec dokumenty pożaru.

— To jest osobny czyn i osobny zakres ustaleń — powiedziała. — Próba niszczenia materiałów ma znaczenie. Nie zastępuje dowodu zabójstwa.

Helena patrzyła na resztę stołu.

Olga znała zagrożenie, które niósł audyt. Pracowała przy przygotowaniu pakietu, korzystając z pozostawionego klucza. Pobrała urządzenie użyte później w locie. Pod pozorem kontroli wprowadziła do niego zawartość, która miała wykonać swoją pracę już nad miastem. Podpis Leona pozostał w zapisie, a wraz z nim możliwość skierowania pierwszych pytań do człowieka, który naprawdę miał coś do ukrycia.

Nie każde z tych ustaleń mówiło samodzielnie: zabójstwo. Razem opisywały czyn, którego Olga nie wyjaśniła rutynowym sprawdzeniem.

Helena przez wiele miesięcy szukała chwili, w której ktoś nacisnął przycisk. Teraz widziała wcześniejszy wieczór, pracę przy komputerze i następny poranek na dachu. Czas pomiędzy decyzją a śmiercią nie był luką. Stanowił część sposobu działania.

— Mam przygotować podsumowanie dla sądu? — zapytała.

— Materiały i odsyłacze. Podsumowanie przygotuję ja.

Biel odnalazła numer Pawła. Włączyła tryb głośnomówiący, uprzedziła go, że Helena jest obecna, i podała temat rozmowy. Nie przekazywała przez telefon wyjaśnień Olgi. Powiedziała, jaki zakres opinii i dokumentów zamierza formalnie przedstawić w sprawie Leona.

Paweł wysłuchał jej bez przerywania.

— Wolski nadal jest oskarżony — powiedział w końcu.

— Wiem.

— On też. Musi z tym żyć każdego dnia, nie tylko w terminach rozpraw.

Biel spojrzała na akta.

— Nie zamierzam traktować tego jak porządku w papierach.

— Chcę mieć możliwość odniesienia się do całości materiału.

— Będzie pan miał ją we właściwym trybie.

Helena siedziała nieruchomo. Jeszcze niedawno znajomy głos w telefonie pytał, do którego szpitala ją przewiozą. Teraz bronił człowieka, którego sama uznała za sprawcę. Obie rzeczy należały do tego samego Pawła. Żadna nie wymagała, żeby zapomniał o drugiej.

Prokurator przysunęła do siebie opinię dotyczącą kontrolera.

— Zarzuty wobec Radeckiej nie kończą procesu Wolskiego — powiedziała. — Nowy materiał musi zostać formalnie przedstawiony sądowi w sprawie Leona.

Rozdział 28 — Niewinny tej zbrodni

Wrzesień 2028

Leon przyniósł do sądu kanapkę w pudełku, chociaż poprzedniego wieczoru twierdził, że nie będzie w stanie niczego przełknąć.

Paweł zauważył ją, kiedy klient otworzył plecak w poszukiwaniu dowodu. Dwie kromki chleba, ser, kawałek ogórka. Wszystko ułożone starannie, jak na wycieczkę, która powinna była wydarzyć się komuś innemu.

— Nie wiedziałem, ile to potrwa — powiedział Leon.

— Dobrze, że pan wziął.

Na korytarzu było chłodno. Wrzesień zdążył już zmienić temperaturę murów, choć za oknami ludzie chodzili jeszcze z kurtkami przewieszonymi przez rękę. Paweł odnalazł ich sprawę na wokandzie. Przeczytał nazwisko oskarżonego, numer sali i godzinę, jakby którekolwiek z nich mogło zmienić się od wczoraj.

Leon stanął obok.

— Ona będzie?

Nie musiał podawać nazwiska.

— Dzisiaj kończymy materiał w pana sprawie. Nie odbywa się tutaj proces Radeckiej.

— Wiem. Pytam tylko…

— Nie ma jej na liście osób wezwanych na ten termin.

Leon skinął głową. Odłożył dokument do kieszeni, sprawdził zamek i natychmiast dotknął go ponownie.

Przez lato Paweł widział ten ruch wiele razy. Zabezpieczyć drobiazg, którego położenie da się kontrolować. Dowód. Telefon. Klucze. Cała reszta zależała od dat ustalanych przez kogoś innego.

Nowy materiał trafił do akt. Otrzymali możliwość zapoznania się z nim i przedstawienia pytań. Opinie uzupełniono, wyjaśnienia Olgi odnoszono do konkretnych zapisów, a nie do opisu w komunikacie dla prasy. Wcześniejsze terminy przyniosły dodatkowe przesłuchania i konfrontację rozbieżności. Nikt nie mógł po prostu wsunąć lipcowego zestawienia na stół i ogłosić, że oskarżony jest już inny.

Na każdym z tych terminów Leon nadal siadał po tej samej stronie sali.

— Gdyby prokurator dzisiaj powiedziała, że…

— Poczekajmy na to, co powie.

Paweł wypowiedział te słowa łagodniej, niż zamierzał. Wiedział, czego klient potrzebuje. Sam także chciał wreszcie obiecać coś, co nie zaczynało się od warunku.

Z końca korytarza nadeszła Biel. Niosła jedną teczkę i torbę, z której wystawała butelka wody. Przywitała się z Pawłem, potem skinęła głową Leonowi.

— Dzień dobry.

Leon odpowiedział dopiero po chwili.

Prokurator zatrzymała się przy drzwiach sali. Nie podeszła, żeby go pocieszyć. Paweł był jej za to wdzięczny. Gdyby miała dzisiaj zmienić coś w życiu Wolskiego, potrzebowała do tego mikrofonu i miejsca przy swoim stole.

*

Kamila Rój odpowiadała na ostatnie pytania bez pośpiechu.

Paweł miał przed sobą kartkę z pięcioma punktami. Cztery były już skreślone. Piąty zaznaczył grubszą kreską, bo odpowiedź wymagała więcej niż potwierdzenia, że Olga także posiadała dostęp.

— Czy wyjaśnienie o rutynowym sprawdzeniu na ziemi odpowiada zbadanej konfiguracji pakietu? — zapytał.

Biegła odszukała stronę uzupełnienia.

— Nie wyjaśnia warunków, przy których ta zawartość została wykonana podczas lotu. Nie wyjaśnia również blokady przejścia awaryjnego. Pojedyncze funkcje miały zastosowanie w obsłudze, ale tutaj znaczenie ma ich połączenie i konfiguracja.

— Czy analiza ujawniła późniejszą zmianę, która przekształciłaby prawidłową kontrolę w tę sekwencję?

— W materiale objętym badaniem nie stwierdziliśmy takiej operacji. Zgodność śladów przygotowania i wykonanej zawartości opisałam w opinii. Granice odtworzenia też.

Paweł pozwolił jej wskazać je jeszcze raz. Brak ciągłego obrazu każdej sekundy nie znikał z dokumentacji tylko dlatego, że odpowiedź była korzystna dla jego klienta. Wcześniej właśnie w takiej szczelinie umieszczono człowieka: skoro nie wiemy wszystkiego, być może zrobił to Wolski.

Teraz sąd miał przed sobą znacznie więcej. Drogę konkretnego urządzenia, zgodność pakietu i zawężony przebieg pracy na stanowisku. Materiały dotyczące czynności Leona trzynastego kwietnia nie umieszczały go przy komputerze w ustalonym odcinku. Jego podpis kryptograficzny przestał udawać jedyny istniejący egzemplarz klucza.

— Czy techniczna analiza pozwala stwierdzić, że oskarżony wydał zdalne polecenie w chwili lotu? — zapytał Paweł.

— Nie. Odtworzony przebieg wskazuje na lokalne wykonanie przygotowanej zawartości. Nowego polecenia, którego wcześniej szukano, nie wykazano.

Adwokat spojrzał na Biel. Prokurator robiła notatkę.

Rój nie mówiła, kto zasługuje na karę. Nie wykraczała poza to, co badała. Być może właśnie dlatego jej zdania ważyły więcej niż wszystkie wcześniejsze opowieści o zazdrości, długu i człowieku, który znał system wystarczająco dobrze, żeby go zniszczyć.

Kiedy zakończyła, Paweł skreślił ostatni punkt.

Leon siedział z dłońmi splecionymi między kolanami. Patrzył na biegłą tak, jakby obawiał się, że za chwilę dopowie jeszcze jedno zdanie i wszystko znowu się odwróci.

*

Biel wstała do głosu końcowego z kilkoma kartkami. Nie czytała ich od początku do końca.

Przypomniała, jaki czyn zarzucono Wolskiemu. Potem powiedziała, co zmieniło uzupełnienie postępowania dowodowego. Podpis, pierwotnie traktowany jako ślad dostępu przypisanego Leonowi, nie miał takiego znaczenia po ujawnieniu zachowanej kopii klucza. Rejestr zdarzenia nie dowodził odebrania nowej komendy. Przebieg przygotowania i obieg urządzenia prowadziły poza czynności oskarżonego.

Paweł słuchał, trzymając długopis nieruchomo nad kartką.

Czekał na zastrzeżenie. Na zdanie, które pozwoli pozostawić dawny wniosek mimo nowych ustaleń. Na kolejne przywołanie usuniętych przez Leona danych, jakby sam strach przed prawdą mógł zastąpić dowód konkretnego zabójstwa.

Zastrzeżenie nie padło.

Biel oddzieliła dawny test od śmierci Isaaka. Powiedziała również, że treść wyjaśnień dotyczących usunięcia zapisów wymaga oceny w sprawie tych czynności. Nie nadawała im znaczenia, którego nie miały dla przygotowania lotu.

— Wnoszę o uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu czynu — zakończyła.

Leon poruszył się obok Pawła.

Nie był to jeszcze oddech ulgi. Raczej odruch człowieka, który usłyszał własne nazwisko w zdaniu wypowiedzianym w obcym języku i dopiero szuka znaczenia pozostałych słów.

Prokurator usiadła.

Paweł pochylił się nad notatkami. Na pierwszej stronie miał akapit, nad którym poprzedniego wieczoru spędził prawie godzinę. Dobry rytm, krótki początek, mocne ostatnie zdanie. Teraz zobaczył, że próbuje nim odpowiedzieć na wystąpienie, którego właśnie nie było.

Przekreślił akapit.

Kiedy wstał, spojrzał najpierw na sąd.

— Obrona również wnosi o uniewinnienie.

Potem odłożył pierwszą kartkę.

Nie przedstawiał Leona jako człowieka bez skazy. Mógł mówić o straconej pracy, areszcie, miesiącach dozoru i ludziach, którzy w internecie zdążyli już wydać kilka wyroków. Każda z tych rzeczy miała znaczenie dla jego klienta. Żadna nie odpowiadała jednak na pytanie, czy przygotował urządzenie do zabicia Isaaka.

Odpowiedź znajdowała się w dowodach.

Paweł przeszedł przez te, które od początku obciążały Wolskiego. Nie zaprzeczył podpisowi ani obecności w ośrodku. Nie próbował odwołać jego wyjaśnień o usunięciu danych. Pokazał, gdzie kończyło się znaczenie każdego elementu i co ustalono, gdy przestano łączyć je wyłącznie przez nazwisko jednej osoby.

— Mój klient bał się ujawnienia własnego postępowania przy dawnym teście — powiedział. — Ten strach został uznany za wyjaśnienie innego czynu. Dziś wiemy, że nie wolno było wykonać takiego skrótu.

Sędzia notował. Paweł poczekał, aż podniesie wzrok.

Nie potrzebował wyroku skazującego Olgę, żeby domagać się uniewinnienia Leona. Sąd nie rozpoznawał jej sprawy. Miał ocenić oskarżenie wobec człowieka, który przez półtora roku musiał tłumaczyć różnicę pomiędzy tym, co ukrył, a tym, czego nie zrobił.

— Nie proszę o uznanie, że Leon Wolski zawsze mówił prawdę — powiedział. — Proszę o ocenę, czy dowody pozwalają przypisać mu zabójstwo objęte tym aktem oskarżenia. Po przeprowadzeniu całego materiału odpowiedź jest przecząca.

Usiadł, zanim zdążył dodać zdanie, które brzmiałoby dobrze poza salą.

Leon spojrzał na niego. Paweł lekko skinął głową.

Kiedy sąd udzielił oskarżonemu ostatniego słowa, Wolski wstał niezgrabnie. Nogą zahaczył o podstawę krzesła. Dźwięk wydał się Pawłowi nieproporcjonalnie głośny.

— Nie zabiłem Isaaka — powiedział Leon.

Przełknął ślinę.

— To, co zrobiłem wcześniej, wyjaśniłem. Nie chcę, żeby jedno służyło mi do uniknięcia drugiego. Ale nie zabiłem go.

Paweł nie podsuwał mu tych słów. Przed rozprawą rozmawiali o prawie do zabrania głosu, nie o zdaniu, które powinno dobrze wypaść w protokole.

Wolski usiadł. Dopiero wtedy Paweł zauważył, że klient przytrzymuje palcami brzeg marynarki, żeby ręce nie drżały na widoku.

*

Na ogłoszenie wyroku przyszli ponownie.

Przez dni pomiędzy terminami Leon zadzwonił trzy razy. Za każdym razem miał pytanie, na które Paweł już odpowiedział: czy stanowisko prokurator może się zmienić, czy trzeba przynieść poprzednie wezwanie, czy sąd ogłosi rozstrzygnięcie nawet wtedy, gdy dziennikarze będą czekali pod drzwiami.

Za trzecim razem adwokat odłożył to, co czytał.

— Czego się pan najbardziej boi?

Leon długo milczał.

— Że źle usłyszałem.

Paweł przeczytał mu wtedy własną notatkę z wnioskiem Biel. Powoli, bez dodawania zapewnień o wyniku.

Teraz stali na tym samym korytarzu. Reporterów było kilku. Jeden rozpoznał Leona i podszedł, ale Paweł uprzedził pytanie uniesieniem dłoni.

— Po ogłoszeniu. Jeśli mój klient zdecyduje się rozmawiać.

Wolski nawet nie spojrzał na mikrofon. Miał na sobie tę samą marynarkę. Z kieszeni wystawał róg chusteczki, którą prawdopodobnie włożył tam bez myślenia o wyglądzie.

Drzwi sali otwarto. Paweł ruszył pierwszy, potem odsunął się, żeby przepuścić klienta.

Nie zobaczył Heleny wśród publiczności. Nie pytał, czy przyjdzie. To nie był dzień, w którym potrzebował jej obecności po swojej stronie.

Przed wejściem składu orzekającego Leon pochylił się ku niemu.

— Jak sąd powie coś, czego nie zrozumiem…

— Wyjaśnię.

— Od razu?

— Zaraz po ogłoszeniu.

Wstali.

Paweł znał początkowe formuły tak dobrze, że zwykle słyszał je jak rytm. Tym razem każde słowo docierało oddzielnie. Sąd. Skład. Sprawa. Oskarżony.

Potem nazwisko Leona i rozstrzygnięcie o uniewinnieniu od zarzucanego mu zabójstwa.

Wolski nie drgnął.

Dopiero kiedy sąd przeszedł dalej, wypuścił powietrze. Dźwięk był krótki, prawie zawstydzony. Paweł trzymał wzrok przed sobą, choć przez chwilę miał ochotę złapać go za łokieć, żeby upewnić się, że nadal stoi.

W ustnych motywach sędzia odniósł się do zmiany obrazu dowodowego. Opisał znaczenie opinii i ich uzupełnień, ograniczenia pierwotnego przypisania klucza oraz ustalony przebieg przygotowania urządzenia. Zwrócił uwagę na różnicę pomiędzy udowodnionymi czynnościami Wolskiego dotyczącymi dawnych danych a przypisywanym mu zabójstwem.

Paweł zapisywał. W notesie dwukrotnie powtórzył to samo słowo. Skreślił jedno wystąpienie i pisał dalej.

Sąd nie rozgrzeszał wszystkich uczestników starego testu. Nie wydawał też wyroku na Radecką. Rozstrzygał sprawę Leona, na podstawie materiału przeprowadzonego w jego procesie.

Po pouczeniach mogli wyjść.

Wolski został przy krześle.

— To było to? — zapytał cicho.

— Tak. Został pan uniewinniony.

— A jeszcze…

— Wyrok nie jest dzisiaj prawomocny. Dopilnuję terminów i dalszego biegu sprawy. Nie będę panu obiecywał, że wszystkie formalności skończyły się w tej chwili.

Leon spojrzał na stół, przy którym przed momentem siedziała Biel.

— Ale powiedzieli, że tego nie zrobiłem.

Paweł zamknął teczkę.

— Uniewinnili pana od tego zarzutu. To właśnie zostało dzisiaj rozstrzygnięte.

*

Pod salą reporterka zapytała, czy Leon odzyskał wiarę w wymiar sprawiedliwości.

Paweł popatrzył na nią z takim zmęczeniem, że opuściła mikrofon o kilka centymetrów.

— Mój klient potrzebuje chwili.

Odprowadzili wzrokiem przechodzących ludzi. Ktoś niósł puste pudełko po butach. Ktoś rozmawiał przez telefon o korku na wyjeździe z miasta. Paweł pomyślał, że Wolski przez długi czas będzie pamiętał dzisiejszy korytarz, a nie zdoła przypomnieć sobie żadnej twarzy poza twarzami osób trzymających mikrofony.

Biel wyszła ostatnia. Leon odwrócił się ku niej.

Prokurator zatrzymała się. Przez moment Paweł nie wiedział, czy klient chce coś powiedzieć, czy tylko sprawdzić, jak wygląda człowiek, który jeszcze kilka miesięcy temu domagał się jego skazania.

— Szkoda, że tak późno — powiedział Wolski.

Biel przyjęła to bez odruchowego ruchu głową.

— Tak.

Leon czekał, ale nie dodała uzasadnienia, które miałoby ulżyć jej samej. Pożegnała się i odeszła.

Przed schodami prowadzącymi na zewnątrz Wolski przystanął.

— A tamta sprawa?

— Jest nadal otwarta.

— Moje wyjaśnienia zostają?

— Tak.

— Ten wyrok niczego w nich nie zmienia?

— Nie cofa pana czynności. Nie usuwa ich z akt. Będziemy zajmować się nimi dalej, osobno.

Leon kiwnął głową. Nie wyglądał na zaskoczonego. Paweł pomyślał, że być może dopiero teraz klient sprawdzał, czy sam jest gotów usłyszeć odpowiedź, którą znał od dawna.

Na zewnątrz uderzyło ich ciepłe powietrze. Deszcz padał rano; między płytami chodnika wciąż stała woda. Przy wejściu czekała kamera. Operator podniósł ją, gdy tylko zobaczył Wolskiego.

— Panie Leonie, czy czuje się pan ofiarą systemu?

Adwokat zrobił krok, ale klient dotknął jego rękawa.

— Mogę.

Paweł odsunął się o pół kroku.

Leon spojrzał w mikrofon, nie w obiektyw.

— Zostałem uniewinniony od zabójstwa Isaaka Radowskiego. Nie zrobiłem tego.

Reporter czekał na dalszy ciąg.

— Stracił pan pracę, siedział pan w areszcie. Będzie pan walczył o odszkodowanie?

— Nie będę teraz o tym mówił.

— A ludzie, którzy pana oskarżyli?

Leon spojrzał na Pawła. Ten nie podpowiedział mu niczego twarzą.

— Były też rzeczy, które sam ukrywałem — powiedział Wolski. — Dotyczą innej sprawy. Nie będę udawał, że dzisiejszy wyrok je wymazał.

Paweł zobaczył natychmiastową zmianę w oczach reportera. Nowe zdanie, nowy możliwy tytuł.

— Czyli przyznaje pan…

— Na tym kończymy — powiedział adwokat.

Wziął Leona lekko pod ramię i ruszyli w stronę samochodu. Nikt ich nie zatrzymywał. Pytania szły za nimi jeszcze przez kilka kroków, potem zostały przy wejściu.

*

Leon otworzył pudełko z kanapką dopiero na parkingu.

Nie była ta sama co na poprzedniej rozprawie. Paweł zauważył pomidora zamiast ogórka i zdumiał się, że jego uwaga zatrzymuje właśnie taki szczegół. Klient ugryzł raz. Żuł długo, patrząc przed siebie.

Adwokat nie uruchamiał silnika.

W telefonie czekała krótka wiadomość od Heleny: „Jak po ogłoszeniu?”. Odpisał, że wyrok jest uniewinniający i że porozmawiają później. Odłożył aparat ekranem w dół.

— Powiedziałem za dużo? — zapytał Leon.

— Powiedział pan tyle, ile chciał. Dobrze, że na tym skończyliśmy. Nie trzeba dzisiaj prowadzić drugiej rozprawy na chodniku.

Wolski zamknął pudełko.

— Myślałem, że będę szczęśliwy.

Paweł spojrzał na kierownicę.

— Może jeszcze pan będzie.

— Teraz chciałbym spać.

— Odwiozę pana.

Leon poruszył głową, ale nie była to zgoda.

— Chciałbym najpierw pojechać do Ewy.

Adwokat odwrócił się ku niemu.

— Umawiał się pan z nią?

— Nie. Mam adres. Chcę jej tylko powiedzieć…

Urwał.

Paweł poczekał.

— Nie o wyroku — dodał Leon. — Wie pewnie szybciej ode mnie.

— Co chce pan powiedzieć?

Wolski przycisnął kciuk do zamknięcia pudełka.

— Że nie wycofam tego, co powiedziałem o Alicji.

— To nie wymaga jej zgody. Ani spotkania.

— Wiem.

Paweł nie był pewien, czy wie. Słyszał ten ton wcześniej u ludzi, którzy mylili potrzebę przeproszenia z prawem do czyjegoś czasu. Leon przez miesiące mierzył się z cudzą wersją własnego życia. Nie dawało mu to prawa dopisywania zakończenia do historii Ewy.

— Może nie chcieć pana widzieć — powiedział.

— Jeśli powie, że nie, odejdę.

— Bez czekania pod drzwiami.

Wolski spojrzał na niego.

— Bez czekania.

Paweł uruchomił silnik. Jechali przez miasto, które ani na chwilę nie przestało zajmować się sobą.

*

W bramie pachniało mokrym kamieniem i obiadem z któregoś mieszkania. Leon zatrzymał się przed schodami. Poprosił Pawła, żeby podszedł z nim na piętro, ale nie mówił w jego imieniu.

— Nie będę — odpowiedział adwokat.

Przy skrzynkach na listy ktoś zostawił reklamę zajęć językowych. Kolorowy papier wygiął się od wilgoci. Paweł zobaczył wyrwane u dołu paski z numerem telefonu i nagle pomyślał o dziesiątkach drobnych decyzji, z których składało się życie poza sprawą. Zapisać się na kurs. Odebrać przesyłkę. Kupić chleb. Leon miał do nich wrócić, choć żadna nie czekała na niego dokładnie w tym miejscu, w którym ją zostawił.

Na piętrze Paweł stanął przy schodach. Wolski podszedł do drzwi sam.

Nie trzymał kwiatów. Nie miał listu, który można zostawić na wycieraczce i uznać, że coś zostało wykonane. Stał z opuszczonymi rękami, przez chwilę patrząc na przycisk dzwonka.

Nacisnął raz.

Za drzwiami odezwały się kroki. Potem cisza.

— Kto tam? — zapytała Ewa.

— Leon Wolski.

Paweł zobaczył, jak klient prostuje plecy, odruchowo, jak przed kolejnym pytaniem na sali.

Nie padło pytanie.

— Chciałem powiedzieć, że to, co wyjaśniłem o pani siostrze…

— Nie chcę teraz z panem rozmawiać.

Leon zamknął usta.

Paweł nie ruszył się ze swojego miejsca. Słyszał lodówkę albo wentylator za ścianą, stłumiony szum samochodów i czyjś telewizor piętro niżej. Wszystko poza tym, co klient przygotował sobie po drodze.

Wolski spojrzał na drzwi. Przez moment wyglądał, jakby miał jeszcze jedno zdanie. Być może najważniejsze, takie, po którym ona powinna zrozumieć.

Nie wypowiedział go.

— Rozumiem — powiedział.

Cofnął się. Odwrócił dopiero przy schodach.

Paweł zrobił mu miejsce. Nie poklepał go po ramieniu i nie powiedział, że następnym razem będzie łatwiej. Nie wiedział, czy powinien istnieć następny raz.

Zeszli kilka stopni. Leon zatrzymał się na zakręcie, gdzie nie było już widać wycieraczki, tylko górną część drzwi.

Po drugiej stronie nie poruszyła się klamka.

Ewa nie otworzyła.

Rozdział 29 — Prawo do głosu

Październik 2028

W ośrodku dokumentacji najgłośniejsza była suszarka do rąk.

Odzywała się co kilka minut po drugiej stronie korytarza, zagłuszając rozmowy przy stanowisku obsługi. Helena siedziała pod ścianą i patrzyła na mokry parasol oparty o krzesło Ewy. Na podłodze zbierała się niewielka kałuża. Konserwatorka podłożyła pod końcówkę złożoną chusteczkę, ale papier zdążył już nasiąknąć.

— Zawsze mam w torbie coś do ratowania papieru — powiedziała. — Z wyjątkiem chwil, kiedy naprawdę się przydaje.

Helena uśmiechnęła się krótko.

Nie były w Brzezinach. Dokumenty przeniesione po pożarze porządkowano w innym budynku, a na dzisiejsze spotkanie przygotowano materiały dotyczące Alicji. Przy wejściu wisiała kartka z nazwą zespołu i numerem pokoju, wydrukowana na zwykłej drukarce. Poniżej pozostał ślad po tablicy poprzedniego najemcy.

Ewa poprosiła Helenę o obecność. Nie o załatwienie dostępu poza kolejnością. Wnioski już złożono, zakres udostępnienia określono, a sprawy dotyczące akt przeszły przez prokuraturę. Tutaj miały omówić dokumentację profilu i sposób zakończenia jego użytkowego wykorzystywania. Ewa przyniosła również pismo, którym potwierdzono możliwość otrzymania wskazanych kopii nagrań.

— Nie chcę znowu wyjść z obietnicą, że ktoś do mnie zadzwoni — powiedziała przez telefon poprzedniego dnia.

Helena odpowiedziała, że przyjdzie.

Teraz pracownica ośrodka otworzyła drzwi. Miała na smyczy dwie karty dostępu. Jedną schowała pod sweter, zanim podała Ewie rękę.

— Wszystko jest przygotowane.

Helena znała to zdanie. Dopiero po wejściu do pokoju można było ustalić, co oznaczało tym razem.

*

Na stole leżały trzy teczki. Ewa nie otworzyła żadnej, dopóki pracownica nie wyjaśniła, skąd pochodzą.

Pierwsza zawierała dokumenty związane z udziałem Alicji w nagraniach. Druga opisywała zachowane zasoby i ich wykorzystanie w późniejszych wersjach systemu. Trzecia mieściła odpowiedź na żądania dotyczące dalszego używania profilu. Część materiałów już wcześniej zabezpieczono na potrzeby postępowań. Dzisiejsze kopie nie wracały przez to do swobodnego obiegu.

Po drugiej stronie stołu usiadł mężczyzna reprezentujący firmę w sprawach dokumentacji. Nie przedstawiał się jako następca Olgi. Powiedział tylko, za jaki zakres odpowiada i które ustalenia może potwierdzić.

Ewa otworzyła pierwszą teczkę. Helena zobaczyła nazwisko Alicji i zapisane obok daty. Zwyczajne rubryki, wypełnione w czasie, kiedy podpisująca dokument miała powody, żeby planować następny tydzień.

Konserwatorka przesunęła palcem po kopii.

— To jest jej podpis.

Nie potrzebowała odpowiedzi. Przez chwilę patrzyła na ostatnią literę, na charakterystyczne zawinięcie, które Helena znała z rodzinnej kartki. Ten sam ruch ręki pojawiał się na dokumencie przechowywanym przez firmę i na papierze, który matka Alicji trzymała w domu.

— Tutaj jest zgoda na nagrania do prac nad systemem — powiedział mężczyzna.

— Wiem. Przeczytałam.

Nie podniosła głosu.

— Chcę wiedzieć, gdzie jej głos był używany później. I co jeszcze można nim uruchomić.

Pracownica odwróciła wykaz. Rozdzieliła zachowane nagrania źródłowe, profil wykorzystywany w systemie oraz kopie w dawnych zestawach. Przy niektórych pozycjach znajdowały się potwierdzenia, przy innych adnotacje o trwającym sprawdzaniu.

Ewa czytała każdą z nich.

— „Wycofany z bieżącego użycia”. To znaczy, że już nikt go nie uruchomi?

Mężczyzna poprawił ułożenie teczki.

— To znaczy, że nie jest wykorzystywany w czynnych środowiskach objętych tym potwierdzeniem. Pozostałe zasoby są sprawdzane według wykazu. Nie mogę dziś zapewnić pani, że odnaleźliśmy każdą historyczną kopię.

Helena obserwowała twarz Ewy. Spodziewała się złości. Zobaczyła skupienie.

— To proszę nie pisać, że temat jest zamknięty.

— Nie napisaliśmy.

— W piśmie przewodnim jest „zakończenie działań”.

Mężczyzna przeczytał wskazany fragment. Potem odłożył dokument.

— Dotyczy bieżącego użycia. Doprecyzujemy.

Ewa wyjęła długopis, ale nie zaczęła poprawiać pisma za niego.

— I proszę podać termin następnej odpowiedzi. Z nazwiskiem osoby, do której mogę się zwrócić.

Helena oparła dłonie na kolanach. Nie musiała wchodzić w tę rozmowę. Ewa wiedziała, czego szuka. Nie miała tylko zamiaru udawać, że otrzymała to w zdaniu szerszym niż stojące za nim czynności.

*

Problem pojawił się przy słowie „usunąć”.

Ewa zaznaczyła je we własnym wniosku. Mężczyzna z firmy wskazał uwagi dotyczące zachowania dokumentacji, a pracownica ośrodka sięgnęła po wykaz materiałów objętych zabezpieczeniem. Przez chwilę wszyscy mówili o innych kopiach, używając tego samego wyrazu.

Helena poprosiła o pustą kartkę.

Nie rysowała systemu. Napisała dwie krótkie linie: „używanie głosu” i „zachowanie dowodu”. Przesunęła kartkę w stronę Ewy.

— Tego nie trzeba załatwiać jednym ruchem — powiedziała.

— Nie chcę, żeby po następnym uruchomieniu czegoś znowu się odezwała.

— Rozumiem. Ale materiał zabezpieczony w sprawie musi pozostać. Pani wniosek nie może być poleceniem skasowania kopii z akt.

— Ja nie chcę kasować tego, co pokazuje, co jej zrobili.

Ewa wypowiedziała to szybko, niemal gniewnie. Potem zacisnęła usta.

Helena poczekała.

— Chcę, żeby przestali nią pracować — powiedziała konserwatorka. — Żeby jej głos nie potwierdzał komuś, że urządzenie jest gotowe. Żeby nie był ustawieniem, które się wybiera, bo brzmi przyjemniej od innego.

Mężczyzna po drugiej stronie stołu spuścił wzrok na dokumenty.

— Tak określony wniosek możemy odnieść do poszczególnych zastosowań — powiedział.

— To go tak określmy.

Helena nie proponowała Ewie, żeby zadowoliła się kopią nagrania. Otrzymanie głosu siostry nie musiało być ceną za zgodę na dalsze posługiwanie się nim przez firmę.

Przeczytali odpowiedź raz jeszcze. Potwierdzenie wycofania z bieżącego użycia miało wskazywać objęte nim zastosowania. Dalsze sprawdzanie dawnych zasobów pozostawało otwarte, z terminem informacji o wyniku. Materiały dowodowe i niezbędna dokumentacja otrzymały osobne pozycje. Nikt nie miał usuwać ich pod pozorem wykonania żądania rodziny.

— A jeśli biegła będzie musiała odsłuchać? — zapytała Ewa.

— To będzie czynność związana ze sprawą — odpowiedziała Helena. — Nie powrót profilu do produktu.

Ewa przez chwilę obracała długopis.

— Nie mogę decydować za wszystkich, którzy jeszcze będą ją słyszeć.

— Nie w każdej sytuacji.

Konserwatorka spojrzała na podpis Alicji.

— Mogę przynajmniej wiedzieć, dlaczego.

Pracownica zapisała dodatkowe pytanie dotyczące informacji przekazywanych rodzinie. Nie obiecała Ewie zawiadomienia o każdym odtworzeniu w aktach. Ustaliły zakres, który można było potwierdzić, i sprawy wymagające odpowiedzi właściwej osoby.

Helena patrzyła, jak ich rozmowa staje się dokumentem. Było w tym coś niewdzięcznego. Po wszystkim, co się wydarzyło, Ewa nadal musiała pilnować rzeczownika, terminu i podpisu. Żadne z nich nie brzmiało jak naprawienie krzywdy. Bez nich mogłaby za miesiąc zacząć od początku.

*

Podczas przerwy wyszły na korytarz. Przy otwartych drzwiach sąsiedniego pokoju stał wózek z pudłami.

Igor Mazur trzymał jedno z nich na wysokości pasa.

Helena rozpoznała go pierwsza. Miał krótsze włosy i inną kurtkę. Na pudełku widniał odręczny opis, pod którym ktoś nakleił nową etykietę.

— Dzień dobry — powiedział.

Postawił pudło na wózku, zanim podał jej rękę.

— Pan tutaj?

— Pomagam opisać to, co zostało przeniesione. Jeszcze rozpoznaję sprzęt, którego inni nie znają.

Spojrzał na Ewę. Helena przedstawiła ich sobie. Mazur powtórzył nazwisko Rogulskiej ciszej, bez pytania, czy są spokrewnione.

— Część ludzi już odeszła — powiedział po chwili. — Nie ma kogo zapytać o rzeczy, które kiedyś wiedzieli wszyscy.

Z pokoju dobiegło wołanie. Kobieta stojąca przy stole pytała o dwie podobne skrzynki. Mazur odpowiedział, że jedna należała do wcześniejszego stanowiska i trzeba sprawdzić numer, nie sam wygląd.

Helena odruchowo spojrzała na jego dłonie. Te same dłonie przekazywały kontroler, którego oznaczenie pomogło zmienić obraz sprawy. Teraz poprawiały odklejającą się etykietę na kartonie.

— Zostanie pan w firmie? — zapytała.

— Na razie mam tę pracę.

Nie było w jego głosie ani dumy, ani deklaracji lojalności.

— Wszyscy pytają, czy wiedziałem — dodał. — Na rozmowach o inną pracę też.

Helena nie powiedziała, że to minie. Nie znała terminu, po którym nazwisko pracodawcy przestaje wywoływać następne pytanie.

Ewa przyglądała się pudłom.

— Czy są tutaj rzeczy z jej stanowiska?

— Nie potrafię powiedzieć bez sprawdzenia wykazu. To są różne dostawy.

Pokiwała głową.

Mazur nie zaczął szukać pamiątki, którą mógłby wręczyć jej z dobrego serca. Wrócił do koleżanki i numerów urządzeń. Helena była wdzięczna za tę zwyczajną ostrożność.

Dalej na korytarzu dwie pracownice rozmawiały o zaległym rozliczeniu i zaświadczeniu potrzebnym do nowej pracy. Jedna miała w dłoni telefon z otwartym kalendarzem. Przesuwała termin palcem, jakby mogła w ten sposób skrócić czas oczekiwania.

W aktach pojawiali się wtedy, kiedy coś widzieli, podpisali albo przekazali. Poza nimi nadal płacili czynsz, wysyłali CV i tłumaczyli, w jakim dziale pracowali. Odpowiedzialność za konkretne czyny nie rozkładała się równo. Skutki też nie pytały nikogo o zakres obowiązków.

Ewa zatrzymała się przy oknie.

— Mama zapytała, czy teraz chociaż oddadzą nam wszystko.

— Co jej pani powiedziała?

— Że najpierw musimy wiedzieć, co istnieje.

Na podwórzu ktoś zamykał bagażnik dostawczego samochodu. Zrobił to za lekko, więc otworzył go i spróbował drugi raz.

— Znalazła jeszcze rachunek z restauracji — powiedziała Ewa. — Z kolacji z Alicją. Przyniosła mi go, żebym zabezpieczyła, bo druk znika.

Helena odwróciła się ku niej.

— Da się?

— Mogę zrobić kopię tego, co widać. Samo papierowe podłoże przetrwa dłużej niż napis. Mama pytała, czy odtworzę datę.

— A pani?

— Powiedziałam, że nie będę jej zgadywać.

Ewa oparła łokcie o parapet.

— Pamięta, co jadły. Nie pamięta, czy to było przed wyjazdem Alicji, czy po. Teraz myśli, że jeśli ustali dzień, przypomni sobie resztę rozmowy.

Helena znała ludzi, którzy przez daty próbowali dostać się z powrotem do czyjejś obecności. Sama przez miesiące przesuwała znaczniki czasu, wierząc, że właściwa kolejność rozwiąże więcej, niż mogła.

— Nie wszystko musi się zmieścić w chronologii — powiedziała.

Ewa spojrzała na nią.

— Mamie też tak mówię.

*

W drugim pokoju przygotowano komputer i słuchawki. Na monitorze znajdował się wykaz nagrań objętych przekazaniem. Pracownica sprawdziła oznaczenia kopii z pismem. Wyjaśniła, które fragmenty pochodzą z nagrań źródłowych, a które materiały służyły opisowi późniejszego użycia profilu.

Ewa przesunęła krzesło bliżej stołu.

— Nie chcę zaczynać od ostatniego testu.

— Nie musi pani — odpowiedziała pracownica.

Helena usiadła z boku. W pokoju stało jeszcze jedno krzesło, puste, odstawione pod ścianę. Przez chwilę patrzyła właśnie na nie.

Konserwatorka wybrała fragment z wcześniejszej sesji nagraniowej. Wykaz określał jego źródło i miejsce w zachowanym materiale. Nie był rekonstrukcją głosu ani nowym zdaniem wygenerowanym na zamówienie. Zapisano w nim Alicję mówiącą do mikrofonu, kiedy wykonywała swoją pracę.

Ewa zatrzymała dłoń nad myszą.

— Pani zostanie?

— Tak.

Pracownica zapytała, czy odtworzyć przez głośniki. Ewa skinęła głową.

Najpierw pojawił się szum. Potem krótki stuk, jak od przedmiotu odłożonego zbyt blisko mikrofonu.

Alicja wypowiedziała zdanie testowe. Spokojne, poprawne, o gotowości do rozpoczęcia. Ewa spuściła wzrok. Helena zobaczyła, jak jej palce zaciskają się na brzegu krzesła.

Po chwili głos urwał się, a potem zabrzmiał inaczej.

— Jeszcze raz. Za szybko.

W tle ktoś odpowiedział niewyraźnie. Alicja odchrząknęła. Przed kolejną próbą wypuściła powietrze, niemal ze śmiechem.

Ewa nacisnęła pauzę.

Pracownica nie spytała, czy wszystko w porządku.

— Tak robiła — powiedziała konserwatorka.

Helena czekała.

— Jak się pomyliła i wiedziała, że zaraz pomyli się drugi raz. Najpierw ten oddech.

Spojrzała na pasek odtwarzania.

— W domu też.

Nic w tym fragmencie nie przesuwało daty. Nie wskazywało, kto otworzył drzwi, kto podpisał raport ani kto przygotował kontroler. Helena słyszała człowieka poprawiającego własne zdanie. Przez całą sprawę tak mało było miejsca na podobne rzeczy, że teraz nie wiedziała, gdzie położyć ręce.

Ewa cofnęła kilka sekund. Odsłuchała ponownie tylko oddech i krótkie „jeszcze raz”. Tym razem uśmiechnęła się, a zaraz potem przyłożyła palce do oczu.

Helena odwróciła wzrok ku oknu. Deszcz przyklejał drobne liście do szyby od zewnętrznej strony parapetu.

— Nie chcę, żeby ktoś mi zrobił z tego głos, z którym można rozmawiać — powiedziała Ewa po chwili.

— Nikt tutaj tego nie proponuje — odpowiedziała pracownica.

— Wiem. Mówię, żeby było jasne. Chcę usłyszeć to, co powiedziała.

Odtwarzacz nadal stał na pauzie.

*

Po zakończeniu spotkania Ewa sprawdziła wykaz jeszcze raz. Otrzymała wskazane kopie i informację, do kogo kierować pytania o dalsze udostępnienie. Dokument dotyczący użytkowego wykorzystywania profilu zawierał teraz wyraźny zakres potwierdzonych działań oraz to, co pozostało do sprawdzenia. Osobno zapisano obowiązek zachowania materiałów potrzebnych postępowaniom.

Helena nie podpisała niczego za nią.

W holu Ewa wsunęła dokumenty do sztywnej teczki. Mokry parasol wzięła w drugą rękę.

— Pojedzie pani teraz do pracy? — zapytała.

— Tak.

— Mogłaby pani jeszcze przez chwilę ze mną usiąść? Tutaj jest stolik. Chcę sprawdzić, czy umiem otworzyć kopię na swoim komputerze, zanim wyjdziemy.

Helena zgodziła się. Ewa wyjęła z torby mały laptop. Nie miała na nim tapety ze zdjęciem siostry, tylko domyślne tło i kilka folderów nazwanych według wykonywanych prac.

Otworzyła plik bez odtwarzania.

— Działa — powiedziała, bardziej do siebie niż do Heleny.

Schowała potwierdzenie przekazania, potem wyjęła je znowu i dopisała na odwrocie nazwę katalogu. Helena patrzyła, jak zawodowa dokładność pomaga jej wykonać prostą czynność mimo zmęczenia.

— Leon przyszedł do mnie po wyroku — powiedziała nagle Ewa.

Policjantka uniosła wzrok.

Nie znała przebiegu tej wizyty. Paweł nie opowiadał jej prywatnych rozmów z klientem.

— Chciał coś powiedzieć. Nie wpuściłam go.

Helena nie odpowiedziała od razu. Z ulicy dobiegł klakson, krótki i niecierpliwy.

— Nie wiem, czy kiedykolwiek będę chciała go słuchać — dodała Ewa.

— Nie musi pani ustalać tego dzisiaj.

Konserwatorka oparła dłonie na zamkniętej teczce.

— Ludzie pytają, czy mi ulżyło. Po tym, co ustaliliście. Po wyroku. Jakbym miała już wszystko potrzebne, żeby skończyć.

— A ulżyło?

Ewa zastanawiała się długo.

— Cieszę się, że nie skazali niewłaściwego człowieka. Cieszę się, że wreszcie zapisano, że ona nie weszła tam samowolnie. Ale to są rzeczy, które nie powinny były wyglądać inaczej od początku.

Helena poczuła ciężar własnego nazwiska na dokumentach. Nie był to dobry moment, żeby prosić Ewę o ocenę jej pracy, choć przez sekundę zapragnęła usłyszeć coś, co pozwoliłoby wyjść z tego pokoju lżej.

— Tak — powiedziała.

Ewa przyjrzała jej się, po czym wróciła do ekranu.

— Mamie puszczę ten początek. Jeśli będzie chciała. Bez końca testu. Nie dzisiaj.

— Dobrze.

— I będę pilnować odpowiedzi o profilu.

Dotknęła palcem teczki, jakby sprawdzała, czy nadal tam jest.

Helena spojrzała na zegarek. Musiała wracać, ale nie wstała, dopóki Ewa nie zaczęła zamykać dokumentów. Na stoliku pozostał laptop z nieruchomym paskiem nagrania.

Konserwatorka zatrzymała rękę nad klawiaturą.

— Chwileczkę.

Przybliżyła przebieg dźwięku. Fragment, którego słuchały w drugim pokoju, kończył się wcześniej niż plik. Za znajomą przerwą ciągnął się jeszcze wąski pas zapisu. Ewa porównała czas z wykazem, a potem przesunęła wskaźnik dalej. Nie nacisnęła odtwarzania.

— Tego nie słyszałam.

Helena pochyliła się na tyle, żeby zobaczyć ekran. Kilkanaście sekund, których nie odsłuchały podczas spotkania. Nie było podstaw, by uznać je za wiadomość, nowy ślad albo odpowiedź na pytanie, którego jeszcze nie zadano. Po prostu dalszy fragment zachowanego nagrania.

Ewa zostawiła tam znacznik.

— Sprawdzę w domu — powiedziała.

Helena wstała. Pożegnały się bez uścisku, z krótkim spojrzeniem, które nie wymagało dopowiadania obietnic.

Kiedy policjantka odchodziła, Ewa nadal siedziała przy stoliku. Miała przed sobą dokumenty, mokry parasol pod krzesłem i własne słuchawki wyjęte z torby.

Na ekranie czekało miejsce, którego jeszcze nie odsłuchała.

Rozdział 30 — Ciężar powietrza

Listopad 2028

W listopadzie Helena wróciła do drzwi z Brzezin na fotografii.

Leżały na stole, płaskie, pozbawione dymu i wszystkiego, co tamtego wieczoru przesłaniało ich dolną część. Na zdjęciu wykonanym po akcji można było zobaczyć ślady, których podczas ratowania Olgi nie zauważyła. Prowadzący czynność przesunął je bliżej.

— Czy rozpoznaje pani to przejście?

— Tak.

Poprosił, żeby wskazała, skąd obserwowała Radecką i w którym momencie zmieniła położenie. Helena zrobiła to na planie. Nie próbowała dopasować pamięci do każdej rysy widocznej na fotografii. Niektóre powstały później. Innych mogła wtedy po prostu nie widzieć.

Było to ostatnie zaplanowane uzupełnienie jej relacji z pożaru. Słowo „ostatnie” dotyczyło listy pytań, nie całej sprawy. Postępowanie przeciw Oldze trwało. Dokumenty dotyczące dawnego testu miały własną kolejność czynności, a kontroler nie przestał być dowodem, kiedy sąd uniewinnił Leona.

Helena poprawiła datę przy jednym z odsyłaczy. Prowadzący sprawdził ją i naniósł korektę.

— A obudowa pod regałem? Czy widziała pani jej oznaczenie?

— Nie. Czarna, z krótkim przewodem. Nie odczytałam nazwy ani numeru.

— Czy może pani potwierdzić, co się na niej znajdowało?

— Nie.

Jeszcze pół roku wcześniej poczułaby przy takim pytaniu potrzebę dopowiedzenia, co było prawdopodobne. Teraz zostawiła odpowiedź w spokoju.

Przeszli do głosu z korytarza. Helena powtórzyła słowo, które usłyszała, i wskazała źródło dźwięku tak, jak zapamiętała jego położenie. Kolega także opisał je w swojej relacji. Samo to nie wyjaśniało, dlaczego instalacja odezwała się właśnie wtedy.

— Rozpoznała pani konkretną osobę?

Zastanowiła się, choć znała pytanie.

— Głos kojarzył mi się z nagraniami Alicji Rogulskiej. W takich warunkach nie mogę stwierdzić tożsamości wyłącznie na podstawie jednego słowa.

Mężczyzna zapisał odpowiedź. Nie poprosił, żeby wybrała pomiędzy pewnością a udawaniem, że nie słyszała niczego.

Na końcu przeczytała całość. Podpisała się i oddała długopis, który nie należał do niej.

Kiedy wstała, prowadzący odwrócił fotografię, odsłaniając białą stronę papieru.

Helena przez chwilę patrzyła na nią z ulgą.

*

Przy jej biurku Żur czekał z teczką pod pachą. Na parapecie wciąż nie było nowej rośliny. W jasnym kręgu po starej znalazł miejsce kubek z długopisami.

— Wendt — powiedział, kładąc dokumenty na stole.

Helena otworzyła wykaz. Były to odpowiedzi dotyczące obiegu decyzji, nacisków i przekazywanych informacji. Kolejne materiały wpływające w ramach rozpoczętych kontroli. Nie rozstrzygnięcie odpowiedzialności wszystkich ludzi, którzy kiedykolwiek podpisali coś w firmie.

Nazwisko Wendta nadal wracało przy poleceniach dotyczących terminu, pieniędzy i sposobu opisywania niepowodzeń. Przy innych czynnościach nie występowało. Helena pilnowała tej różnicy. Znała już cenę wygodnego człowieka, któremu można przypisać całość.

— Część odpowiedzi jest niepełna — powiedział Żur.

— Zaznaczyłeś?

Otworzył teczkę na odpowiedniej stronie.

Przeczytała dwa punkty, dopisała trzeci. Rozmawiali jeszcze o terminie przekazania uzupełnień i o dokumentacji z ośrodka. Firma nie zniknęła wraz z ostatnim nagłówkiem. Przychodziły z niej pisma, rozliczenia, pytania pracowników o dokumenty pozostające w zabezpieczonych zbiorach. Każde wymagało sprawdzenia, kto może odpowiedzieć i co rzeczywiście wolno wydać.

Żur zabrał wykaz.

— Zostajesz dzisiaj długo?

Helena spojrzała na zegarek. Miała przed sobą pracę, której nie skończy do wyjścia. Ustaliła, co wymaga przekazania jeszcze teraz, a co może zaczekać.

— Do piątej.

— Zapisać?

— Możesz nawet podkreślić.

Uśmiechnął się i wyszedł.

O szesnastej pięćdziesiąt Helena zamknęła ostatnią wiadomość. Nie pozamykała wszystkich spraw. Przekazała to, co należało przekazać, sprawdziła ustalenia na poniedziałek i schowała dokumenty.

W torbie znalazła notes używany podczas pożaru. Na jednej z kartek pozostała plama rozmazana kciukiem. Zajrzała do środka tylko na chwilę. Zapisane słowo miało teraz swoje miejsce w relacji, tak samo jak inni ludzie, którzy je słyszeli.

Nie musiała zabierać fotografii drzwi do domu.

*

W sobotę wyszła za wcześnie.

Zrozumiała to dopiero przy przystanku, kiedy sprawdziła godzinę. Mogła wrócić na górę po grubszy szalik, lecz zamiast tego ruszyła pieszo w stronę miejsca spotkania. Miała zimne uszy, suchy chodnik pod nogami i prawie pół godziny, z którą nic nie trzeba było robić.

W piekarni kupiła bułkę. Zjadła ją po drodze, urywając kawałki przez papierową torebkę. Dawniej potraktowałaby to jako śniadanie załatwione przy okazji przejazdu. Teraz zatrzymała się przy witrynie sklepu z lampami, żeby dokończyć.

W odbiciu zobaczyła kobietę w ciemnym płaszczu, z okruchem na szaliku. Strzepnęła go i poszła dalej.

Paweł czekał przed kawiarnią. Stał bokiem do ulicy i próbował zamknąć parasol, chociaż nie padało.

— Zepsuł się? — zapytała.

— Sprawdzam.

— Na wypadek deszczu?

— Na wypadek, gdybym miał go zanieść do naprawy po pół roku sprawdzania.

Pomogła mu wsunąć jeden z drutów. Złożony parasol wyglądał gorzej niż otwarty.

— Diagnoza jest jasna — powiedziała.

— Chciałem drugą opinię.

Weszli do środka. Przy oknie zajęty był stolik, który Helena wybrała wzrokiem jeszcze z chodnika. Usiedli dalej, obok półki z książkami pozostawionymi przez klientów. Jedna leżała grzbietem do ściany. Helena odwróciła ją odruchowo, żeby zobaczyć tytuł, i zaraz odstawiła.

Paweł zdjął płaszcz. Pod nim miał sweter, którego nie pamiętała.

Lubiła, że nie pamiętała. Nie wszystko w jego życiu miało być przechowane do chwili jej powrotu.

Zamówili kawę i przez kilka minut rozmawiali o sprawach małych: naprawie okna w jego mieszkaniu, autobusie, który zmienił trasę, książce zaczętej przez Helenę przed wakacjami. Nie skończyła jej, ale wreszcie nie musiała udawać, że pamięta przeczytane rozdziały.

— Zacznę od początku — powiedziała.

— Rozsądnie.

— Nie musisz od razu nadawać temu drugiego znaczenia.

— Jeszcze nie zdążyłem.

Roześmiała się. Kelner postawił filiżanki, zbyt blisko krawędzi. Przesunęła swoją w głąb stołu.

*

O szpitalu zaczęli mówić dopiero przy drugiej kawie.

Nie opowiadali sobie tamtego wieczoru od początku. Paweł znał izbę przyjęć, na której do niej dołączył, i długie czekanie po badaniach. Helena pamiętała, że przyniósł jej czystą bluzę. Najpierw próbowała wyjaśnić, że nie musi zostawać. Potem zasnęła na krześle, zanim dokończyła drugie zdanie.

— Oddałam ci tę bluzę? — zapytała.

— Tak. W reklamówce, złożoną jak materiał dowodowy.

— Wyprałam.

— Domyśliłem się.

Helena objęła filiżankę dłońmi.

— Nie chciałam, żebyś przyjeżdżał tylko wtedy, kiedy dzieje się coś złego.

— Nie przyjechałem z poczucia obowiązku.

— Wiem. Ale łatwiej było mi zadzwonić stamtąd niż czasem zwyczajnie powiedzieć, że chcę cię zobaczyć.

Paweł spojrzał na nią uważniej.

Za barem młynek zagłuszył kilka sekund ciszy. Helena była wdzięczna, że nie muszą natychmiast wypełnić jej zdaniem.

— Wtedy było wiadomo, co robić — powiedziała. — Podać adres. Poczekać. Teraz trzeba samemu ustalić, czy się zostaje.

— Zostajesz?

— Dzisiaj tak.

Uśmiechnął się lekko.

— Nie pytam o resztę życia.

— Wiem. Ja też nie chcę udawać, że potrafię ją obiecać przy kawie.

Powiedziała to spokojnie. Nie brzmiało jak przygotowanie drogi odwrotu, choć przez chwilę obawiała się, że właśnie tak usłyszy to Paweł.

— Pamiętam naszą rozmowę ze stycznia — powiedział. — O czekaniu.

Skinęła głową.

Przeprosiła go wtedy za pozostawianie z kolacją i zapewnieniem, że wróci za pięć minut. Nie zamierzała powtarzać przeprosin, aż zamienią się w rytuał zwalniający ją z potrzeby zmiany.

— Nadal nie zawsze wiem, o której skończę — powiedziała. — Mogę za to nie mówić, że już wychodzę, kiedy dopiero chciałabym wyjść.

— I zadzwonić, zanim ja sam zdecyduję, co oznacza twoje milczenie.

— Tak.

Paweł przesunął łyżeczkę na spodek.

— Ja potrafiłem zrobić z pytania przesłuchanie. Mówiłaś, że nie możesz opowiadać o pracy, a ja chciałem jeszcze jednego szczegółu. Potwierdzenia, że nie chodzi o mnie.

— Czasem chodziło. Tylko też tego nie mówiłam.

Popatrzyli na siebie. Było w tym mniej przyjemności niż w żarcie o parasolu, ale Helena nie miała ochoty zmieniać tematu.

— Nie chcę zgadywać, czy pytasz mnie jako partner, czy jako obrońca — powiedziała.

— Nie będę rozmawiał z tobą o kliencie przy tym stole.

— Ja też nie mogę przynosić tu swojej części sprawy.

— To mamy ustalone.

Nie próbowali nadać granicy miększej nazwy. Nie wszystko, co wiedzieli, mogło należeć do nich obojga. Mogli mówić, że są zmęczeni, źli albo zadowoleni. Nie potrzebowali do tego nazwisk zapisanych w protokołach.

Helena rozluźniła dłonie. Filiżanka dawno przestała grzać.

— Chciałabym, żebyśmy się dalej spotykali.

Paweł nie odpowiedział od razu. Patrzył na nią tak, jakby chciał upewnić się, że usłyszał całe zdanie i nie nadejdzie po nim warunek.

— Ja też — powiedział.

Tyle wystarczyło na ten moment.

*

Gdy wychodzili, telefon Heleny zawibrował.

Sprawdziła ekran. Wiadomość dotyczyła poniedziałkowego terminu; nie wymagała natychmiastowej odpowiedzi. Schowała aparat.

Paweł stał obok z płaszczem przewieszonym przez ramię.

— Musisz?

— Nie. Przesunęli spotkanie w poniedziałek. Odpiszę później.

Nie powiedział nic. Podał jej szalik, który został na oparciu krzesła.

Na ulicy wiatr okazał się chłodniejszy, niż wyglądał zza szyby. Poszli w stronę rzeki. Helena zacisnęła pasek torby, żeby nie zsuwała się z ramienia. Przez pierwsze kilka minut trzymali się obok siebie w odległości, która nie wymagała decyzji.

Przy przejściu Paweł zapytał o przyszły tydzień.

— Czwartek? — zaproponowała.

— Wieczorem mam wyjazd.

Złapała się na odruchowej chęci wycofania propozycji. Kiedyś takie zdanie słyszałaby przez własne rozczarowanie. Teraz poczekała.

— W środę mogę po szóstej — dodał.

— U mnie siódma będzie bezpieczniejsza.

— Siódma. Chcesz gdzieś wyjść?

Zastanowiła się.

— Możemy ugotować coś u mnie. Pod warunkiem, że kupię składniki wcześniej.

— Ja mogę kupić.

— To ja wybiorę coś, czego nie da się zepsuć.

— Znam twoje ambicje. Wybierz coś, co da się zamówić, jeśli się nie uda.

Roześmiała się i wyjęła telefon. Wpisała środę, dziewiętnastą. Zwyczajny wpis pomiędzy sprawami, które też miały prawo zajmować miejsce. Paweł sprawdził własny kalendarz. Kiedy schowali telefony, światło nadal było czerwone.

— Jeśli będę musiała zmienić, powiem — powiedziała.

— A ja nie będę siedział do północy nad garnkiem.

— Nie każę ci.

— Wiem. Mówię też do siebie.

Przeszli na drugą stronę.

Przy zejściu na bulwar dotknął jej dłoni. Nie chwycił od razu. Helena odwróciła rękę i wsunęła palce między jego palce. Szli tak, dopóki nie zrobiło im się zimno; potem oboje schowali dłonie do kieszeni, bez poczucia, że trzeba ocalić gest przed zwyczajnością.

*

Nad Wisłą było jaśniej. Woda odbijała puste niebo, a przy brzegu kołysała się plastikowa butelka, uwięziona pomiędzy gałęziami. Helena zatrzymała na niej wzrok, potem spojrzała dalej.

Dawniej sprawdzała w podobnych miejscach najpierw możliwość dojścia. Schody, barierka, odległość od wody. Nadal to robiła. Zawód nie znikał, kiedy zdejmowała kurtkę po pracy.

Dzisiaj widziała również mężczyznę prowadzącego starego psa, kobietę poprawiającą dziecku rękawiczkę i dwie osoby, które próbowały zrobić wspólne zdjęcie bez wpuszczania do kadru kosza na śmieci.

Na most weszli powoli. Paweł zatrzymał się przy balustradzie, żeby zawiązać but. Helena czekała, zwrócona w stronę drugiego brzegu.

W oddali widać było wieżowce. Z tej perspektywy nie umiała od razu wskazać tego, z którego skoczył Isaak. Przez chwilę próbowała odtworzyć położenie ulic, potem zrezygnowała. Nie potrzebowała dzisiaj odnaleźć dachu.

Usłyszała szelest papieru.

Kilka kroków dalej chłopiec w granatowej czapce prostował skrzydło samolotu. Mógł mieć siedem lat. Jego matka stała obok z plecakiem na jednym ramieniu i rękawiczką w dłoni. Druga rękawiczka leżała na ławce, przy jej kolanie.

Samolot był złożony z kartki w kratkę. Na jednym skrzydle pozostał niebieski napis, którego Helena nie mogła przeczytać.

Chłopiec uniósł rękę.

Poczuła skurcz pod żebrami. Obraz przyszedł szybciej niż myśl: ciało w powietrzu, nieprawidłowy kąt, nagłe załamanie ruchu. Otworzyła usta, gotowa powiedzieć, żeby uważał.

Potem zobaczyła resztę.

Dziecko stało pośrodku przejścia, z dala od krawędzi. Matka była tuż obok. Czekali, aż minie ich para pieszych. Chłopiec chciał rzucić samolot wzdłuż mostu, w wolne miejsce, a nie wychylać się za nim nad wodę.

Helena zamknęła usta.

Paweł wyprostował się i spojrzał w tę samą stronę. Nie zapytał, co zobaczyła. Może zauważył tylko ruch jej głowy.

— Można? — zapytał chłopiec matkę.

Kobieta sprawdziła przejście.

— Teraz.

Pierwszy lot skończył się po dwóch metrach. Samolot przekręcił się i uderzył dziobem w nawierzchnię. Chłopiec podniósł go ze złością, ale zamiast rzucić papier do kosza, rozłożył skrzydła na dłoni.

— Krzywy — orzekł.

Matka przytrzymała plecak, kiedy kucnął przy ławce, żeby poprawić zagięcie. Nie przejęła od niego pracy. Helena widziała mały palec dociskający papier, mocniej niż trzeba.

Wiatr szarpnął jej szalikiem. Poczuła zimno na szyi i wsunęła materiał pod kołnierz. Wdech przyszedł bez oporu. Powietrze pachniało rzeką, mokrym drewnem i czymś smażonym daleko na brzegu.

Nie było w nim dymu.

Paweł zapytał, czy idą dalej. Skinęła głową, ale zatrzymała się jeszcze na moment, bo chłopiec wracał na środek przejścia.

Tym razem trzymał samolot niżej. Popatrzył przed siebie, sprawdził miejsce tak, jak przed chwilą zrobiła matka. Helena stała kilka kroków za nim, przy boku Pawła. Nie musiała niczego mówić.

Papier oderwał się od małej dłoni.

Przez chwilę leciał prosto, potem skręcił łagodnie pod wpływem podmuchu. Zbliżył się do Heleny na wysokości piersi. Mogła wyciągnąć rękę. Odruch był nadal obecny, szybki, dobrze znany.

Zostawiła dłoń w kieszeni.

Samolot przeleciał obok niej.

Epilog — Lot nad przepaścią

Listopad 2028, kilka dni później

Ewa przez kilka tygodni nie przesunęła znacznika.

Otwierała plik, słuchała początku, czasem tylko oddechu przed powtórzeniem zdania. Potem zamykała komputer. Miejsce zaznaczone jeszcze w ośrodku pozostawało dalej, poza tym, co zdążyła sobie oswoić.

Nie było zakazu, który musiałaby pokonać. Ani terminu. Nikt nie czekał na jej odpowiedź.

Tego wieczoru wróciła od matki z pojemnikiem zupy. Wstawiła go do lodówki, a pustą torbę zawiesiła na klamce. Za oknem ciemność odbijała kuchnię: lampę nad stołem, suszący się kubek, jej własną twarz, kiedy podchodziła sprawdzić, czy zamknęła okno.

Rachunek z restauracji leżał w szufladzie, zabezpieczony razem z kopią. Daty nadal nie potrafiła odczytać. Matka przypomniała sobie za to, że Alicja zamówiła deser, którego potem nie chciała zjeść. Śmiały się z tego przez telefon. Po raz pierwszy od dawna opowieść skończyła się na deserze, bez próby ustalenia, ile czasu zostało wtedy do śmierci.

Ewa zapaliła drugą lampę i usiadła przy stole.

Laptop uruchamiał się dłużej niż zwykle. Przetarła rękawem niewielką smugę obok klawiatury. Przez chwilę myślała o przyniesieniu herbaty, ale nie chciała kolejny raz zajmować rąk, zanim zrobi to, po co usiadła.

Otworzyła nagranie.

Słuchawki zostały w torbie. Ustawiła cichy dźwięk z głośników, taki, który nie powinien docierać za ścianę. Nie chciała chować Alicji w uszach. Chciała usłyszeć ją przez moment w pokoju.

Pojawił się znajomy szum, potem stuknięcie. Głos wypowiedział zdanie o gotowości do rozpoczęcia.

Ewa patrzyła na pusty kubek.

— Jeszcze raz. Za szybko.

Oddech. Prawie śmiech.

Pamiętała, jak Alicja oddychała w ten sposób nad przypaloną patelnią albo po nieudanej próbie zrobienia zdjęcia. Najpierw irytacja na samą siebie, potem krótka zgoda na to, że trzeba powtórzyć. Dawniej Ewa nigdy nie uznałaby tego za rzecz, którą można stracić.

Pozwoliła nagraniu płynąć dalej.

Zdanie testowe zabrzmiało ponownie, tym razem wolniej. W tle poruszyło się krzesło. Ktoś odezwał się daleko od mikrofonu, ale nie zrozumiała słów. Potem nastąpiła przerwa, przy której zwykle zatrzymywała odtwarzanie.

Palec przesunął się w stronę klawisza.

Ewa zabrała rękę.

Za oknem przejechał samochód, rozcinając odgłosem opon mokrą ulicę. Gdy ucichł, nagranie nadal trwało. Cienka linia minęła znacznik pozostawiony w październiku.

Najpierw usłyszała tarcie. Jakby ktoś odsunął kartkę albo poprawił rękaw przy mikrofonie. Potem dwa ciche dźwięki, z których dopiero po chwili ułożyło się słowo.

Ćma.

Ewa siedziała nieruchomo.

Nie było wyraźnego zdania. Nie padło jej imię. Została krótka sylaba, przykryta szumem, a jednak usłyszała ją z pewnością tak nagłą, że aż poczuła chłód na karku.

Ćma.

Tak nazywała ją Alicja, kiedy były małe.

Latem Ewa zasypiała przy zapalonej lampce, z książką opartą o policzek. Alicja przychodziła zgasić światło i odsuwała papier od gorącej żarówki. Później wystarczyło, że młodsza siostra siedziała do nocy nad czymkolwiek, a przezwisko wracało. Bez złośliwości. Czasem wypowiedziane tylko ustami, żeby matka nie usłyszała, że jeszcze nie śpią.

Ewa nie pamiętała, kiedy Alicja użyła go po raz ostatni.

Zawstydziło ją to, jakby przez lata zaniedbała prosty obowiązek. Pamiętała daty pism i numery fragmentów nagrań. Nie pamiętała ostatniej zwyczajnej rozmowy, w której siostra nazwała ją ćmą.

Nagranie wciąż szumiało.

Mogła się przesłyszeć. Mogły to być dwie końcówki innych słów, dźwięk z tła, coś, czemu pamięć nadała znajomy kształt. Alicja mogła też powiedzieć to naprawdę. Rozmawiać o niej podczas przerwy, wspomnieć noc spędzoną nad książką, odpowiedzieć komuś poza mikrofonem.

Ewy nie było przy tej sesji. Nie znała wszystkich rozmów siostry. Po śmierci Alicji łatwo zapominała, że istniały całe godziny jej życia, w których nie uczestniczyła i do których nigdy nie otrzyma dostępu.

Nigdy nie słyszała tego przezwiska w nagraniach z pracy.

To nie znaczyło, że nie mogło tam być.

Przesunęła dłoń na touchpad. Wystarczyłoby cofnąć kilka sekund. Mogła zwiększyć głośność, założyć słuchawki, odsłuchać wolniej. Miała kopię pliku. Nic nie zmuszało jej do rozstrzygnięcia tego przy pierwszym podejściu.

W pokoju zrobiło się cicho.

Nagranie dobiegło końca.

Ewa zobaczyła własne odbicie w ciemnym pasku przy krawędzi ekranu. Siedziała pochylona do przodu, z ustami lekko otwartymi, jak człowiek czekający, aż ktoś skończy mówić.

Wyprostowała się.

Nie chciała teraz telefonu do matki. Nie chciała zapytać: „Też to słyszysz?”, a potem patrzeć, jak ta sama krótka sylaba zaczyna znaczyć za dużo dla dwóch osób. Nie chciała też oddawać jej komuś, kto opisze wykres i powie, co z dźwięku można wyodrębnić.

Jeszcze nie.

Zamknęła odtwarzacz przed drugim odsłuchem. Przez chwilę na ekranie znajdował się folder z nazwą pliku. Potem wybrała wyłączenie komputera.

Obraz zgasł.

Ewa opuściła pokrywę, ostrożnie, żeby nie zatrzasnąć jej zbyt głośno. Dopiero wtedy poczuła, jak mocno napinała ramiona. Rozluźniła je i spojrzała w stronę kuchni. W lodówce czekała zupa, a na klamce wisiała torba, którą trzeba będzie jutro oddać.

Z głośnika dobiegł pojedynczy trzask.

Krótki. Zwyczajny, taki, jaki urządzenie mogło wydać przy wyłączaniu.

Ewie zabrzmiał jak wdech.

Nie podniosła pokrywy. Nie obejrzała się za siebie. Przesunęła tylko rękę po chłodnej powierzchni i zatrzymała ją pośrodku, tam, gdzie nie było żadnego przycisku.

Jej dłoń spoczywała na wyłączonym urządzeniu.